Biến động xuất khẩu thủy sản sang Mỹ năm 2026

Áp lực thị trường Mỹ

Mỹ luôn giữ vai trò là đối tác trọng điểm, chiếm 16,7% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành thủy sản Việt Nam trong năm 2025 với giá trị gần 1,9 tỷ USD. Bước sang tháng 1/2026, nhờ yếu tố mùa vụ và nhu cầu dịp lễ hội, kim ngạch xuất khẩu đạt 128,4 triệu USD, tăng 20,2% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, thị trường Mỹ hiện đang bước vào một giai đoạn đầy bất định với những thay đổi mang tính bước ngoặt về chính sách thương mại.

Cụ thể, từ 0 giờ 01 phút ngày 24/2/2026, Mỹ chính thức áp dụng mức phụ thu nhập khẩu tạm thời 10% tính trên trị giá hải quan đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu. Biện pháp này có hiệu lực trong 150 ngày, dự kiến kết thúc vào ngày 24/7/2026. Do mức phụ thu được cộng thẳng vào giá vốn trước khi hàng đến khâu phân phối, yếu tố này tạo áp lực đáng kể lên biên lợi nhuận của các mặt hàng chủ lực như tôm và cá hồi.

Cùng thời điểm, sắc lệnh chấm dứt cơ chế thu thuế bổ sung theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) được ban hành, thay vào đó là mức thuế 15% trên cơ sở pháp lý mới. Việc điều chỉnh này làm thu hẹp lợi thế thuế quan của thủy sản Việt Nam so với các đối thủ lớn như Trung Quốc hay Ấn Độ, khiến sức ép cạnh tranh tại thị trường Mỹ càng trở nên khốc liệt. Đối với mặt hàng tôm nước ấm đông lạnh, nghĩa vụ thuế tổng hợp có thể bao gồm cả thuế chống bán phá giá từ kỳ rà soát POR19 và phụ thu 10%, tạo ra gánh nặng kép lên hoạt động xuất khẩu thủy sản sang Mỹ.

Bên cạnh rào cản tài chính, các quy định về phát triển bền vững cũng được siết chặt. Từ ngày 1/1/2026, Hoa Kỳ chính thức thực thi Đạo luật Bảo vệ Thú Biển (MMPA), dẫn đến lệnh cấm nhập khẩu thủy sản khai thác từ 12 ngư trường lớn của Việt Nam không đạt tiêu chuẩn tương đương. Việc yêu cầu cung cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu (COA) nhằm đảm bảo minh bạch chuỗi cung ứng đã làm chậm quá trình thông quan và gia tăng rủi ro chi phí cho nhà xuất khẩu. Điển hình cho tâm lý e dè của nhà nhập khẩu trước các chính sách mới là việc xuất khẩu cá ngừ sang Mỹ trong tháng 1/2026 đã sụt giảm 5,7%.

Xung đột tại Trung Đông đẩy giá dầu thô leo thang, khiến cước vận tải tăng cao. Ảnh: ST

Ngoài ra, các yếu tố vĩ mô đang gián tiếp bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp. Xung đột tại Trung Đông đẩy giá dầu thô leo thang, khiến các hãng tàu áp dụng phụ phí khẩn cấp từ 2.000 đến 4.000 USD/container cho các tuyến đường vòng. Thêm vào đó, tỷ giá USD/VND lập đỉnh ở mức 26.289 VND/USD vào đầu tháng 3 mang lại ưu thế về quy đổi doanh thu nội tệ, nhưng lại đẩy chi phí cước vận chuyển và nguyên vật liệu đầu vào tăng vọt.

