Khung pháp lý mới cho an toàn thực phẩm thủy sản xuất khẩu

Thông tư quy định cụ thể về trình tự, thủ tục thực hiện thẩm định, đánh giá điều kiện đảm bảo ATTP đối với cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm thủy sản theo quy định của quốc gia, vùng lãnh thổ nhập khẩu có yêu cầu Cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam để lập, đăng ký, bổ sung vào danh sách cơ sở được phép xuất khẩu; Hoạt động kiểm tra, giám sát việc duy trì điều kiện đảm bảo ATTP đối với cơ sở trong Danh sách xuất khẩu.

Cùng đó là hồ sơ, thủ tục, thẩm quyền cấp chứng nhận an toàn thực phẩm, chứng nhận kiểm dịch hoặc giấy chứng nhận, xác nhận khác có liên quan đối với lô hàng thực phẩm thuỷ sản, thực phẩm phối chế, hỗn hợp nhiều thành phần có nguyên liệu thuỷ sản đăng ký xuất khẩu vào các quốc gia, vùng lãnh thổ có yêu cầu Cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam cấp chứng thư theo mẫu quy định của nước nhập khẩu.

Nâng chuẩn quản lý an toàn thực phẩm trong sản phẩm thủy sản xuất khẩu. Ảnh: ST

Thông tư này áp dụng cho các cơ sở đã có Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP còn hiệu lực hoặc giấy chứng nhận tương đương theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP; cùng các lô hàng thủy sản, sản phẩm thủy sản và thực phẩm hỗn hợp có nguyên liệu thủy sản xuất khẩu sang thị trường yêu cầu chứng thư của Việt Nam. Các sản phẩm thủy sản không dùng làm thực phẩm không thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư này.

Đáng chú ý, Thông tư phân định rõ hai nhóm thị trường là thị trường có yêu cầu tương đương và thị trường có yêu cầu đặc thù. Trong đó, nhóm thị trường đặc thù, các cơ sở buộc phải đáp ứng tiêu chí cao hơn, từ hệ thống quản lý chất lượng theo nguyên tắc HACCP, truy xuất nguồn gốc đến cơ chế thu hồi và xử lý sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Một điểm mới trong Thông tư là làm rõ vai trò, thẩm quyền của từng cơ quan trong chuỗi quản lý. Theo đó, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cùng các Chi cục khu vực được giao nhiệm vụ thẩm định điều kiện ATTP của cơ sở, lập và quản lý danh sách xuất khẩu, đồng thời kiểm tra việc duy trì điều kiện ATTP.

Trong khi đó, hệ thống các Trung tâm Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường vùng đảm nhiệm việc thẩm định, cấp chứng thư cho từng lô hàng xuất khẩu và giám sát ATTP sau chứng nhận. Việc phân tách rõ chức năng này giúp hạn chế chồng chéo, tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động quản lý nhà nước.

Thông tư cũng đặt ra yêu cầu cụ thể đối với kiểm tra viên, trưởng đoàn thẩm định và người lấy mẫu, từ tiêu chí chuyên môn, kinh nghiệm đến yêu cầu về tính khách quan, không xung đột lợi ích. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính tin cậy của kết quả thẩm định, chứng nhận.

Theo nội dung Điều 10, Chương trình chứng nhận thủy sản xuất khẩu được xác định là tự nguyện, song các cơ sở muốn xuất khẩu vào thị trường có yêu cầu vẫn bắt buộc phải đăng ký, được thẩm định và đưa vào Danh sách xuất khẩu. Cơ sở tham gia chương trình phải đáp ứng đồng thời quy định ATTP của Việt Nam, quy định của thị trường nhập khẩu và các yêu cầu đặc thù nêu tại Phụ lục II của Thông tư.

Đối với từng lô hàng thủy sản xuất khẩu, Thông tư quy định ba phương thức là kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm. Việc áp dụng phương thức nào phụ thuộc vào lịch sử tuân thủ của cơ sở, mức độ rủi ro của sản phẩm và yêu cầu cụ thể của thị trường nhập khẩu. Trong đó, kiểm tra chặt áp dụng với cơ sở mới, cơ sở có lô hàng bị cảnh báo hoặc thị trường nhập khẩu yêu cầu kiểm tra từng lô; còn kiểm tra giảm chỉ áp dụng khi cơ sở duy trì tốt điều kiện ATTP trong thời gian dài.

Thông tư đồng thời quy định chặt chẽ về xử lý các trường hợp lô hàng không đạt yêu cầu, từ thu hồi chứng thư, điều tra nguyên nhân, khắc phục, đến việc tạm dừng hoặc không cấp chứng thư cho các lô hàng tiếp theo nếu vi phạm chưa được xử lý triệt để.

Đồng thời, quy định trách nhiệm liên đới của các cơ sở tham gia chuỗi sản xuất, từ cung cấp nguyên liệu, sơ chế, chế biến đến bao gói, bảo quản và xuất khẩu. Các đơn vị này phải có cam kết cùng chịu trách nhiệm trong trường hợp lô hàng bị cảnh báo ATTP tại thị trường nhập khẩu.

Thông tư số 80/2025/TT-BNNMT được đánh giá là văn bản quan trọng, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho xuất khẩu thủy sản, đồng thời tạo áp lực nâng chuẩn quản lý an toàn thực phẩm trong nước, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường quốc tế.

Bảo Hân