Siết kỷ cương quản lý tàu cá, đẩy nhanh xử phạt vi phạm IUU

Kiểm soát chặt tàu “3 không”, giảm vi phạm trên biển

Phiên họp diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung cao độ cho giai đoạn nước rút thực hiện các khuyến nghị của EC, hướng tới mục tiêu sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU, bảo đảm uy tín quốc gia và duy trì thị trường xuất khẩu thủy sản bền vững, đặc biệt là thị trường EU.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: VGP

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, Bộ đã tổ chức rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý nghề cá, từ đó đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp với yêu cầu thực tiễn, nhất là trong bối cảnh ứng dụng công nghệ mới vào giám sát khai thác thủy sản. Theo đó, ngày 31/12/2025, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 81/2025/TT-BNNPTNT quy định việc ghi, nộp báo cáo, nhật ký khai thác thủy sản; kiểm tra tàu cá và giám sát sản lượng thủy sản qua cảng cá; danh sách tàu cá khai thác bất hợp pháp; xác nhận nguyên liệu, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến báo cáo tại phiên họp. Ảnh: VGP

Tiếp đó, ngày 25/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 41/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản, thay thế các nghị định trước đây, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, chặt chẽ hơn cho công tác quản lý tàu cá và hoạt động khai thác thủy sản.

Một trong những nội dung trọng tâm được báo cáo là việc rà soát, cập nhật dữ liệu tàu cá. Tính đến ngày 24/1/2026, các địa phương đã thống kê và nhập đầy đủ dữ liệu 19.035 tàu cá đã xóa đăng ký (từ năm 2020) vào cơ sở dữ liệu để công khai, phục vụ công tác giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm. Trong số này có 1.066 tàu cá bị chìm, 7.589 tàu giải bản, 40 tàu cải hoán, 783 tàu sang tên đổi chủ, 2.732 tàu bán sang tỉnh khác…

Song song với đó, có 46.198 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên đã tham gia hệ thống nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT). Các địa phương được yêu cầu hướng dẫn ngư dân thực hiện nghiêm việc cập cảng, rời cảng trên hệ thống này, coi đây là một trong những căn cứ quan trọng để xác nhận nguồn gốc thủy sản.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố ven biển quản lý chặt chẽ số tàu cá đã xóa đăng ký; đồng thời phối hợp với Viettel, VNPT và các đơn vị liên quan tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp các hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase), hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS), cơ sở dữ liệu xử phạt vi phạm hành chính, hệ thống eCDT, nhật ký điện tử và hệ thống cảnh báo mất kết nối VMS.

Để quản lý hiệu quả nhóm tàu cá “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép), từ ngày 1/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư quy định về đăng kiểm viên tàu cá; đăng ký, xóa đăng ký tàu cá, tàu công vụ thủy sản; treo cờ và đánh dấu tàu cá theo đúng chuẩn. Trước đó, Bộ đã báo cáo Thủ tướng và Phó Thủ tướng về việc cho phép lắp đặt tối đa 2 thiết bị VMS trên một tàu cá, nhằm hạn chế tình trạng mất tín hiệu khi tàu hoạt động dài ngày trên biển, giảm rủi ro cho ngư dân và tăng khả năng phát hiện, xử lý vi phạm.

Quy rõ trách nhiệm, không để tồn đọng vi phạm

Tại cuộc họp, Đại sứ Việt Nam tại Vương quốc Bỉ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh EU Nguyễn Văn Thảo cho biết, EC đánh giá cao quyết tâm và sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ Việt Nam, các bộ, ngành, địa phương trong thực hiện các khuyến nghị về chống khai thác IUU. EC ghi nhận những tiến bộ rõ rệt của Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật, ứng dụng khoa học – công nghệ và thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát từ Trung ương đến địa phương; đặc biệt, các số liệu năm 2025 cho thấy chuyển biến tích cực so với các năm trước.

Tuy nhiên, EC vẫn chỉ ra 5 nhóm vấn đề tồn tại, gồm: một số thông tin báo cáo chưa đầy đủ để phục vụ xác minh; số liệu giữa các báo cáo chưa thống nhất; số vụ vi phạm còn cao, nhất là tình trạng mất kết nối VMS và tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; tỷ lệ vụ việc phải khép hồ sơ còn lớn; đồng thời khuyến nghị Việt Nam tăng cường xử phạt hành chính nhằm tạo tác động trực tiếp về kinh tế.

Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, qua kiểm tra tại một số địa phương cho thấy tỷ lệ hồ sơ xử phạt không đủ điều kiện hoặc quá thời hiệu, buộc phải khép lại, chiếm trên 50%. Đây là vấn đề nghiêm trọng, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá của EC.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp. Ảnh: VGP

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ, Quốc phòng, Công an, Tư pháp, Khoa học và Công nghệ tiếp tục thành lập các đoàn thanh tra, kiểm tra việc triển khai chỉ đạo của Thủ tướng và Ban Chỉ đạo quốc gia; làm rõ trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh, thành phố và các sở, ngành liên quan; kiểm tra ngẫu nhiên một số vụ việc mà địa phương báo cáo đã hoàn thành trước ngày 15/2. Các địa phương phải xây dựng kế hoạch kiểm tra, thanh tra toàn diện; phân công rõ trách nhiệm từng cấp; tập trung xử lý dứt điểm các vụ vi phạm, không để phát sinh tồn đọng mới.

Phó Thủ tướng yêu cầu, các bộ, ngành và địa phương kiểm soát chặt chẽ việc xác nhận nguồn gốc hải sản nhập cảng làm nguyên liệu chế biến, xuất khẩu; bảo đảm trung thực, đúng quy định. Bộ Công an và các địa phương tập trung xử lý nghiêm các hành vi gian lận xuất xứ, trường hợp vi phạm nghiêm trọng sẽ xử lý hình sự. Biểu dương một số địa phương và doanh nghiệp đã chủ động tự rà soát, kê khai thông tin các lô hàng xuất khẩu sang EU, Phó Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần tự kiểm tra, tự khắc phục; đồng thời khẳng định sẽ xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng chương trình chuyển đổi nghề cá bền vững, trên cơ sở đánh giá đầy đủ hiện trạng nguồn lợi thủy sản, năng lực khai thác và sinh kế ngư dân. Các địa phương chủ động đề xuất phương án chuyển đổi nghề, đào tạo, tín dụng và hỗ trợ công nghệ, hướng tới phát triển nuôi biển xa bờ, du lịch và các sinh kế thay thế.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, chống khai thác IUU không chỉ nhằm gỡ “thẻ vàng” mà còn là quá trình tái cấu trúc ngành thủy sản theo hướng bền vững, có trách nhiệm, gắn bảo vệ nguồn lợi với bảo đảm an sinh xã hội cho ngư dân.

Minh Khuê