fbpx

T5, 23/07/2020 02:54

Làng Sa Động và chuyện bộ xương cá voi lớn nhất Việt Nam

(Thủy sản Việt Nam) – Đứng trước sân đình làng Sa Động (xã Bảo Ninh, Đồng Hới, Quảng Bình), nhìn lên hướng tây thấy thành phố Đồng Hới rực lên trong nắng, thấy rõ ngã ba sông và mũi đất nhô ra như một mũi con tàu. Ông Võ Quý Thẳng – Trưởng thôn Sa Động chỉ tay về phía ngã ba sông nói như giới thiệu: “Làng nhìn ra ngã ba sông, như là nơi hội tụ đất, nước nên cũng linh thiêng lắm. Đầu làng thờ cá Voi, cuối làng có thờ ông Nghị…”.

Làng nhìn ra ngã ba sông…

Phía đông làng là những đụn cát cao ngất. Ở đó, có một khoảng đất rộng cả héc ta, dân làng hay gọi tên nghĩa địa âm hồn. Hàng tháng, cứ đến ngày rằm hoặc đầu tháng âm lịch, cả làng cùng ra thắp nhang. Vào ngày rằm tháng Bảy hàng năm đều có cúng giỗ. Khu âm hồn là nơi chôn cất ngàn bộ hài cốt những người chết trên biển, không giấy tờ tuỳ thân, không thân thích họ hàng, dạt vào bờ biển Sa Động. Người làng biển với bản tính hào hiệp, họ không nỡ lòng nào để những vong linh ấy lang thang vô định, nên thỉnh vào khu âm hồn đã được cúng thần thổ địa, được các bậc tiên chỉ của làng lựa chọn để vừa siêu thoát người đã mất, nhưng cũng phù hộ cho người làng ăn nên làm ra.

Đốt xương cá voi được khắc hình ảnh Bác Hồ

Gần hai trăm năm trước, khi những chiếc thuyền buồm của làng Sa Động đang căng buồm trong một chuyến đánh bắt vụ cá nam trở về thì thấy Ngài (cách gọi cung kính của dân làng Sa Động với cá Voi) luỵ gần bờ biển của làng. Thấy sự lạ, thuyền buồm Sa Động gương cờ báo cho các thuyền trong vùng biết. Cùng lúc đó, dân vùng Đông Hải (Hải Đình ngày nay) cũng thấy, liền chung sức đưa Ngài vào sông Nhật Lệ. Lúc đó, gió nam thổi mạnh, thuyền buồm không thể nào đi vào bờ, sức chèo thì làm sao dìu Ngài đi dược. Một lão ngư trên thuyền thắp hương khấn: “Xin Ngài cho đổi gió, trời yên biển lặng để chúng con đưa Ngài vào lo việc hậu sự…”. Linh nghiệm thay, chỉ khắc giờ sau, gió nam ngừng thổi, gió nồm rười rượi ào tới, buồm no gió đi như lướt, phút chốc đã đưa được Ngài về đến cửa sông”.

Tiếp đến là chuyện lo hậu sự cho Ngài. Theo phong tục làng biển, ai phát hiện ra Ngài trước thì được “quyền” lo cho Ngài. Làng Sa Động thấy trước, nhưng Sa Động như là “con” của Đông Hải (vì cư dân Sa Động hầu hết là con em Đông Hải ra cư ngụ mà thành. Rốt cuộc chưa bên nào chịu “nhường” bên nào. Các bô lão đành quyết theo lệ riêng. Cho thuyền Sa Động và Đông Hải kéo Ngài trên sông, bên nào thắng thì được lo chuyện. Hôm sau, trống giong, cờ mở thuyền ghe hai làng ra sức kéo, ai cũng muốn Ngài về bên mình. Được nửa chừng, dây thừng bên Đông Hải đứt và thuyền Sa Động đã đưa được Ngài về. Sau này, khi lo xong chuyện hậu sự, Ngài nhập lên cô đồng nói là muốn về Sa Động vì vùng cát chứ không muốn ở Đông Hải có đất sét pha nên đã cho đám “quần thần” cua, cá… cắn đứt dây thừng kéo bên phía làng Hải Đình.

Đưa được Ngài về, dân làng Sa Động tập trung bới một cái lạch cát dài rộng ra tận mép sông và dùng hơn chục giàn tời (kiểu như tời rớ bắt cá trên sông bây giờ), đưa Ngài vào sâu trong đất liền để an táng. Đưa được Ngài vào, việc đầu tiên là người dân vượt sông vận chuyển đất sét cách xa mấy cây số về để đắp một con đập nhỏ chặn dòng lạch nhằm ngăn nước mặm xâm nhập. Lễ an táng Ngài được thực hiện linh đình, có phường bát âm, có múa bông, chèo cạn… Ông Nguyễn Văn Long – Giám đốc Sở GTVT Quảng Bình, một người con của làng Sa Động kể lại: “Khi tôi lớn lên thì vẫn còn thấy đoạn đập bằng đất sét đó. Lúc đó, bố tôi còn kể lại cho con cháu rằng sau khi táng Ngài, 10 năm sau, dòng mỡ ở khu mộ táng thấm ra làm thẫm một vệt dài trên sông Nhật Lệ. Qua năm thứ 11, khi nước sông biếc xanh, những bậc trưởng thượng của làng huy động dân cư góp công xây lăng cho Ngài ở vùng ngày nay được đổi tên là đình làng, xây được lăng có cả hậu tẩm rộng lớn, cả làng mất một tháng ròng rã bốc mộ Ngài, rửa sạch từng khúc xương, hai ba tráng đinh lực lưỡng khiêng lên lăng thờ phượng….”. 

