Cương quyết “tuyên chiến” với IUU, tuyệt đối không báo cáo khống

Nhiệm vụ chính trị cấp bách

Ngày 13/1/2026, Công điện số 03/CĐ-TTg đã chính thức được Thủ tướng Chính phủ gửi đến các Tư lệnh ngành và Lãnh đạo 22 tỉnh, thành phố ven biển. Người đứng đầu Chính phủ đánh giá, thời gian qua công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đã có những chuyển biến tích cực. Ý thức chấp hành của đa số ngư dân và doanh nghiệp được nâng lên, công tác quản lý đội tàu và truy xuất nguồn gốc từng bước đi vào nề nếp. Tuy nhiên, Thủ tướng nhấn mạnh rằng IUU vẫn đang là thách thức trực tiếp đe dọa uy tín quốc gia, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu thủy sản và sinh kế của chính những người dân làm ăn chân chính.

Do đó, Chính phủ xác định chống IUU và gỡ “Thẻ vàng” là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng và cấp bách, đòi hỏi quyết tâm chính trị cao nhất từ Trung ương đến cơ sở. Thủ tướng yêu cầu tuyệt đối không được chủ quan, không làm việc theo kiểu hình thức và không để phát sinh bất kỳ sơ hở nào trong thực thi công vụ. Tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của Công điện là kiên quyết không để một bộ phận nhỏ tổ chức, cá nhân vì lợi ích riêng mà cố tình vi phạm hoặc bao che, làm ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế. Các Bộ ngành và địa phương phải “tuyên chiến” với IUU, huy động tối đa thời gian và nguồn lực để triển khai các nhiệm vụ trọng tâm ngay trong tháng 1/2026.

Khai thác ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất khẩu thủy sản. Ảnh: ST

Tổng kiểm tra việc “khép hồ sơ”

Để đảm bảo tính minh bạch, Thủ tướng giao Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các Bộ Quốc phòng, Công an, Tư pháp thành lập ngay Đoàn kiểm tra liên ngành để đi thực tế tại các địa phương. Nhiệm vụ của đoàn là phải báo cáo kết quả lên Thủ tướng trước ngày 25/1/2026. Nội dung kiểm tra lần này đi sâu vào tính thực chất, đặc biệt là việc xác minh con số tỷ lệ “khép hồ sơ” rất cao (trên 90%) mà các địa phương đã báo cáo. Đoàn kiểm tra sẽ làm rõ việc xử lý này có đúng quy định pháp luật hay không, có tình trạng bỏ lọt vi phạm, xử phạt không đúng mức hay không, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị liên quan nếu phát hiện sai phạm.

Bên cạnh đó, Đoàn kiểm tra cũng sẽ rà soát toàn diện công tác quản lý đội tàu, trọng tâm là việc giám sát tàu cá “ba không” tại cơ sở, việc thực hiện chủ trương hình thành các cảng cá và kiểm soát tàu xuất nhập bến. Một vấn đề nóng khác cũng được đặt lên bàn nghị sự là công tác phòng chống gian lận thương mại trong chuỗi khai thác, thu mua, chế biến và xuất khẩu. Các doanh nghiệp sẽ bị kiểm tra tính trung thực trong việc tự khai báo và khắc phục các tồn tại đối với các lô hàng xuất khẩu sang EU. Ngoài ra, việc vận hành hệ thống giám sát hành trình (VMS), cơ sở dữ liệu nghề cá và hiệu quả của các chính sách chuyển đổi nghề, hỗ trợ sinh kế cho ngư dân cũng nằm trong tầm ngắm của đợt kiểm tra cao điểm này.

Siết chặt kỷ cương

Công điện phân công trách nhiệm cụ thể, rõ ràng cho từng Bộ ngành để tạo nên sức mạnh tổng hợp. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ có nhiệm vụ chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan để chuẩn hóa và liên thông cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia, đảm bảo dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống”. Các giải pháp kỹ thuật cần được hoàn thiện ngay để hệ thống VMS vận hành ổn định, khắc phục triệt để các vướng mắc về kết nối và chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác quản lý.

Về phía lực lượng vũ trang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng được giao nhiệm vụ chỉ đạo các lực lượng tiếp tục tuần tra, kiểm soát chặt chẽ tại các vùng biển giáp ranh nhằm ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Các đồn, trạm biên phòng phải kiểm soát nghiêm ngặt tàu cá xuất nhập bến, đảm bảo dữ liệu thống nhất với cảng cá và hướng dẫn ngư dân thực hiện hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT). Song song đó, Bộ trưởng Bộ Công an phải chỉ đạo khẩn trương điều tra, đưa ra xét xử các vụ án môi giới đưa tàu cá đi khai thác trái phép ở nước ngoài, đồng thời xử lý dứt điểm các tổ chức, cá nhân vi phạm liên quan đến các lô hàng cá cờ kiếm tại một số doanh nghiệp theo báo cáo của ngành Nông nghiệp.

Đối với công tác đối ngoại, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cần làm việc tích cực với lực lượng chức năng nước sở tại để điều tra, thu thập bằng chứng và xử lý triệt để các vụ việc thuyền trưởng, ngư dân đang bị giam giữ ở nước ngoài, yêu cầu hoàn thành trước ngày 25/1/2026. Tổng Thanh tra Chính phủ cũng sẽ vào cuộc thanh tra một số địa phương trọng điểm để làm rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU.

Không chấp nhận xử lý trên giấy

Phần quan trọng nhất của Công điện là mệnh lệnh dành cho Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy và Chủ tịch UBND của 22 tỉnh, thành phố ven biển. Lãnh đạo địa phương phải chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về công tác xử phạt vi phạm hành chính. Thủ tướng nghiêm cấm tuyệt đối việc báo cáo “đã xử lý 100%” khi thực tế vụ việc chưa được giải quyết dứt điểm.

Các địa phương phải tổ chức rà soát lại toàn bộ các hồ sơ đã báo cáo là “đã khép”, kiên quyết không chấp nhận việc khép hồ sơ hình thức, thiếu căn cứ pháp lý. Nếu phát hiện hồ sơ không đủ căn cứ, phải xử lý lại và xem xét trách nhiệm người đứng đầu. Đồng thời, các tỉnh cần bố trí nguồn lực để triển khai thực chất các hệ thống eCDT, nhật ký điện tử, đảm bảo số liệu thống kê tàu cá xuất nhập bến phải thống nhất, không được “vênh” giữa các lực lượng kiểm soát. Các địa phương cũng phải khẩn trương xây dựng và phê duyệt Đề án phát triển thủy hải sản bền vững, báo cáo Thủ tướng trước ngày 25/1/2026. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Văn phòng Chính phủ sẽ chịu trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc và tổng hợp kết quả thực hiện Công điện này.

Minh Hiếu