Hướng tới minh bạch chuỗi giá trị nông sản Việt Nam

Kế hoạch xác định mục tiêu chung là hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn và tài liệu hướng dẫn về truy xuất nguồn gốc đối với nông, lâm, thủy sản và vật tư nông nghiệp; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường.

Cùng đó, xây dựng và vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản thống nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bảo đảm kết nối xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương, từ người sản xuất đến người tiêu dùng, trên nguyên tắc công khai, minh bạch và dễ tiếp cận.

Đảm bảo hệ thống truy xuất nguồn gốc được hoàn thiện toàn diện, bao phủ tất cả sản phẩm nông, lâm, thủy sản. Ảnh: ST

Kế hoạch đề ra lộ trình cụ thể theo 3 giai đoạn. Trong giai đoạn đến hết năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ xây dựng và đưa vào sử dụng thí điểm Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, trước mắt áp dụng đối với quả sầu riêng. Đến ngày 1/7/2026, hệ thống sẽ được đánh giá, hoàn thiện và mở rộng áp dụng cho hầu hết các nông sản quan trọng làm thực phẩm.

Giai đoạn này cũng xây dựng và ban hành chuẩn dữ liệu, trao đổi thông tin TXNG nông sản, áp dụng thống nhất toàn quốc; Xây dựng và ban hành chuẩn dữ liệu truy xuất nguồn gốc thống nhất trên toàn quốc. Cùng đó, đầu tư hoặc thuê hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, an toàn thông tin.

Giai đoạn 2027 – 2030, nâng cấp, hoàn thiện các tính năng của Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản để cho phép ghi nhận, quản lý thông tin tại tất cả các khâu chính (vùng sản xuất – thu mua – sơ chế/đóng gói – vận chuyển – phân phối) và truy xuất thông tin bằng mã QR hoặc vật mang dữ liệu thích hợp trên tem nhãn của sản phẩm. Dữ liệu truy xuất nguồn gốc sẽ được kết nối, chia sẻ và đồng bộ với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia, hệ thống của các địa phương và các cơ sở dữ liệu quốc gia khác.

Hình thành và vận hành cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc tập trung, dùng chung trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản; bảo đảm thu thập, chuẩn hóa, lưu trữ và quản trị dữ liệu truy xuất nguồn gốc phục vụ công tác quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát, thống kê và phân tích.

Trên cơ sở dữ liệu được chuẩn hóa, Bộ sẽ từng bước triển khai các công cụ phân tích, giám sát và cảnh báo sớm; nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo ở mức hỗ trợ nhằm phát hiện rủi ro, bất thường trong chuỗi cung ứng, phục vụ quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm.

Định hướng đến năm 2035, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ sẽ được hoàn thiện toàn diện, bao phủ tất cả sản phẩm nông, lâm, thủy sản và vật tư nông nghiệp thuộc phạm vi quản lý; hình thành chuỗi truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh, kết nối đồng bộ với các hệ thống quốc gia và địa phương, tạo nền tảng cho hệ sinh thái dữ liệu và ứng dụng số trong ngành nông nghiệp.

Để đạt được các mục tiêu đề ra, Kế hoạch xác định bốn nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Một là, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý, tài liệu hướng dẫn về truy xuất nguồn gốc nông sản, đồng thời nghiên cứu tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy định của các tổ chức quốc tế để xây dựng, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tài liệu hướng dẫn chung về truy xuất nguồn gốc nông sản thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Hai là, xây dựng hoặc thuê dịch vụ, hạ tầng, trang thiết bị để triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản. Trên cơ sở đánh giá kết quả triển khai, trường hợp cần thiết, nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư xây dựng hệ thống thông qua việc lâp báo cáo nghiên cứu khả thi theo quy định. Từ đó, thiết kế, xây dựng, mở rộng  ứng dụng các công nghệ như mã QR, blockchain, dữ liệu viễn thám, IoT và từng bước thử nghiệm AI, bảo đảm tuân thủ khung kiến trúc số và yêu cầu an toàn thông tin.

Ba là, tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực truy xuất nguồn gốc, để tiếp nhận, chuyển giao công nghệ, thúc đẩy công nhận lẫn nhau về hệ thống và kết quả truy xuất, giảm trùng lặp thủ tục kiểm tra, rút ngắn thời gian thông quan, tạo thuận lợi cho xuất – nhập khẩu nông sản.

Bốn là, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến và đào tạo, tập huấn về truy xuất nguồn gốc thông qua các phương tiện truyền thông, hội nghị, hội thảo, góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các bên tham gia chuỗi.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Vụ Khoa học và Công nghệ là cơ quan thường trực Chủ trì, phối hợp với các đơn vị chuyên ngành trong việc triển khai các hoạt động liên quan về truy xuất nguồn gốc nông sản; thông tin, tuyên truyền, hướng dẫn, tập huấn truy xuất nguồn gốc nông sản.

Bảo Hân