Giữ vị thế cho tôm Việt trên đất Mỹ

Rủi ro là hiện hữu

Theo ông Hồ Quốc Lực – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta, những rủi ro đối với con tôm Việt Nam ở thị trường Mỹ là hiện hữu và không khó để nhận diện. Thứ nhất là việc tăng tần suất kiểm tra hàng hóa từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), gây khó khăn trong kế hoạch tiêu thụ do không xác định lô hàng sẽ bị lưu kho bao lâu vì FDA kiểm tra không xác định hạn giải phóng lô hàng. Thứ hai là các sắc thuế có thể biến động không thể lường trước, gây khó cho việc tính toán hiệu quả kinh doanh, mà điển hình gần đây nhất là thuế chống bán phá giá (AD) và thuế đối ứng. Thứ ba là cạnh tranh về sản lượng và giá rẻ từ tôm Ecuador và Ấn Độ.

Thuế đối ứng đối với hàng hóa Việt Nam xuất khẩu vào Mỹ; trong đó có con tôm hiện là 20%. Nhưng thực ra mức thuế này cao thấp chưa nói lên tất cả, cái quan tâm hơn là so sánh mức thuế cùng mặt hàng với các đối thủ lớn. Hiện giờ mức thuế tôm của Ấn Độ (chiếm gần 40% lượng tôm nhập vào Mỹ) là 50%, nên rõ ràng là lợi thế cho tôm Việt Nam vẫn còn. Điều đáng lo nhất chính là thuế AD với mức phán quyết sơ bộ đối với tôm Việt Nam lên đến 35,29%, cao hơn rất nhiều so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Tất nhiên, thuế AD đối với tôm Việt Nam ở mức nào sẽ phải còn chờ phán quyết cuối cùng của Bộ Thương mại Mỹ (DOC), dự kiến diễn ra vào ngày 16/2 tới.

Liên quan đến mức thuế AD, ông Hồ Quốc Lực có chút lạc quan cho rằng, DOC sẽ không “đánh” mạnh tôm Việt Nam vì họ đã mất nguồn cung tôm lớn nhất từ Ấn Độ, không thể gây thêm biến động nguồn cung tôm cho họ.

“Trước mắt thì mình cứ tạm tin vậy đi, để thêm chút năng lượng tích cực, thêm lạc quan cho kế hoạch năm 2026 cũng như đón Tết. Còn nếu tình huống mức thuế này cao, các doanh nghiệp tôm ta sẽ tiếp tục khiếu kiện và hành trình này bỏ ngỏ điểm dừng. Nhưng cũng có người vui, đó là doanh nghiệp tôm các nước hưởng lợi và các hãng luật tư vấn!”, ông Hồ Quốc Lực pha chút hài hước.

Tâm lý chung hiện nay của doanh nghiệp là khá tự tin, bởi theo họ, rủi ro ở thị trường Mỹ là hiện hữu nhưng ở mức có thể quản trị, kiểm soát vì ngành tôm Việt đã có kinh nghiệm nhiều năm với vụ kiện này. Mặt khác, Mỹ đang áp thuế mạnh lên tôm Ấn Độ khiến họ không muốn “đóng” thêm một nguồn cung lớn nữa sẽ gây thiếu hụt so nhu cầu nội tại.

Vị thế ở lợi thế

Để giữ vững vị thế cho con tôm Việt Nam tại thị trường Mỹ, ông Võ Văn Phục – Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Thủy sản sạch Việt Nam (Vinacleanfood) cho rằng:

“Việc này, các doanh nghiệp đã chuẩn bị từ lâu, đó là tập trung bán mạnh vào phân khúc thị phần cao cấp và các sản phẩm tôm không bị thuế AD và VCD (thuế chống trợ cấp) tác động như tôm bao bột, tôm chiên, tôm phối chế… vốn là lợi thế của các doanh nghiệp tôm Việt Nam. Ngoài ra, Vinacleanfood cũng đã có sự chuẩn bị nguồn nguyên liệu tôm nuôi đạt các tiêu chí của chuỗi cung ứng toàn cầu để không bị động thị trường”.

Về phần mình, ông Hồ Quốc Lực lưu ý: “Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược hoạt động theo hướng bền vững để tăng lợi thế, sức cạnh tranh. Thứ hai là hoạch định sách lược thị trường linh hoạt, dự phòng rủi ro ở bất cứ thị trường nào, nhất là Mỹ. Thứ ba là luôn coi trọng việc truy xuất nguồn gốc, các quy chế như: lao động, môi trường, giảm phát thải và giải pháp cân bằng phát thải”.

