Rà soát chính sách, hoàn thiện Nghị định phát triển thủy sản

Cuộc họp tập trung rà soát toàn diện hệ thống chính sách hiện hành, làm rõ nguyên tắc phân cấp, phân quyền, đồng thời định hình các nhóm chính sách trọng tâm về đầu tư, bảo hiểm, chuyển đổi nghề, đào tạo nguồn nhân lực và xã hội hóa hạ tầng, hướng tới phát triển ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững và có trách nhiệm.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, hiện nay có nhiều văn bản, chính sách cùng điều chỉnh lĩnh vực thủy sản, nếu không được phân định rạch ròi sẽ dễ dẫn đến chồng chéo, bỏ sót đối tượng hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Vì vậy, việc xây dựng Nghị định cần đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật hiện hành, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi.

Phó Thủ tướng chủ trì cuộc họp. Ảnh: VGP/Minh Khôi

Theo Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, nguyên tắc xuyên suốt là Trung ương tập trung vào chiến lược, quy hoạch, cơ chế chính sách và khung pháp lý; còn đầu tư, tổ chức thực hiện và quản lý chủ yếu giao cho chính quyền cấp tỉnh. Việc phân cấp xuống cấp phường, xã phải căn cứ vào năng lực thực thi, điều kiện tổ chức bộ máy và thực tiễn địa phương, “không đẩy xuống xã hết” khi chưa đủ điều kiện.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp thu, rà soát tổng thể các chính sách liên quan đến sản xuất, khai thác, chế biến thủy sản và các hoạt động kinh tế trên biển; đồng thời cập nhật các nội dung mới trong các nghị quyết của Bộ Chính trị về kinh tế tư nhân, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, cũng như các luật sửa đổi về đầu tư, quy hoạch, ngân sách và tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp.

Về chính sách đầu tư, Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng nguyên tắc và tiêu chí lựa chọn dự án theo hướng ưu tiên công nghệ mới, tái cơ cấu khai thác hải sản, chuyển đổi nghề, chế biến sâu, bảo vệ môi trường, gắn phát triển kinh tế biển với quốc phòng – an ninh. Những chính sách mang tính phổ quát cần được đưa vào Nghị định để áp dụng thống nhất trên toàn quốc, chỉ các nội dung đặc thù mới tách riêng.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, chính sách đầu tư phải gắn với dự án cụ thể, trong đó bao hàm đầy đủ các yếu tố về đào tạo, chuyển giao công nghệ, tín dụng, đất đai, giao biển và quy hoạch. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm về chiến lược, quy hoạch, cơ chế chính sách và quy chuẩn; việc quyết định dự án cần tiếp cận tổng thể, không chỉ trong phạm vi Luật Thủy sản mà còn liên quan đến các luật chuyên ngành về khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ.

Các dự án được hỗ trợ phải có tiêu chí rõ ràng, ưu tiên nuôi biển xa bờ, công nghệ cao, an toàn, thân thiện môi trường; thúc đẩy chuyển dịch từ khai thác không bền vững sang nuôi trồng bền vững. Nội dung đào tạo phải nằm trong khuôn khổ dự án đầu tư đã được phê duyệt, bảo đảm hiệu quả và tính thực chất.

Một nội dung quan trọng khác được thảo luận sâu là chính sách bảo hiểm trong lĩnh vực thủy sản. Phó Thủ tướng cho rằng, nông nghiệp, thủy sản là lĩnh vực có rủi ro thiên tai rất lớn, do đó cần hình thành quỹ hỗ trợ, đồng thời xây dựng cơ chế bảo hiểm hằng năm với trách nhiệm cụ thể của doanh nghiệp, hộ gia đình, tổ chức, cá nhân và Nhà nước.

Theo định hướng này, Nhà nước hỗ trợ theo tỷ lệ nhất định, phần còn lại do bảo hiểm chi trả, nhằm hạn chế tình trạng khi xảy ra rủi ro lại phải tổ chức cứu trợ theo từng vụ việc. Đồng thời, nghiên cứu bổ sung cơ chế bảo hiểm rủi ro đối với hoạt động chuyển giao công nghệ, công nghệ mới, công nghệ cao.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: VGP/Minh Khôi

Phó Thủ tướng đề nghị, đánh giá kỹ đối tượng và phạm vi bảo hiểm, bao gồm tính mạng, tài sản, rủi ro thiên tai và các rủi ro khác có thể phát sinh; có thể xem xét bảo hiểm cho tất cả với mức đóng khác nhau hoặc phân theo vùng hoạt động trên biển. Việc sử dụng bảo hiểm để hỗ trợ ngư dân, người nuôi trồng thủy sản cần được đặt trong tổng thể các công cụ chính sách khác như quy hoạch, đầu tư, khuyến khích và không khuyến khích phát triển ngành nghề.

