Quản lý sức khỏe đường ruột cho thủy sản trong mùa lạnh

Tác động nhiệt độ

Thủy sản là động vật biến nhiệt, nhiệt độ cơ thể và cường độ trao đổi chất chịu ảnh hưởng trực tiếp từ môi trường nước. Khi nhiệt độ giảm, hoạt động trao đổi chất, tiết enzyme tiêu hóa và nhu động đường ruột có thể chậm lại. Khả năng bắt mồi, tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng vì thế cũng suy giảm. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào đặc điểm sinh lý và khả năng thích nghi nhiệt của từng loài.

Ở cá nuôi nước ngọt, biểu hiện thường gặp là giảm hoạt động, ăn ít, thời gian tiêu hóa kéo dài. Nếu người nuôi vẫn duy trì khẩu phần như khi thời tiết ấm, thức ăn không được sử dụng hết có thể tích tụ trong ao, làm tăng chất hữu cơ và gây áp lực lên chất lượng nước. Tình trạng này tạo điều kiện cho vi sinh vật bất lợi phát triển, đồng thời ảnh hưởng đến môi trường sống và sức khỏe đường ruột của đàn cá.

Đối với tôm, nhiệt độ thấp cũng có thể làm giảm hoạt động bắt mồi và tiêu hóa. Tôm ăn ít hơn nhưng nếu lượng thức ăn không được điều chỉnh, thức ăn dư thừa sẽ phân hủy, làm tăng tải lượng hữu cơ ở đáy ao. Đây là yếu tố gián tiếp gây bất lợi cho hệ vi sinh và sức khỏe đường ruột.

Ngoài tác động của nhiệt độ, việc thay đổi môi trường đột ngột, chất lượng thức ăn không bảo đảm hoặc sử dụng thức ăn không phù hợp với giai đoạn phát triển cũng có thể làm gia tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa.

Cần bố trí thời điểm cho ăn phù hợp với diễn biến nhiệt độ nước và hoạt động bắt mồi của thủy sản. Ảnh: Tép Bạc

Điều chỉnh thời điểm và số lần cho ăn

Trong những ngày trời lạnh, nhiệt độ nước thường thấp nhất vào sáng sớm và ban đêm, sau đó tăng dần khi có nắng. Vì vậy, người nuôi nên bố trí thời điểm cho ăn phù hợp với diễn biến nhiệt độ nước và hoạt động bắt mồi của từng loài.

Đối với cá nuôi ao, nên hạn chế cho ăn vào sáng sớm khi nước còn lạnh, đặc biệt trong những ngày rét đậm. Có thể chuyển phần lớn lượng thức ăn sang khoảng giữa buổi sáng đến đầu giờ chiều, khi nhiệt độ nước đã tăng và cá hoạt động tích cực hơn. Không nên cho ăn quá muộn vào chiều tối, bởi nhiệt độ nước có thể giảm trở lại, ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa.

Với tôm, cần căn cứ vào tập tính bắt mồi, kết quả kiểm tra sàng ăn và nhiệt độ nước để bố trí các cữ phù hợp. Khi trời lạnh, có thể giảm số lần cho ăn, tập trung vào những thời điểm tôm bắt mồi tốt hơn thay vì chia nhỏ khẩu phần vào các cữ nhưng tôm không sử dụng hết.

Số lần cho ăn cũng cần thay đổi theo đối tượng và giai đoạn phát triển. Cá giống, cá kích cỡ nhỏ thường cần được chia thành nhiều cữ hơn cá thương phẩm, nhưng khi nhiệt độ xuống thấp, lượng thức ăn mỗi ngày vẫn phải căn cứ vào khả năng tiêu hóa và nhu cầu thực tế. Nếu cá hoặc tôm giảm ăn rõ rệt, cần giảm khẩu phần, thậm chí tạm ngừng cho ăn khi điều kiện nhiệt độ xuống dưới ngưỡng hoạt động thích hợp của loài.

Bên cạnh lượng thức ăn, chất lượng và khả năng tiêu hóa của khẩu phần cũng cần được quan tâm. Nên sử dụng thức ăn có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, không bị ẩm mốc hoặc biến chất. Thành phần dinh dưỡng, kích cỡ viên phải phù hợp với đối tượng và giai đoạn phát triển. Không thay đổi loại thức ăn đột ngột trong thời điểm thủy sản đang chịu tác động của nhiệt độ thấp.

Duy trì cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột tham gia vào quá trình tiêu hóa, chuyển hóa dinh dưỡng và hỗ trợ hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể thủy sản. Khi nhiệt độ và điều kiện môi trường biến động, hoạt động của hệ vi sinh cũng có thể thay đổi, làm ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa và sức khỏe thủy sản.

Người nuôi có thể sử dụng chế phẩm sinh học phù hợp nhằm hỗ trợ duy trì cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Cần lựa chọn sản phẩm có thành phần, chủng vi sinh và hướng dẫn sử dụng rõ ràng; tuân thủ liều lượng, cách phối trộn và điều kiện bảo quản.

Ngoài ra, khẩu phần cần bảo đảm cân đối protein, lipid, vitamin và khoáng chất theo nhu cầu của từng loài. Một số thành phần như Vitamin C, Vitamin E có thể được bổ sung theo công thức dinh dưỡng phù hợp nhằm hỗ trợ khả năng chống chịu stress.

Kiểm soát môi trường

Chất lượng nước có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe đường ruột. Trong mùa lạnh, cần theo dõi nhiệt độ, ôxy hòa tan, pH và các chỉ tiêu khí độc phù hợp với đối tượng nuôi. Hạn chế biến động môi trường đột ngột, nhất là khi thay nước hoặc xử lý ao. Đồng thời, thu gom thức ăn dư thừa, chất thải và kiểm soát bùn đáy để hạn chế tích tụ hữu cơ.

Người nuôi cần quan sát lượng thức ăn tiêu thụ, hoạt động và biểu hiện tiêu hóa của thủy sản. Ở cá, chú ý tình trạng bỏ ăn, bụng chướng, phân bất thường hoặc bơi lờ đờ. Với tôm, cần theo dõi độ đầy của đường ruột, màu sắc phân và mức độ bắt mồi. Khi các dấu hiệu bất thường kéo dài, cần kiểm tra đồng thời chất lượng nước, thức ăn và sức khỏe thủy sản; lấy mẫu xét nghiệm khi cần thiết để xác định nguyên nhân, tránh tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các sản phẩm xử lý khi chưa có căn cứ.

Thanh Hiếu