Liên quan đến lợi thế hàng giá trị gia tăng, theo ông Lực, trình độ chế biến của các doanh nghiệp ngành tôm Việt Nam hiện thuộc hàng “chiếu trên” so với nhiều nước sản xuất tôm lớn trên thế giới.

“Đơn cử như thị trường Nhật Bản luôn có giá khá tốt, nhưng sản phẩm đòi hỏi phải có sự tỉ mỉ cao trong quá trình chế biến, nên muốn bán được hàng vào thị trường này, ngoài việc đảm bảo các tiêu chuẩn về an toàn vệ sinh thực phẩm ra, sản phẩm có phải có tính thẩm mỹ cao, mà điều này thì Sao Ta và nhiều doanh nghiệp Việt Nam khác rất lợi thế nhờ trình độ tay nghề chế biến của công nhân Việt Nam rất khéo léo”, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta phân tích.

Các phân khúc thị trường cao cấp tại EU, Mỹ hay Nhật Bản đều có được giá tốt và ổn định, nhưng theo các doanh nghiệp, ngoài Việt Nam và Thái Lan, hiện có rất ít quốc gia đáp ứng được yêu cầu từ các thị trường này. Chính từ lợi thế trên, nên có những thời điểm giá tôm thế giới xuống thấp, người nuôi tôm một số nước thua lỗ, nhưng toàn ngành tôm Việt Nam vẫn vượt qua, doanh nghiệp và người nuôi tôm vẫn bảo toàn được nguồn vốn, một số có lãi.

Chia sẻ thêm về vấn đề này, ông Võ Văn Phục cho biết: “Nhu cầu tiêu dùng thế giới ngày càng cao, buộc các nhà máy chế biến phải thay đổi để đáp ứng yêu cầu. Đối với Vinacleanfood, ngay từ ngày đầu mới thành lập chúng tôi đã xác định hướng đi chủ lực là sản phẩm chế biến có hàm lượng giá trị gia tăng cao và an toàn vệ sinh thực phẩm. Chính nhờ hướng đi đúng đắn này mà hiện nay sản phẩm của Vinacleanfood đã có mặt tại hầu hết thị trường khó tính như: EU, Nhật Bản, Mỹ và cả siêu thị của Hàn Quốc”.

Còn đó khoảng trống cơ hội

Nói đi cũng cần nói lại, không chỉ có con tôm Việt Nam gặp khó trên đất Mỹ mà các đối thủ lớn khác cũng gặp phải những khó khăn nhất định. Đơn cử như Ấn Độ, nhà cung cấp tôm lớn nhất cho Mỹ, đang chịu tổng mức thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp lên tới 58,26%. Indonesia gặp sự cố hàng loạt container tôm bị trả về vì lý do kỹ thuật, khiến chuỗi cung ứng đứt đoạn và nhiều nhà máy rơi vào tình trạng đình trệ. Ecuador được hưởng mức thuế đối ứng thấp hơn, nhưng đặc điểm sản phẩm chủ lực là tôm nguyên con khiến nước này khó mở rộng thị phần tại Mỹ. Những diễn biến này tạo ra khoảng trống nguồn cung nhất định. Tuy nhiên, cơ hội dành cho Việt Nam chỉ trở nên rõ ràng nếu kết quả thuế POR19 ở mức hợp lý và doanh nghiệp đáp ứng tốt các yêu cầu tuân thủ mới.

Trong bối cảnh các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng siết chặt, việc chủ động chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch hồ sơ và nâng cao quản trị tuân thủ được coi là giải pháp thiết yếu giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý, duy trì niềm tin với nhà nhập khẩu và tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài. Việc chuẩn hóa dữ liệu phục vụ các kỳ rà soát thuế, xây dựng hệ thống truy xuất đồng bộ và nâng cao tính minh bạch trong giao dịch là rất quan trọng. Việc tối ưu danh mục sản phẩm theo hướng tập trung vào các mặt hàng ít chịu thuế chống bán phá giá cũng là giải pháp giúp duy trì dòng xuất khẩu trong bối cảnh biến động. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng sẽ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào Mỹ và phân tán rủi ro thuế quan.

Thị trường Mỹ đang bước vào giai đoạn siết chặt phòng vệ thương mại trên diện rộng, tác động mạnh đến các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong đó có tôm. Vì vậy, doanh nghiệp cần chuẩn bị tốt hệ thống dữ liệu, kiểm soát rủi ro và minh bạch thông tin sẽ có cơ hội giữ vững thị trường và tận dụng những khoảng trống từ biến động nguồn cung quốc tế. Khi đó, vị thế con tôm Việt Nam trên đất Mỹ không những được giữ vững mà còn có cơ hội nâng cao hơn nữa.

Xuân Trường