Đồng thời, bổ sung nhóm đối tượng là chủ tàu, ngư dân có nhu cầu chuyển đổi nghề, giải bản tàu, gắn với các chính sách hiện hành về đào tạo và chuyển đổi sinh kế. Mô hình bảo hiểm cần được làm rõ trên cơ sở các thể chế sẵn có, quy định cụ thể quyền và trách nhiệm của người đóng – người hưởng, mối quan hệ giữa chủ tàu, doanh nghiệp và thuyền viên; xác định rõ từng loại hình bảo hiểm như tài sản, thiên tai, con người.

Liên quan đến quỹ hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước khi ngư dân, người nuôi trồng thủy sản gặp rủi ro, Phó Thủ tướng định hướng nghiên cứu mô hình quỹ đặt tại địa phương để chủ động xử lý; trường hợp vượt khả năng cân đối thì ngân sách Trung ương hỗ trợ.

Cho ý kiến về nhóm chính sách hỗ trợ tàu vỏ thép, Phó Thủ tướng lưu ý, cần đánh giá kỹ tác động thực tiễn để quyết định tiếp tục hỗ trợ hay chuyển đổi chính sách. Đồng thời, đề nghị mở rộng phạm vi đối tượng, bổ sung các nội dung hỗ trợ chủ tàu cá, ngư dân liên quan đến chống khai thác IUU như thiết bị, dữ liệu và chi phí vận hành. Đối với kiến nghị chuyển đổi tàu cá sang phục vụ du lịch, vận tải hoặc các hoạt động dịch vụ khác, Phó Thủ tướng thống nhất về chủ trương nhưng lưu ý phải tuân thủ đầy đủ quy chuẩn, tiêu chuẩn an toàn.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dự thảo Nghị định tập trung vào các chính sách đầu tư và hỗ trợ đối với tổ chức, cá nhân, trong đó có bảo hiểm, duy tu sửa chữa tàu cá vỏ thép, đào tạo – nâng cao năng lực và chuyển đổi nghề khai thác ven bờ. Dự thảo phân định rõ nhiệm vụ chi giữa ngân sách Trung ương và địa phương: Trung ương đầu tư hạ tầng thiết yếu của cảng cá loại I, khu neo đậu tránh trú bão cấp vùng, hạ tầng thủy sản tại đảo, quần đảo và hệ thống quan trắc quốc gia; địa phương đầu tư các hạng mục theo phân cấp.

Tại cuộc họp, đại diện Bộ Tài chính đề nghị, cập nhật các quy định mới của Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đầu tư công, Luật Quy hoạch (ban hành năm 2025); giảm dần tỷ trọng chi ngân sách, tăng huy động nguồn lực ngoài ngân sách, ưu tiên đầu tư tư nhân và hợp tác công – tư. Đồng tình với quan điểm này, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho rằng, dự thảo cần tập trung vào các trụ cột: sản xuất, nuôi trồng, chế biến thủy sản, ứng dụng khoa học – công nghệ và xây dựng thương hiệu, qua đó góp phần khắc phục các cảnh báo về khai thác thủy sản. Lãnh đạo các tỉnh Nghệ An, Quảng Trị kiến nghị làm rõ hơn trách nhiệm ngân sách Trung ương và địa phương, bổ sung cơ chế hỗ trợ các địa phương khó khăn và đầu tư trung tâm chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm thủy sản.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, đã tiếp thu ý kiến các bộ, ngành để hoàn thiện chính sách hỗ trợ mua bảo hiểm cho thuyền viên, thân tàu và tài sản nuôi trồng thủy sản trên biển. Lãnh đạo các tỉnh Thanh Hóa, Quảng Trị, Đắk Lắk đề xuất mở rộng đối tượng được hỗ trợ bảo hiểm, bổ sung chính sách hỗ trợ sinh kế cho ngư dân sau giải bản tàu cá nhằm ổn định đời sống, chuyển đổi nghề.

Dự thảo cũng quy định hỗ trợ đào tạo, tập huấn, nâng cao năng lực cho người lao động trong sản xuất, nuôi biển; hỗ trợ duy tu, sửa chữa tàu cá vỏ thép và chuyển đổi nghề đối với tàu cá khai thác ven bờ. Ngân sách Nhà nước hỗ trợ chi phí duy tu, sửa chữa tàu cá vỏ thép đối với chủ tàu đã vay vốn ưu đãi để đóng mới, nâng cấp tàu cá khai thác xa bờ hoặc làm dịch vụ hậu cần.

Đối với khai thác ven bờ, dự thảo quy định hỗ trợ chuyển đổi nghề cho chủ tàu cá, thuyền viên làm việc trên tàu cá có chiều dài từ 6–12m đang hoạt động, có nhu cầu và cam kết chuyển sang ngành nghề khác ngoài khai thác thủy sản. Đại diện Bộ Tài chính đề xuất tiếp cận chính sách theo hướng linh hoạt theo từng dự án và nhu cầu thực tế, không xây dựng “khung cứng”, đồng thời lưu ý phải đánh giá kỹ tác động ngân sách, tránh chồng lấn giữa các chính sách hiện hành trong lĩnh vực thủy sản.

Minh Khuê