Doanh nghiệp thủy sản “vướng” quy chuẩn an toàn thực phẩm

Mới đây, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã chính thức có văn bản kiến nghị Bộ Y tế xem xét tháo gỡ hai vướng mắc trọng yếu liên quan đến quy định về vi sinh vật và kim loại nặng trong thủy sản, vốn đang gây ách tắc cho doanh nghiệp ngay tại thị trường trong nước.

Vướng mắc đầu tiên được VASEP chỉ rõ liên quan đến QCVN 8-3:2012/BYT về giới hạn ô nhiễm vi sinh vật trong thực phẩm, cụ thể là chỉ tiêu E.coli đối với giáp xác và động vật thân mềm đã qua gia nhiệt.

Marine fish drying by the sunlight at the seaside

Nhiều sản phẩm thủy sản khô gặp khó khi không đạt chuẩn tiêu thụ tại Việt Nam. Ảnh: ST

Theo quy chuẩn hiện hành, giới hạn E.coli được quy định theo đơn vị CFU/g, với kế hoạch lấy mẫu n=5, c=2, m=1, M=10. Tuy nhiên, trên thực tế, phương pháp kiểm nghiệm phổ biến và được chuẩn hóa (TCVN 7924-2:2008 – phương pháp đổ đĩa) lại không cho phép xác định chính xác số lượng vi khuẩn E.coli trong khoảng từ 1 – 10 CFU/g. Kết quả xét nghiệm trong trường hợp không phát hiện khuẩn lạc chỉ có thể trả về giá trị “<10 CFU/g”.

Sự “vênh” này dẫn tới nghịch lý là dù kết quả kiểm nghiệm hợp lệ về mặt khoa học nhưng lại không đủ cơ sở pháp lý để cơ quan quản lý xác nhận lô hàng đạt yêu cầu. Hệ quả khiến hàng thủy sản nhập khẩu không thể hoàn tất thủ tục thông quan để tiêu thụ nội địa và doanh nghiệp không thể hoàn thành hồ sơ tự công bố đối với sản phẩm sản xuất trong nước, đồng thời, cơ quan quản lý cũng lúng túng, không có căn cứ để ra thông báo đạt hay không đạt.

Muốn định lượng chính xác trong dải 1 – 10, doanh nghiệp buộc phải sử dụng phương pháp MPN (TCVN 7924-3:2008), nhưng kết quả lại được thể hiện bằng MPN/g, không phù hợp với đơn vị CFU/g mà quy chuẩn đang quy định. Điều này cho thấy quy định hiện hành không còn tương thích với thực tiễn kiểm nghiệm, gây tốn kém chi phí, thời gian và làm gia tăng rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Vướng mắc thứ hai VASEP đưa ra liên quan đến QCVN 8-2:2011/BYT về giới hạn tối đa cho phép (MRL) đối với kim loại nặng trong thực phẩm. Theo VASEP, quy chuẩn này không phân biệt giữa thủy sản tươi và thủy sản khô, trong khi bản chất khoa học của hai nhóm sản phẩm là hoàn toàn khác nhau.

Cụ thể, quá trình sấy khô làm giảm hàm lượng nước, dẫn tới nồng độ kim loại nặng tính trên đơn vị khối lượng tăng lên. Việc áp dụng cùng một ngưỡng MRL cho cả hàng tươi và hàng khô khiến nhiều sản phẩm thủy sản khô, dù đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của EU, Hàn Quốc, lại không đạt chuẩn khi tiêu thụ tại Việt Nam.

Trong khi đó, các thị trường lớn đều có cơ chế linh hoạt. Chẳng hạn, Hàn Quốc cho phép áp dụng hệ số sấy khô khi tính MRL đối với sản phẩm khô; Còn EU quy định MRL cho hàng khô được xác định trên cơ sở nhân định mức với MRL của hàng tươi.

Sự khác biệt này tạo ra nghịch lý là sản phẩm đủ chuẩn xuất khẩu nhưng lại “trượt” chuẩn nội địa, làm giảm động lực phát triển thị trường trong nước, đi ngược chủ trương khuyến khích “Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt”.

Từ những phân tích trên, VASEP kiến nghị Bộ Y tế và Cục An toàn thực phẩm sửa đổi QCVN 8-3:2012, chuyển đơn vị giới hạn E.coli tại Mục 4.2 từ CFU/g sang MPN/g, phù hợp với phương pháp kiểm nghiệm thực tế và thông lệ quốc tế. Cùng đó, ban hành quy định áp dụng hệ số chuyển đổi MRL đối với thủy sản khô trong QCVN 8-2:2011, trên cơ sở MRL của sản phẩm tươi nhân với hệ số làm khô thực tế.

Theo VASEP, việc sớm tháo gỡ các điểm nghẽn này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ, tránh ách tắc lưu thông hàng hóa, mà còn góp phần hoàn thiện khung pháp lý theo hướng khoa học, khả thi và hội nhập, qua đó tạo nền tảng phát triển bền vững cho thị trường thủy sản nội địa.

Bảo Hân