Nhật Bản thiếu hụt nhuyễn thể: Cơ hội lớn cho thủy sản Việt Nam

Nhu cầu thủy sản Nhật Bản dự báo tiếp tục tăng

Trong Quý IV/2025, thương mại nông lâm thủy sản giữa Việt Nam và Nhật Bản ghi nhận những tín hiệu tăng trưởng tích cực. Theo Bản tin Hợp tác nông nghiệp Việt Nam – Nhật Bản Quý IV/2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản đạt khoảng 1,34 tỷ USD, tăng 15,54% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, thủy sản và thủy sản chế biến tiếp tục giữ vai trò là một trong những nhóm hàng chủ lực, đạt giá trị xuất khẩu 451 triệu USD, chiếm 33,63% tổng kim ngạch và tăng 7,15% so với cùng kỳ.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu nông sản của Việt Nam từ Nhật Bản trong quý đạt khoảng 202 triệu USD, tăng 14,4% so với Quý IV/2024; trong đó, riêng thủy sản đạt 81 triệu USD, chiếm 40,36% và tăng gần 25%.

Theo các phân tích thị trường, nhu cầu nhập khẩu thủy sản của Nhật Bản trong đầu năm 2026 được dự báo tăng khoảng 3–5%. Động lực chính đến từ sự ổn định của phân khúc tiêu dùng hộ gia đình và chuỗi nhà hàng – dịch vụ ăn uống, trong bối cảnh kinh tế Nhật Bản dần phục hồi và xu hướng tiêu dùng tại nhà vẫn duy trì ở mức cao.

Các mặt hàng thủy sản được người tiêu dùng Nhật Bản ưa chuộng tiếp tục bao gồm cá tra, tôm bóc vỏ, cá cắt khúc và các sản phẩm hải sản đông lạnh. Đáng lưu ý, người tiêu dùng Nhật ngày càng ưu tiên các sản phẩm có quy cách nhỏ gọn, tiện lợi, được đóng gói sạch, bảo đảm an toàn thực phẩm và thân thiện với môi trường. Xu hướng này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu cần đẩy mạnh chế biến sâu, cải tiến bao bì, đồng thời tăng cường minh bạch thông tin truy xuất nguồn gốc.

Thiếu hụt hàu mở ra dư địa mới

Một yếu tố được đánh giá là mang tính “đột biến” đối với thị trường Nhật Bản trong thời gian tới là tình trạng thiếu hụt nguồn cung hàu nghiêm trọng. Dự báo đầu năm 2026, Nhật Bản sẽ đối mặt với khủng hoảng nguồn nguyên liệu khi hàu và sò điệp chết hàng loạt tại nhiều vùng nuôi trọng điểm, đặc biệt là Hiroshima và Hyogo – hai địa phương chiếm tới 60% tổng sản lượng hàu của cả nước. Tỷ lệ chết được ghi nhận lên tới khoảng 90%, khiến hàng chục nghìn tấn nguyên liệu bị mất và quá trình tái nuôi dự kiến kéo dài từ 1 đến 3 năm.

Bộ trưởng Nông – Lâm – Thủy sản Nhật Bản Norikazu Suzuki (phải) khảo sát thực địa hàu bị chết tại Higashihiroshima, tỉnh Hiroshima vào ngày 19/11/2025. Ảnh: KYODO

Thực trạng này buộc Nhật Bản phải tìm kiếm nguồn cung thay thế từ bên ngoài các thị trường truyền thống, qua đó mở ra cơ hội lớn cho các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam. Trong bối cảnh đó, hàu Việt Nam được xem là một trong những lựa chọn tiềm năng nhờ khả năng cung ứng ổn định, chi phí cạnh tranh và kinh nghiệm xuất khẩu nhuyễn thể sang các thị trường khó tính.

Việt Nam hiện đang sở hữu nhiều lợi thế đáng kể khi tiếp cận thị trường Nhật Bản. Việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, RCEP, cùng các hiệp định song phương và khu vực như VJCEP, AJCEP đã và đang giúp nhiều mặt hàng thủy sản Việt Nam được hưởng mức thuế suất ưu đãi, thậm chí xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu.

Trong bối cảnh giá hàu nhập khẩu tại Nhật Bản được dự báo tăng do khan hiếm nguồn cung, doanh nghiệp Việt Nam có thêm dư địa để đàm phán mức giá xuất khẩu thuận lợi hơn, đặc biệt đối với các sản phẩm hàu tươi hoặc chế biến sâu – phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm nghiêm ngặt

Dù cơ hội mở ra rõ rệt nhưng thách thức đối với thủy sản Việt Nam, nhất là mặt hàng hàu vẫn không nhỏ. Nhật Bản được đánh giá là một trong những thị trường có tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe nhất thế giới, đặc biệt đối với nhuyễn thể tiêu thụ sống. Hàu tại Nhật Bản chủ yếu được sử dụng dưới dạng sashimi, do đó yêu cầu vùng nuôi phải tuyệt đối sạch, kiểm soát vi sinh nghiêm ngặt và quy trình xử lý, bảo quản đạt chuẩn quốc tế.

Trong khi đó, hàu Việt Nam hiện nay chủ yếu phục vụ chế biến chín. Để thâm nhập phân khúc hàu ăn sống có giá trị cao tại Nhật Bản, doanh nghiệp cần đầu tư bài bản vào vùng nuôi đạt chứng nhận quốc tế, hệ thống lọc – làm sạch hiện đại, cũng như phòng kiểm nghiệm vi sinh đạt tiêu chuẩn.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Theo các quy định hiện hành, doanh nghiệp xuất khẩu hàu vào Nhật Bản phải tuân thủ đầy đủ yêu cầu về nhập khẩu và kiểm dịch, bao gồm kiểm tra vi sinh vật, kim loại nặng, dư lượng hóa chất và tạp chất. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần được Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch động vật thủy sản (Health Certificate), đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn như HACCP, ISO hoặc tiêu chuẩn JAS của Nhật Bản đối với sản phẩm chế biến.

Yêu cầu về bảo quản và vận chuyển cũng đặc biệt nghiêm ngặt. Hàu phải được duy trì trong chuỗi lạnh liên tục ở nhiệt độ từ 0–4°C, kiểm soát chặt chẽ thời gian từ thu hoạch, đóng gói đến vận chuyển nhằm bảo đảm độ tươi tối đa. Đóng gói và nhãn mác phải đầy đủ thông tin về sản phẩm, nơi khai thác, ngày thu hoạch, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản và thông tin nhà sản xuất, đồng thời sử dụng bao bì đạt chuẩn vệ sinh và thân thiện môi trường.

Các chuyên gia nhận định, để tận dụng hiệu quả cơ hội tại thị trường Nhật Bản, doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ, áp dụng HACCP hoặc SSOP trong toàn bộ chuỗi từ nuôi trồng, thu hoạch đến chế biến, đóng gói, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc khi phía Nhật Bản yêu cầu.

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu kỹ thị trường, nắm bắt thị hiếu người tiêu dùng và lựa chọn đối tác nhập khẩu uy tín được xem là yếu tố then chốt giúp thủy sản Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh, từng bước khẳng định vị thế tại thị trường Nhật Bản – thị trường khó tính nhưng giàu tiềm năng và có sức lan tỏa lớn về uy tín đối với các thị trường cao cấp khác.

Thùy Khánh