EU tăng rào cản kỹ thuật với cá ngừ đông lạnh

Chuẩn hóa kỹ thuật, siết chặt truy xuất nguồn gốc

Mới đây, Liên minh châu Âu đã ban hành Quy định ủy quyền số 2025/1449 sửa đổi Phụ lục III của Quy định (EC) số 853/2004, nhằm tăng cường các yêu cầu về an toàn thực phẩm đối với cá ngừ nhập khẩu. Theo quy định mới, tất cả cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người, như sashimi, sushi, steak, loin hay fillet, phải được đông lạnh đạt nhiệt độ lõi -18°C hoặc thấp hơn, kể cả trong trường hợp áp dụng phương pháp đông lạnh bằng nước muối trên tàu.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Đáng chú ý, chỉ những tàu khai thác có hệ thống đông lạnh bằng nước muối được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đáp ứng đầy đủ năng lực kỹ thuật mới được phép cung ứng cá ngừ thuộc nhóm tiêu thụ trực tiếp vào thị trường EU. Toàn bộ quá trình đông lạnh, bảo quản phải được giám sát, ghi nhận và lưu trữ dữ liệu đầy đủ để phục vụ hoạt động kiểm tra chính thức của cơ quan quản lý EU.

Theo đánh giá của EU, quy định mới được ban hành trong bối cảnh cơ quan chức năng phát hiện một số trường hợp cá ngừ chỉ được đông lạnh ở mức khoảng -9°C bằng nước muối trên tàu, sau đó được đưa ra thị trường như cá tươi hoặc cá chưa qua chế biến. Điều này bị xác định là gian lận thương mại, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm do khả năng tích tụ histamine – nguyên nhân gây ngộ độc scombroid.

Việc thống nhất áp dụng ngưỡng -18°C cho cá ngừ tiêu thụ trực tiếp được EU coi là biện pháp nhằm bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, đồng thời tăng cường minh bạch và kỷ luật thị trường. Sau thời điểm 27/1/2026, các lô cá ngừ không đáp ứng yêu cầu này sẽ không được phép nhập khẩu vào EU dưới dạng sản phẩm dùng cho tiêu thụ trực tiếp.

Giới chuyên môn nhận định, đây là một bước nâng cấp đáng kể trong hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật của EU, không chỉ liên quan đến nhiệt độ đông lạnh mà còn mở rộng yêu cầu về giám sát, lưu trữ dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, quy định mới của EU không áp dụng cho toàn bộ sản phẩm cá ngừ, mà chỉ tập trung vào nhóm cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp. Những sản phẩm cá ngừ được nhập khẩu để phục vụ chế biến công nghiệp như cá ngừ đóng hộp, cá ngừ hấp, nấu chín, hun khói hoặc tiệt trùng không thuộc phạm vi siết chặt của quy định này, dù vẫn phải tuân thủ các yêu cầu an toàn thực phẩm chung khác của EU.

Tuy nhiên, ranh giới giữa hai nhóm sản phẩm là vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Các lô cá ngừ chỉ được đông lạnh ở mức cao hơn -18°C, nếu không được xác định rõ mục đích sử dụng ngay từ đầu, có thể đối mặt với nguy cơ không được thông quan hoặc bị buộc chuyển mục đích sử dụng khi vào EU, kéo theo chi phí phát sinh và rủi ro thương mại.

Theo VASEP, nhiều sản phẩm cá ngừ hiện nay của Việt Nam như loin, fillet đông lạnh, cá ngừ đông lạnh bán dưới dạng “fresh” sau rã đông tại EU hoặc cá ngừ chỉ qua sơ chế đơn giản đều có khả năng bị xếp vào nhóm tiêu thụ trực tiếp và chịu sự điều chỉnh trực tiếp của quy định mới.

Chủ động rà soát quy trình từ khai thác đến xuất khẩu

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam cần sớm rà soát toàn bộ chuỗi sản xuất – xuất khẩu, bắt đầu từ khâu nguyên liệu và phương thức đông lạnh trên tàu. Doanh nghiệp cũng cần phân loại rõ ràng ngay từ đầu các lô hàng dùng cho tiêu thụ trực tiếp và các lô hàng phục vụ chế biến công nghiệp. Mục đích sử dụng của sản phẩm cần được thể hiện nhất quán trên hồ sơ kỹ thuật, hợp đồng thương mại và chứng từ xuất khẩu, nhằm giảm thiểu rủi ro bị cơ quan chức năng EU nghi ngờ hoặc yêu cầu kiểm tra bổ sung.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Việc lưu trữ đầy đủ dữ liệu giám sát nhiệt độ đông lạnh cũng là yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh mới. Các doanh nghiệp cần đầu tư hoặc nâng cấp hệ thống theo dõi, ghi nhận nhiệt độ và bảo quản hồ sơ một cách có hệ thống, sẵn sàng cung cấp khi phía EU tiến hành kiểm tra.

Một điểm được VASEP đặc biệt nhấn mạnh là sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp Việt Nam và đối tác nhập khẩu EU. Khi thống nhất rõ ràng mục đích sử dụng cuối cùng của sản phẩm ngay từ khâu ký kết hợp đồng sẽ giúp hạn chế các tranh chấp hoặc rủi ro phát sinh khi hàng hóa cập cảng EU.

Trong trường hợp sản phẩm không đủ điều kiện để phân phối trực tiếp cho người tiêu dùng, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi với đối tác để điều chỉnh phương án sử dụng, chẳng hạn chuyển sang chế biến sâu, nhằm giảm thiểu thiệt hại.

Các chuyên gia cũng cho rằng, quy định mới của EU phản ánh xu hướng chung là tiếp tục nâng cao “hàng rào kỹ thuật” đối với thủy sản nhập khẩu. Do đó, việc thích ứng không chỉ mang tính ngắn hạn để đáp ứng một quy định cụ thể, mà còn là yêu cầu lâu dài để ngành cá ngừ Việt Nam nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch và khả năng cạnh tranh trên các thị trường cao cấp.

Dù đặt ra nhiều thách thức, song quy định mới của EU cũng được nhìn nhận như một động lực để doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam tái cấu trúc chuỗi sản xuất theo hướng chuẩn hóa và bền vững hơn. Khi đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị phần tại EU, mà còn tạo lợi thế khi tiếp cận các thị trường cao cấp khác.

Minh Khuê