 

Hai đốt xương cá linh thiêng

Khi đình chiến vào năm 1968, Trung ương có giấy mượn bộ xương Ngài ra triển lãm, hay tin cả làng Sa Động như “sôi” lên. Người thì mừng, người thì lo, lỡ Ngài đi rồi không về được. Nhưng khí thế hòa bình cuốn hút tất cả. Người dân Sa Động từng đoàn đưa Ngài xuống tàu vận tải thả neo ngoài khơi để quay ra miền Bắc. Khi vận chuyển, một nhóm người đã “bí mật” đưa 2 đốt xương sống lớn nhất của Ngài đi rẽ sang một ngôi nhà giữa xóm… Một năm sau, người làng Sa Động nhận tin Bác Hồ qua đời. Nghẹn ngào khôn nguôi. Để ghi lòng tạc dạ ơn Người, cả làng Sa Động có ý tưởng khắc hình ảnh Bác Hồ lên đốt sống Ngài để con dân khắp vùng ai cũng kính nhớ mãi mãi. Làng Sa Động có hoạ sĩ tài hoa Phạm Minh Trường được phân công nhiệm vụ trọng đại ấy. Ông đã mất gần ba ngày để chọn lựa hình của ảnh Bác và khắc lên đốt xương sống của Ngài rồi thỉnh vào đình làng.

Bộ xương cá voi tại Bảo tàng biển Đồ Sơn

Buổi trưa trên sân đình làng Sa Động đứng nắng, nhưng gió thổi từ ngã ba sông lên rượi mát. Trưởng thôn Võ Quý Thẳng gọi cụ từ đình làng Trương Phương Xa và ông giáo nghỉ hưu Nguyễn văn Ty ra đình. Sau nén nhang thơm, cả ba ông kính cẩn thắp hương lên bàn thờ rồi xin phép được đưa đốt xương sống của Ngài ra. Đốt được khắc tạc hình ảnh Bác Hồ, thờ trong tủ kính rất đẹp. Còn đốt khác cũng đặt thờ trong đình như một vật báu của làng. Hai đốt sống đó to nặng đến hai người khiêng mới phỉ sức, bởi đường kính mỗi đốt lên đến gần nửa mét và vẫn giữ được màu trắng ngà…

 

Huyền thoại về bộ xương cá Ngài  25 tấn

Trong một lần tình cờ, ông Nguyễn Văn có thông tin về bộ xương cá voi ở duyên hải miền Bắc. Làng tổ chức lên đường tìm kiếm gia tài uy linh của biển. Ông Nguyễn Văn Long kể lại: “Công việc tìm kiếm được khoanh vùng từ Nam Định, Hải Phòng, Quảng Ninh. Ngày đầu tiên, lấy Hải Phòng làm điểm dừng, bởi vùng đất này có Viện Hải dương học và cũng là nơi có Bảo tàng biển Đồ Sơn. Hỏi dò người dân và những người bạn, chúng tôi vào Bảo tàng biển Đồ Sơn, là nơi mà bộ xương cá voi của Quảng Bình đang hiện diện…”. Khi căn phòng Bảo tàng biển mở toang, mọi người choáng ngợp trước bộ xương của cá voi làng Sa Động. Sau phút giây ngỡ ngàng, những bậc cao niên làng đứng lặng người, chắp tay vái lạy bộ xương mà các thế hệ làng biển này xem là bậc ân uy của làng. Bộ xương được dựng thành hình cá đầu hướng lên núi, đuôi quẫy biển Đông. Những lão ngư nước da sạm nắng, đứng trước gia tài hiển linh của làng đã bật khóc. Tiến sĩ Nguyễn Đức Cự, Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường biển cho hay: “Do phòng trưng bày mẫu vật nhỏ nên không thể trưng bày đúng kích cỡ thật của bộ xương. Nếu xếp bộ xương đúng không gian nó sẽ dài 25m và ước tính nặng trên 25 tấn. Đây là bộ xương lớn cá voi lớn nhất Việt Nam và bị thiếu hai đốt xương sống to nhất…”.

Người thủ từ Trương Phương Xa rưng rưng đề nghị trưởng thôn nói nguyện vọng của con dân Sa Động muốn Ngài hồi hương lại nơi chốn từng thờ Ngài, nơi mà bao thế hệ đã không biết bao nhiêu mùa múa bông chèo cạn, hát đưa linh, rước tế linh đình về ơn Ngài phù hộ dân làng ra khơi.

Thạch Bắc

 

Bình luận

Chưa có bình luận

Viết bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

LIÊN HỆ
Back to top
error: Content is protected !!