Biến động Trung Đông thử thách chuỗi cung ứng surimi toàn cầu

Bất ổn chính trị tại Trung Đông đang tạo ra nhiều thách thức đối với chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu, đặc biệt liên quan đến chi phí vận chuyển, năng lượng và hoạt động logistics. Với ngành thủy sản, bên cạnh các sản phẩm khai thác đại dương như cá ngừ, nhóm sản phẩm chế biến từ surimi bao gồm chả cá, thanh cua, viên cá và các sản phẩm mô phỏng hải sản cũng chịu tác động nhất định từ bối cảnh này.

Tuy nhiên, khác với nhiều sản phẩm thủy sản tươi sống phụ thuộc lớn vào chuỗi lạnh và vận chuyển nhanh, surimi và các sản phẩm chế biến từ surimi có ưu thế về thời hạn bảo quản dài, chi phí hợp lý và tính tiện lợi trong chế biến. Nhờ đó, phân khúc này vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định trong nhiều năm qua, ngay cả khi thị trường thủy sản toàn cầu có nhiều biến động.

Theo các báo cáo thị trường thủy sản của FAO thông qua chương trình nghiên cứu Globefish, sản lượng surimi toàn cầu hiện dao động khoảng 850.000 – 1 triệu tấn mỗi năm. Nguồn cung chủ yếu tập trung tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, nơi có cả nguồn nguyên liệu phong phú và ngành công nghiệp chế biến phát triển.

Nguyên liệu sản xuất surimi trên thế giới đến từ hai nhóm cá chính. Thứ nhất là các loài cá nước lạnh, trong đó nổi bật là Alaska pollock (cá minh thái Alaska) khai thác tại Bắc Thái Bình Dương. Thứ hai là các loài cá biển nhiệt đới như threadfin bream, lizardfish, bigeye hoặc nhiều loại cá thịt trắng khác.

Hiện nay, Mỹ và Nga giữ vai trò nguồn cung chính đối với surimi từ cá minh thái Alaska cho thị trường thế giới. Trong khi đó, các quốc gia Đông Nam Á lại nổi bật với sản phẩm surimi được chế biến từ nguồn cá biển nhiệt đới, đóng góp quan trọng cho chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về mặt lịch sử, Nhật Bản được xem là quốc gia tiên phong phát triển ngành surimi hiện đại. Tuy nhiên, trong vài thập kỷ gần đây, trung tâm sản xuất của ngành này đã dịch chuyển đáng kể sang khu vực Đông Nam Á, nơi có nguồn nguyên liệu dồi dào và chi phí sản xuất cạnh tranh hơn.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Trong chuỗi cung ứng surimi hiện nay, các quốc gia như Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc và Ấn Độ đang giữ vai trò ngày càng quan trọng. Trong đó, Thái Lan từ lâu đã là một trung tâm chế biến surimi lớn của khu vực nhờ ngành công nghiệp chế biến thủy sản phát triển cùng hệ thống logistics thuận lợi.

Cùng với xu hướng đó, Việt Nam đang nổi lên như một nhà cung cấp surimi đáng chú ý, đặc biệt đối với các sản phẩm chả cá đông lạnh xuất khẩu sang các thị trường châu Á. Theo số liệu của cơ quan hải quan, trong tháng 1/2026, xuất khẩu chả cá và surimi của Việt Nam đạt khoảng 32 triệu USD, tăng 20% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong cơ cấu thị trường, Hàn Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu lớn nhất của mặt hàng này, với kim ngạch khoảng 8,4 triệu USD, chiếm hơn 26% tổng xuất khẩu. Thái Lan đứng thứ hai với khoảng 7,3 triệu USD, tương đương gần 23%. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt gần 5 triệu USD, tăng hơn 100% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm surimi tại thị trường này đang gia tăng đáng kể.

Ngoài ra, nhiều thị trường khác như Nhật Bản, Malaysia và Đài Loan cũng ghi nhận xu hướng tăng trưởng tích cực. Riêng xuất khẩu sang Đài Loan tăng hơn 5 lần so với cùng kỳ, phản ánh sự mở rộng nhanh của nhu cầu tiêu thụ surimi tại khu vực Đông Á.

Ở cấp độ khu vực, các quốc gia ASEAN hiện chiếm hơn 32% tổng kim ngạch xuất khẩu chả cá và surimi của Việt Nam. Trong khi đó, các thị trường thuộc CPTPP chiếm gần 19%, cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của các hiệp định thương mại tự do trong việc thúc đẩy xuất khẩu nhóm sản phẩm này.

Dù vậy, căng thẳng tại Trung Đông đang đặt ra nhiều rủi ro đối với chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu. Khu vực này nằm trên các tuyến vận tải biển trọng yếu kết nối châu Á với châu Âu và châu Phi. Khi nguy cơ mất an ninh hàng hải gia tăng, chi phí bảo hiểm tàu biển cũng như giá cước vận tải container thường tăng theo.

Nếu các tuyến vận chuyển qua khu vực Trung Đông bị gián đoạn hoặc buộc phải chuyển hướng, thời gian vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu có thể kéo dài. Điều này đồng nghĩa chi phí logistics đối với các sản phẩm thủy sản đông lạnh, trong đó có surimi, sẽ tăng lên đáng kể.

Bên cạnh đó, căng thẳng địa chính trị thường kéo theo biến động giá dầu trên thị trường thế giới. Khi chi phí nhiên liệu tăng, cả hoạt động khai thác thủy sản lẫn vận tải biển đều chịu tác động, từ đó làm gia tăng giá thành sản xuất surimi, đặc biệt đối với những nhà máy phụ thuộc nhiều vào nguồn cá khai thác xa bờ.

Ở góc độ thị trường, ngành surimi toàn cầu đang chứng kiến mức độ cạnh tranh ngày càng lớn. Thái Lan và Trung Quốc đang tăng cường đầu tư vào công nghệ chế biến cũng như đa dạng hóa sản phẩm nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng cao của thị trường thực phẩm chế biến. Mỹ vẫn duy trì vai trò quan trọng nhờ nguồn nguyên liệu surimi từ cá minh thái Alaska – loại nguyên liệu được đánh giá cao về chất lượng. Đồng thời, ngành thực phẩm thế giới cũng bắt đầu xuất hiện các sản phẩm hải sản thay thế có nguồn gốc thực vật (plant-based seafood). Tuy nhiên, ngắn hạn, surimi truyền thống vẫn giữ lợi thế đáng kể nhờ giá thành cạnh tranh và thói quen tiêu dùng lâu đời tại nhiều thị trường châu Á.

Trong bối cảnh nhu cầu đối với các sản phẩm thực phẩm chế biến sẵn và tiện lợi tiếp tục gia tăng trên toàn cầu, thị trường chả cá và surimi được dự báo vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng ổn định trong những năm tới. Việt Nam với lợi thế nguồn nguyên liệu cá biển nhiệt đới cùng năng lực chế biến ngày càng cải thiện, ngành chả cá và surimi được đánh giá là một trong những phân khúc có tiềm năng phát triển đáng chú ý. Nếu tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do và tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu, mặt hàng này có thể đóng góp tích cực hơn nữa vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong thời gian tới.

Minh Khuê