Giá nhiên liệu tăng: Nỗi lo tàu nằm bờ

Thời gian gần đây, biến động của thị trường năng lượng khiến giá xăng dầu trong nước liên tục tăng và duy trì ở mức cao. Đối với ngành thủy sản, đặc biệt là khai thác biển, nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất. Khi giá dầu tăng, mỗi chuyến ra khơi trở thành một phép tính đầy rủi ro, khiến nhiều ngư dân lo ngại tàu phải nằm bờ. Không chỉ dừng lại ở hoạt động khai thác, tác động của giá nhiên liệu còn lan rộng đến nuôi trồng và toàn bộ chuỗi cung ứng thủy sản.

Áp lực từ những chuyến biển

Trong cơ cấu chi phí của nghề cá, nhiên liệu được xem như “mạch máu” của hoạt động khai thác. Đối với nhiều tàu đánh bắt xa bờ, chi phí xăng dầu thường chiếm từ 40 – 60% tổng chi phí cho mỗi chuyến biển. Vì vậy, mỗi biến động của giá nhiên liệu đều tác động trực tiếp đến hiệu quả của hoạt động khai thác.

Thực tế cho thấy, với các tàu khai thác xa bờ, lượng dầu tiêu thụ cho một chuyến biển kéo dài từ 10 đến 20 ngày có thể lên tới vài nghìn lít. Chỉ cần giá dầu tăng thêm vài nghìn đồng mỗi lít, tổng chi phí cho chuyến biển đã tăng thêm hàng chục triệu đồng.

Trong khi đó, giá bán hải sản lại phụ thuộc vào thị trường và không phải lúc nào cũng tăng tương ứng với chi phí đầu vào. Điều này khiến nhiều chủ tàu phải cân nhắc kỹ trước khi quyết định ra khơi. Nếu sản lượng đánh bắt không đạt kỳ vọng, chuyến biển có thể rơi vào tình trạng thua lỗ.

Tại một số địa phương ven biển, nhiều chủ tàu cho biết họ buộc phải tính toán lại kế hoạch khai thác. Một số tàu giảm số chuyến ra khơi, rút ngắn thời gian đánh bắt hoặc tạm thời neo đậu để tránh rủi ro khi chi phí nhiên liệu tăng cao.

Việc tàu cá phải nằm bờ không chỉ khiến chủ tàu thất thu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của lao động đi biển. Khi tàu không thể ra khơi, nguồn thu nhập của nhiều thuyền viên cũng bị gián đoạn.

Nuôi trồng thủy sản chịu tác động

Không chỉ lĩnh vực khai thác, nuôi trồng thủy sản cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động giá nhiên liệu.

Trong nhiều mô hình nuôi hiện nay, đặc biệt là nuôi tôm thâm canh và siêu thâm canh, việc vận hành ao nuôi phụ thuộc rất nhiều vào các thiết bị cơ giới như quạt nước, máy sục khí, máy bơm và hệ thống quản lý môi trường. Những thiết bị này hoạt động gần như liên tục trong suốt vụ nuôi, khiến chi phí năng lượng trở thành một khoản chi đáng kể.

Khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận hành các thiết bị sử dụng nhiên liệu cũng tăng theo. Đồng thời, giá cước vận chuyển thức ăn thủy sản, con giống và các loại vật tư đầu vào khác cũng có xu hướng tăng.

Điều này khiến tổng chi phí sản xuất của người nuôi tăng lên đáng kể. Trong bối cảnh giá bán thủy sản không phải lúc nào cũng ổn định, việc chi phí đầu vào tăng liên tục khiến biên lợi nhuận của người nuôi bị thu hẹp.

Đối với các hộ nuôi quy mô nhỏ, vốn đầu tư hạn chế, áp lực chi phí có thể khiến họ phải giảm mật độ thả nuôi hoặc tạm hoãn kế hoạch sản xuất. Một số vùng nuôi cũng ghi nhận chi phí vận chuyển tôm cá giống tăng lên đáng kể do giá nhiên liệu cao, làm tăng thêm gánh nặng tài chính ngay từ đầu vụ nuôi.