Doanh nghiệp đổi chiến lược

Trước vòng vây áp lực chi phí xuất khẩu, doanh nghiệp đang phải đối diện với sự thay đổi nhanh chóng trong hành vi tiêu dùng của thị trường Mỹ. Nhóm người tiêu dùng thu nhập thấp có xu hướng thắt chặt chi tiêu, chuyển sang các sản phẩm giá rẻ hoặc nhãn hàng riêng của siêu thị, trong khi nhóm thu nhập cao duy trì mức chi tiêu nhưng ưu tiên tính tiện lợi và mua sắm trực tuyến. Dẫu vậy, so với các sản phẩm protein thực vật đang giảm sức hút và giá thịt bò tăng cao, thủy sản vẫn là lựa chọn cân bằng giữa giá trị dinh dưỡng và giá cả hợp lý.

Chớp lấy thời cơ này, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi từ mô hình cung ứng khối lượng lớn nguyên liệu thô sang các sản phẩm chế biến sâu, đóng gói tiện lợi có giá trị gia tăng cao. Đây được xem là giải pháp mũi nhọn để gia tăng biên lợi nhuận, đồng thời đáp ứng trực tiếp nhu cầu tiêu dùng tại nhà của người tiêu dùng Bắc Mỹ.

Song song với việc nâng cấp sản phẩm, công tác tối ưu hóa chuỗi cung ứng và quản trị rủi ro tài chính đang được các đơn vị vận hành ở mức cảnh giác cao nhất. Các công ty xuất khẩu buộc phải đa dạng hóa tuyến vận tải để tránh điểm nóng xung đột, đồng thời theo dõi sát sao biến động năng lượng và tỷ giá để đàm phán lại cấu trúc hợp đồng cho phù hợp. Ở cấp độ vận hành thực tiễn, nhiều nhà nhập khẩu đã đẩy nhanh thông quan để né phụ thu 10% trước kỳ hạn hoặc xem xét cơ hội gia công qua Mexico nhằm tận dụng ngoại lệ từ hiệp định USMCA. Để vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe, doanh nghiệp bắt buộc rà soát lại nguồn gốc nguyên liệu, đầu tư mạnh tay cho hệ thống truy xuất nguồn gốc nhằm tuân thủ triệt để tiêu chuẩn bảo vệ động vật biển.

Nâng cấp chuỗi giá trị

Nhìn về tổng thể, triển vọng xuất khẩu thủy sản sang Mỹ trong phần còn lại của năm 2026 sẽ phụ thuộc chủ yếu vào mức độ thích ứng nhanh nhạy của các đơn vị sản xuất. Dù khó khăn bủa vây, sức mua của thị trường Mỹ vẫn có những tín hiệu tích cực khi các đợt bão tuyết mùa đông và Mùa Chay tiếp tục kích cầu doanh số bán lẻ mặt hàng thủy sản đông lạnh và đồ hộp. Tuy nhiên, để duy trì nhịp độ xuất khẩu thủy sản sang Mỹ, lợi thế nhân công giá rẻ thuần túy không còn là bệ đỡ vững chắc.

Sân chơi thương mại quốc tế đang bước vào giai đoạn tái định hình, hướng tới sự minh bạch, trách nhiệm môi trường và năng lực quản trị rủi ro. Để giữ vững sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam, các doanh nghiệp cần thiết lập rõ mục tiêu chuyển dịch từ phương thức giao thương truyền thống sang việc tích hợp vào chuỗi giá trị thực phẩm hiện đại toàn cầu. Trong đó, công nghệ quản trị chuyên nghiệp, kiểm soát khắt khe chất lượng và các cam kết về phát triển bền vững sẽ là những yếu tố cốt lõi quyết định vị thế dài hạn của sản phẩm Việt Nam tại thị trường Mỹ.

Năm 2026 là bài kiểm tra năng lực toàn diện cho các nhà xuất khẩu thủy sản. Những khó khăn từ rào cản thương mại mới không hẳn là ngõ cụt, mà là lực đẩy bắt buộc toàn ngành phải tái cấu trúc. Việc không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua chế biến sâu, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và kiên định tuân thủ chuẩn mực phát triển bền vững chính là nền tảng vững chắc nhất để hướng xuất khẩu bứt phá, phát triển có định hướng lâu dài.

Tuệ Lâm