Quyết liệt gỡ thẻ vàng IUU: Nhiệm vụ trọng tâm và cấp bách

Chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ

Chiều ngày 3/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã chủ trì phiên họp lần thứ 32 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, trực tuyến với 22 tỉnh, thành phố ven biển. Nội dung trọng tâm của phiên họp là rà soát toàn diện các nhiệm vụ đã được phân công theo Chỉ thị 32 của Ban Bí thư và Công điện số 18/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trước thềm đợt thanh tra lần thứ 5 của EC.

Chính phủ đặt ra yêu cầu phải đạt được mục tiêu kép là vừa bảo đảm gỡ thẻ vàng IUU, vừa duy trì sự tăng trưởng hai con số của ngành thủy sản. Lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh nguyên tắc tuyệt đối không để sai phạm của một cá nhân hay một tập thể làm ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả nước. Công tác này được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, không chỉ phục vụ lợi ích hợp pháp của người dân mà còn liên quan trực tiếp đến uy tín, danh dự của quốc gia trên trường quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đã giao các nhiệm vụ rất cụ thể cho từng bộ, ngành. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm xây dựng báo cáo tổng thể, rà soát 5 nhóm khuyến nghị của EC và phối hợp lên kịch bản làm việc chi tiết để trình Chính phủ. Bộ Quốc phòng chỉ đạo lực lượng Biên phòng kiểm soát chặt chẽ tàu xuất nhập bến và tăng cường tuần tra cao điểm tại vùng biển giáp ranh, tuyệt đối không để phát sinh vi phạm.

Bộ Công an có nhiệm vụ đẩy nhanh tiến độ điều tra, truy tố các vụ việc vi phạm nghiêm trọng và làm rõ trách nhiệm tại những địa phương có tỷ lệ “khép hồ sơ” vi phạm cao nhưng không ban hành quyết định xử phạt. Các Bộ Ngoại giao, Bộ Khoa học và Công nghệ được yêu cầu phối hợp chặt chẽ, thống nhất số liệu, không để xảy ra mâu thuẫn thông tin trong quá trình làm việc với đoàn kiểm tra. Đồng thời, các tập đoàn viễn thông phải rà soát, bảo đảm hệ thống dữ liệu đạt tiêu chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Siết chặt quản lý tàu cá và minh bạch dữ liệu

Công tác rà soát, kiểm soát phương tiện đang được thực hiện một cách triệt để trên quy mô toàn quốc. Hiện nay, 100% tàu cá, tương đương hơn 80.000 phương tiện, đã được đăng ký và cập nhật lên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia VNFishbase. Các cơ quan quản lý đã hoàn thành việc nhập dữ liệu 19.106 tàu cá xóa đăng ký từ năm 2020 để công khai và giám sát chặt chẽ 48.711 tàu có chiều dài từ 6m trở lên tham gia hệ thống truy xuất điện tử (eCDT).

Việc xử lý tàu cá vi phạm được thực hiện nghiêm ngặt và không có vùng cấm. Thống kê từ năm 2024 đến hết tháng 2/2026, toàn quốc có 89 tàu cá bị nước ngoài bắt giữ. Trong số này, 71 tàu đã bị xử phạt dứt điểm, 18 tàu còn lại đang được lực lượng chức năng xác minh và xử lý theo quy định. Các địa phương cũng đang triển khai các đợt cao điểm tuần tra. Tại Đà Nẵng, lực lượng biên phòng đã xử phạt 6 phương tiện vi phạm quy định khai thác và phối hợp bắt giữ 2 tàu vận chuyển 47.000 lít dầu không rõ nguồn gốc. Tại Quảng Ngãi, hàng trăm tàu cá đã bị xử phạt nặng do mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) hoặc vượt ranh giới trên biển.