Tác động lan rộng trong chuỗi cung ứng

Giá nhiên liệu tăng không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động khai thác và nuôi trồng mà còn lan rộng đến toàn bộ chuỗi cung ứng thủy sản. Chi phí vận chuyển nguyên liệu từ cảng cá đến nhà máy chế biến, cũng như chi phí đưa sản phẩm ra thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu đều tăng theo giá nhiên liệu.

Đối với các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản, chi phí logistics vốn đã chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí sản xuất. Khi chi phí vận chuyển tăng, áp lực cạnh tranh trên thị trường cũng trở nên lớn hơn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường thủy sản toàn cầu ngày càng cạnh tranh.

Bên cạnh tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu, những biến động địa chính trị tại một số khu vực trên thế giới cũng đang tạo thêm áp lực đối với hoạt động logistics của ngành thủy sản. Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đã tăng từ khoảng 197,7 triệu USD năm 2020 lên hơn 401,1 triệu USD vào năm 2025. Trong đó, cá tra là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch gần 176 triệu USD, tiếp đến là cá ngừ khoảng 94,4 triệu USD và tôm hơn 54 triệu USD.

Tuy nhiên, căng thẳng tại khu vực Trung Đông đang khiến một số tuyến vận tải biển quốc tế phải điều chỉnh hành trình, buộc tàu đi vòng qua châu Phi thay vì các tuyến hàng hải truyền thống.

Đối với các mặt hàng thủy sản đông lạnh, việc kéo dài thời gian vận chuyển không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng mà còn làm tăng đáng kể chi phí logistics. Một số doanh nghiệp cho biết chi phí vận chuyển container lạnh có thể tăng thêm từ 2.000 – 4.000 USD mỗi container, chưa kể các phụ phí nhiên liệu và rủi ro vận tải.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh kế hoạch giao hàng hoặc thay đổi cảng trung chuyển nhằm duy trì hoạt động xuất khẩu và kiểm soát chi phí logistics.

Cần giải pháp ổn định lâu dài

Trước những tác động ngày càng rõ rệt của biến động giá nhiên liệu, nhiều ý kiến cho rằng cần có các giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ ngư dân và người nuôi trồng thủy sản.

Một trong những giải pháp được đề cập là tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ nhiên liệu cho tàu cá khai thác xa bờ, giúp giảm bớt áp lực chi phí cho ngư dân. Bên cạnh đó, việc khuyến khích áp dụng các công nghệ tiết kiệm năng lượng và cải tiến thiết bị khai thác cũng có thể góp phần giảm tiêu hao nhiên liệu.

Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, việc phát triển các mô hình nuôi tiết kiệm năng lượng, ứng dụng công nghệ quản lý môi trường ao nuôi hiệu quả cũng là hướng đi cần được khuyến khích.

Ngoài ra, cải thiện hệ thống logistics và giảm chi phí vận chuyển trong chuỗi cung ứng cũng sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh của ngành thủy sản.

Nghề cá không chỉ là một ngành kinh tế mà còn gắn liền với đời sống và sinh kế của hàng triệu người dân ven biển. Đối với nhiều ngư dân, mỗi chuyến ra khơi không chỉ là hoạt động sản xuất mà còn là cách để duy trì cuộc sống của gia đình. Vì vậy, những biến động của giá nhiên liệu, dù chỉ là một phần trong bức tranh lớn của nền kinh tế, vẫn có thể tạo ra tác động sâu rộng đối với cộng đồng làm nghề biển.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới còn nhiều biến động, việc xây dựng các giải pháp dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng cường khả năng thích ứng của ngành thủy sản là điều cần thiết.

Chỉ khi những con tàu vẫn tiếp tục ra khơi và người dân còn gắn bó với nghề, ngành thủy sản mới có thể phát triển ổn định và bền vững trong tương lai.

Oanh Thảo