Quyết tâm gỡ “thẻ vàng” EC, định hình nghề cá bền vững

Giai đoạn then chốt

Trong tháng 3/2026, Đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) làm việc tại Việt Nam nhằm kiểm tra việc thực hiện các quy định chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Đây là đợt thanh tra lần thứ 5 của EC đối với công tác chống khai thác IUU của Việt Nam trong gần một thập kỷ qua. Kết quả kiểm tra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, có thể quyết định việc EC gỡ “thẻ vàng” hoặc nâng lên cảnh báo “thẻ đỏ” đối với thủy sản Việt Nam.

Thời gian qua, Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU đã tổ chức nhiều cuộc họp nhằm rà soát tiến độ thực hiện các khuyến nghị của EC và thúc đẩy việc triển khai tại các địa phương ven biển. Các cuộc họp được tổ chức thường xuyên, kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ tới các tỉnh, thành phố ven biển nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhiệm vụ.

Chủ trì phiên họp lần thứ 32 diễn ra chiều 3/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt: “Không để lỗi của một cá nhân, một tập thể ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả đất nước.”

Theo Thủ tướng, mục tiêu của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng”, mà quan trọng hơn là xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, hiện đại và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Trước đó, Thủ tướng đã ban hành Công điện số 18/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp chống khai thác IUU, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, dữ liệu liên quan đến quản lý nghề cá; thực hiện nhiệm vụ một cách nghiêm túc, thực chất và thường xuyên, tránh tình trạng làm theo phong trào hoặc chỉ tập trung xử lý trước các đợt kiểm tra.

Triển khai chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tăng cường kiểm tra, rà soát việc thực hiện các khuyến nghị của EC tại nhiều địa phương ven biển.

Theo báo cáo của Bộ, hệ thống quản lý đội tàu cá đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hiện nay, 100% tàu cá (hơn 80.000 tàu) đã được đăng ký và cập nhật trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase. Các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, đặc biệt là tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép), cũng được kiểm soát chặt chẽ và giao lực lượng tại cơ sở theo dõi vị trí neo đậu.

Công tác kiểm soát tàu cá ra vào cảng và giám sát sản lượng khai thác tiếp tục được siết chặt. Trong một tuần cao điểm gần đây, lực lượng chức năng đã kiểm tra 10.745 lượt tàu rời cảng và 6.666 lượt tàu cập cảng, đồng thời giám sát gần 7.800 tấn thủy sản thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử.

Hoạt động truy xuất nguồn gốc thủy sản – một trong những nội dung trọng tâm trong các khuyến nghị của EC tiếp tục được đẩy mạnh. Các cơ quan quản lý đã cấp nhiều giấy xác nhận, chứng nhận nguồn gốc đối với sản phẩm thủy sản khai thác, đồng thời thẩm định hồ sơ nhập khẩu theo đúng quy định.

Đáng chú ý, thời gian gần đây không phát sinh thêm tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, cho thấy hiệu quả bước đầu của các biện pháp kiểm soát và nâng cao nhận thức của ngư dân. Để duy trì kết quả này, các địa phương ven biển tiếp tục siết chặt quản lý hoạt động khai thác.

Địa phương siết chặt quản lý khai thác

Nhằm bảo đảm việc thực hiện các khuyến nghị của EC được triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước, ngày 2/3, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã có văn bản yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố ven biển khẩn trương rà soát, hoàn thiện hồ sơ, dữ liệu liên quan đến quản lý nghề cá.

Các địa phương cần chuẩn bị báo cáo đầy đủ, số liệu logic, bảo đảm thống nhất với dữ liệu trên hệ thống VNFishbase; đồng thời hoàn thiện hồ sơ đăng ký, đăng kiểm, cấp giấy phép khai thác thủy sản; danh sách tàu cá xóa đăng ký; hồ sơ xử lý vi phạm IUU và dữ liệu giám sát tàu cá qua hệ thống thiết bị giám sát hành trình.

Cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng yêu cầu, kiểm soát chặt chẽ tàu cá xuất – nhập cảng, bảo đảm 100% tàu thuộc diện bắt buộc lắp thiết bị giám sát hành trình duy trì kết nối liên tục; kiên quyết không cho xuất bến đối với tàu cá không đủ điều kiện hoạt động hoặc mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, đồng thời xử lý dứt điểm các tàu cá “3 không”.

Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiều địa phương ven biển đã triển khai các giải pháp mạnh nhằm kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản. Điển hình như tại tỉnh Đắk Lắk, công tác chống khai thác IUU được triển khai theo phương châm “đối diện, không đối phó”.

Toàn tỉnh hiện có gần 2.600 tàu cá được đăng ký trên hệ thống dữ liệu quốc gia, trong đó 100% tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Theo Ban Quản lý cảng cá Đông Tác, từ năm 2024 đến nay 100% tàu cá ra vào cảng được kiểm soát; hơn 700 lượt tàu đã thực hiện thủ tục xuất, nhập cảng trên hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử eCDT. Địa phương đã xóa đăng ký gần 650 tàu cá không còn đủ điều kiện hoạt động, đồng thời giao chính quyền cấp xã trực tiếp quản lý, giám sát các tàu chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý. Lực lượng công an và biên phòng cũng tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm.

Cùng với sự vào cuộc của các cơ quan quản lý, nhận thức của ngư dân về khai thác thủy sản bền vững cũng dần thay đổi. Nhiều chủ tàu đã chủ động ghi chép nhật ký khai thác, duy trì thiết bị giám sát hành trình và thực hiện đầy đủ quy định về truy xuất nguồn gốc. Theo ngư dân, việc tuân thủ các quy định này không chỉ giúp quản lý hoạt động khai thác minh bạch hơn mà còn góp phần nâng cao giá trị thủy sản khi xuất khẩu.

EU ghi nhận nỗ lực của Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh các giải pháp khắc phục khuyến nghị của EC và hoàn thiện quản lý nghề cá, các đối tác châu Âu cũng ghi nhận những nỗ lực tích cực từ phía Việt Nam.

Tại cuộc gặp với đại sứ và đại biện của Liên minh châu Âu cùng các nước thành viên EU tại Hà Nội đầu tháng 3/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết, Việt Nam đang triển khai quyết liệt các biện pháp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, kiểm soát nguồn gốc thủy sản và giám sát hoạt động tàu cá.

Việt Nam cũng bày tỏ sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của EC, đồng thời đề nghị các nước EU ghi nhận nỗ lực của Việt Nam và ủng hộ việc sớm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng”.

Các đại diện EU đánh giá cao quyết tâm của Việt Nam trong chống khai thác IUU, đồng thời mong muốn hai bên tiếp tục tăng cường hợp tác nhằm phát triển nghề cá bền vững.

Quá trình khắc phục cảnh báo “thẻ vàng” của EC không chỉ là yêu cầu từ phía đối tác thương mại mà còn là cơ hội để Việt Nam tái cấu trúc ngành thủy sản theo hướng bền vững. Theo định hướng của Chính phủ, ngành thủy sản sẽ từng bước giảm áp lực khai thác tự nhiên, tăng cường nuôi trồng và chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho ngư dân.

Như Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, chống khai thác IUU không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế mà còn vì danh dự và uy tín của quốc gia, cũng như sự phát triển lâu dài của ngành thủy sản Việt Nam.

Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng cộng đồng doanh nghiệp và ngư dân, nước ta đang từng bước khẳng định quyết tâm xây dựng một ngành thủy sản minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng.

Thùy Khánh