Tại nhiều địa phương khác, công tác quản lý tàu cá đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Hà Tĩnh ghi nhận 3.900 tàu cá đã được cập nhật dữ liệu đạt tỷ lệ 100%, đồng thời 65 tàu hoạt động vùng khơi đều lắp đặt thiết bị VMS. Trong hơn 2 tháng đầu năm 2026, địa phương này có 1.380 lượt tàu cập cảng và 1.402 lượt tàu rời cảng làm thủ tục trên hệ thống eCDT, không có trường hợp nào vi phạm vùng biển nước ngoài. Các địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Tháp cũng báo cáo không ghi nhận trường hợp tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài trong thời gian qua.

Chậm trễ trong việc gỡ thẻ vàng IUU sẽ gây tác động tiêu cực trực tiếp đến kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trường châu Âu. Do đó, yêu cầu minh bạch dữ liệu và truy xuất nguồn gốc hải sản là bắt buộc. Tính đến đầu tháng 3/2026, toàn bộ 17 địa phương ven biển đã yêu cầu doanh nghiệp tự kê khai và thành lập đoàn kiểm tra rà soát các lô hàng xuất khẩu. Chỉ trong một tuần, lực lượng chức năng đã kiểm tra hơn 17.000 lượt tàu cập và rời cảng, giám sát gần 7.800 tấn thủy sản bốc dỡ qua hệ thống eCDT. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam cũng được yêu cầu kiên quyết không nhập các lô hàng vi phạm pháp luật, tuân thủ nguyên tắc không vì lợi ích kinh tế nhỏ mà đánh đổi lợi ích lớn của quốc gia.

Dồn lực cho kỳ thanh tra EC lần thứ 5

Đoàn thanh tra của Tổng vụ các vấn đề về Biển và Thủy sản (DG-MARE) thuộc EC dự kiến làm việc tại Việt Nam từ ngày 9 đến 19/3/2026. Để phục vụ đợt thanh tra này, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã chỉ đạo các Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh ven biển khẩn trương chuẩn bị hồ sơ khoa học, bảo đảm tính logic, có khả năng giải trình cao và đồng bộ tuyệt đối giữa hồ sơ bản giấy với dữ liệu điện tử trên VNFishbase.

Các tài liệu trọng tâm cần chuẩn bị bao gồm hồ sơ đăng ký, đăng kiểm, cấp phép khai thác; danh sách vị trí neo đậu của tàu không đủ điều kiện hoặc tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép). Bên cạnh đó, các địa phương phải xuất trình hồ sơ xử lý tàu mất kết nối VMS, các chứng từ nộp phạt vi phạm hành chính, và tài liệu xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (SC, CC).

Chính quyền các cấp được yêu cầu phân công cán bộ am hiểu chuyên môn, nắm chắc số liệu và tổ chức trực ban 24/7 trong suốt quá trình Đoàn thanh tra làm việc. Các đơn vị kiểm soát phải sẵn sàng cho các cuộc kiểm tra đột xuất tại khu vực cảng cá, khu neo đậu và phải báo cáo tiến độ nhanh hàng ngày về Cục.

Đánh giá tổng thể cho thấy Chính phủ đã thể hiện mức độ quyết liệt rất cao thông qua việc liên tục rà soát, đôn đốc và gắn trách nhiệm cụ thể đến từng đơn vị, cá nhân. Dù vậy, công tác thực thi vẫn còn một số tồn tại cần khắc phục ngay lập tức. Cụ thể, tỷ lệ khép hồ sơ xử lý vi phạm VMS mà không tiến hành xử phạt ở một số nơi vẫn còn cao, việc liên thông dữ liệu giữa các cơ quan chưa hoàn toàn đồng bộ, và tiến độ chuyển đổi nghề ở một số tỉnh còn chậm trễ. Thách thức lớn nhất trước đợt kiểm tra là phải duy trì 100% kết nối VMS đối với tàu thuộc diện bắt buộc và tuyệt đối không để phát sinh tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài trong giai đoạn này.