Ngăn mầm bệnh phát tán giữa các ao tôm

Kiểm soát nguồn nước cấp và thoát

Nước là một trong những con đường có thể đưa mầm bệnh vào ao hoặc phát tán giữa các ao nuôi. Vì vậy, hệ thống cấp và thoát nước cần được thiết kế theo hướng tách biệt, hạn chế tối đa tình trạng nước từ ao này chảy ngược sang ao khác.

Nước cấp nên được đưa qua ao lắng hoặc khu xử lý riêng, kết hợp lọc cơ học để loại bỏ tạp chất và sinh vật mang mầm bệnh. Biện pháp xử lý tiếp theo cần căn cứ vào chất lượng nước, nguy cơ dịch bệnh và hướng dẫn kỹ thuật đối với sản phẩm sử dụng. Chỉ cấp nước vào ao nuôi khi các chỉ tiêu môi trường đạt yêu cầu và quy trình xử lý đã hoàn tất.

Đường ống, máy bơm và cống cấp thoát nước cần được kiểm tra định kỳ để phát hiện rò rỉ, tắc nghẽn hoặc nguy cơ liên thông ngoài dự kiến. Với hệ thống dùng chung thiết bị bơm, cần bố trí quy trình vận hành tránh đưa nước từ ao có nguy cơ nhiễm bệnh trở lại nguồn cấp chung.

Nước xi phông và nước thải từ ao nuôi phải được thu gom về khu xử lý, không xả trực tiếp sang ao khác hoặc nguồn nước cấp. Khi mưa lớn, cần kiểm tra bờ ao, cống tràn và khu vực thoát nước để hạn chế nước từ ao này tràn sang ao bên cạnh.

Kiểm soát dụng cụ và hoạt động di chuyển của nhân sự góp phần hạn chế phát tán mầm bệnh giữa các ao tôm. Ảnh: Sở NN&MT Ninh Bình

Phân luồng chăm sóc và vệ sinh dụng cụ

Dụng cụ và hoạt động di chuyển của người chăm sóc có thể làm phát tán mầm bệnh thông qua nước, bùn hoặc chất hữu cơ bám trên bề mặt. Vì vậy, mỗi ao nên có bộ dụng cụ riêng như vó, lưới, xô, thùng chứa và thiết bị kiểm tra tôm. Dụng cụ cần được đánh dấu để tránh sử dụng nhầm giữa các ao.

Trường hợp phải dùng chung thiết bị, cần loại bỏ bùn và chất hữu cơ trước khi khử trùng bằng sản phẩm phù hợp, đúng nồng độ và thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn. Sau khử trùng, dụng cụ cần được để ráo hoặc làm sạch lại theo quy trình của sản phẩm trước khi đưa vào ao khác.

Nhân sự cũng cần tuân thủ nguyên tắc phân luồng. Nên bố trí chăm sóc ao khỏe trước, ao nghi nhiễm bệnh sau; hạn chế di chuyển ngược chiều trong cùng buổi làm việc. Ủng, găng tay và thiết bị bảo hộ cần được vệ sinh khi chuyển khu vực. Với trang trại có nhiều khu nuôi, nên phân chia khu vực bằng biển báo và quy định rõ lối đi, điểm vệ sinh dụng cụ.

Thu gom chất thải, hạn chế sinh vật trung gian

Tôm chết cần được thu gom sớm bằng dụng cụ riêng, chứa trong vật dụng kín và đưa đến nơi xử lý phù hợp. Không vứt xác tôm xuống kênh mương, ao lắng hoặc khu vực quanh trại. Khi xi phông đáy, cần thu gom nước thải và chất thải về hệ thống xử lý, tránh để phát tán sang các ao khác.

Bên cạnh đó, duy trì lưới chắn tại các vị trí cấp nước, kiểm soát cá tạp và giáp xác hoang dã xâm nhập ao. Bờ ao, cống và khu vực xung quanh cần được vệ sinh, phát quang để hạn chế nơi trú ẩn của sinh vật trung gian. Lưới chắn và thiết bị ngăn sinh vật cần được kiểm tra thường xuyên, đặc biệt sau mưa lớn hoặc khi sửa chữa hệ thống cấp thoát nước.

Cách ly ao nghi nhiễm bệnh

Khi tôm giảm ăn bất thường, tăng tỷ lệ chết hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi bệnh, cần tạm dừng việc chuyển tôm, nước và dụng cụ từ ao đó sang khu vực khác. Tốt nhất nên sử dụng thiết bị riêng, hạn chế người không có nhiệm vụ tiếp cận và tăng cường theo dõi các ao lân cận.

Người nuôi cần kiểm tra các chỉ tiêu môi trường, quan sát tình trạng tôm và lấy mẫu xét nghiệm khi cần để xác định nguyên nhân. Không nên mặc định mọi trường hợp tôm chết đều do bệnh truyền nhiễm, bởi biến động ôxy hòa tan, pH, khí độc hoặc các yếu tố môi trường khác cũng có thể gây ra hiện tượng tương tự.

Nếu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, cần liên hệ cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn lấy mẫu, xử lý tôm chết, nước thải và biện pháp kiểm soát dịch bệnh. Không tự ý xả nước ao nghi nhiễm hoặc sử dụng hóa chất tùy tiện, vì có thể làm tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh và ảnh hưởng đến môi trường.

Duy trì quy trình an toàn sinh học

Để kiểm soát lây nhiễm chéo hiệu quả, cơ sở nuôi cần lập sơ đồ hệ thống cấp thoát nước, phân khu ao và xây dựng quy trình vệ sinh, khử trùng cho từng nhóm thiết bị. Nhật ký theo dõi lượng thức ăn, tỷ lệ chết, chất lượng nước và các biện pháp xử lý cần được ghi riêng theo từng ao nhằm phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

Sau mỗi vụ nuôi, tiến hành vệ sinh, xử lý đáy ao, đường ống, máy bơm và khu vực thu gom chất thải trước khi tái sử dụng.

Lê Loan