Tái cấu trúc ngành cá tra theo chuẩn thị trường quốc tế

Theo báo cáo tại hội nghị, năm 2025 được xem là một năm đầy khó khăn đối với lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Tuy nhiên, ngành hàng cá tra vẫn đạt những kết quả đáng ghi nhận. Sản lượng cá tra ước đạt 1,74 triệu tấn, vượt khoảng 6% so với kế hoạch đề ra; kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 2,1 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với mục tiêu.

Kết quả này không chỉ thể hiện nỗ lực lớn của người nuôi và doanh nghiệp mà còn đóng góp quan trọng vào thành tích xuất khẩu kỷ lục trên 70 tỷ USD của toàn ngành nông nghiệp trong năm qua. Cá tra tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những mặt hàng thủy sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đặc biệt tại các thị trường lớn.

Toàn cảnh Hội nghị. Ảnh: Thu Hiền

Phát biểu chỉ đạo, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nêu rõ, cá tra là đối tượng nuôi chủ lực, mang tính chiến lược quốc gia. Trong khi đó, nhiều cơ chế, chính sách hiện hành vẫn còn mang tính chung, chưa đủ cụ thể để giải quyết những vấn đề đặc thù của ngành hàng này.

Theo Thứ trưởng, cần nghiên cứu tách riêng cá tra trong các chương trình, đề án quốc gia, xây dựng cơ chế chính sách trực tiếp và phù hợp hơn, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về giống, chi phí sản xuất, tổ chức chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ.

Một trong những vấn đề được đặc biệt quan tâm tại hội nghị là con giống cá tra. Năm 2025 ghi nhận sự sụt giảm đáng kể về diện tích nuôi và số lượng cơ sở sản xuất giống. Từ cuối tháng 7 đến nay, giá cá tra giống tăng liên tục và đạt mức cao kỷ lục, dao động 80.000 – 85.000 đồng/kg. Giá giống tăng cao trong khi giá cá tra thương phẩm biến động khó lường đã đẩy người nuôi vào nguy cơ thua lỗ. Nếu không có giải pháp căn cơ, tình trạng này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất trong các năm tới.

Hiệp hội Cá tra Việt Nam (VINAPA) cho rằng, chất lượng con giống hiện nay vẫn là khâu yếu của chuỗi ngành hàng cá tra tại Đồng bằng sông Cửu Long. Tỷ lệ sống thấp, chất lượng không đồng đều, cộng với thời tiết diễn biến bất thường khiến dịch bệnh phát sinh trái mùa, làm gia tăng rủi ro trong quá trình nuôi. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu cao về tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc, những hạn chế về giống và quy trình nuôi đang trở thành rào cản lớn đối với ngành cá tra Việt Nam.

VINAPA kiến nghị, để giúp ngành cá tra vượt qua khó khăn, cần tập trung vào hai giải pháp then chốt là kiểm soát chặt chất lượng sản phẩm và hạ giá thành sản xuất. Trong đó, việc chủ động nguồn giống đạt chuẩn đóng vai trò quyết định. Hiệp hội đề xuất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các địa phương vùng ĐBSCL bố trí đủ nguồn lực, tổ chức sản xuất giống cá tra chất lượng cao, phục vụ ổn định cho chuỗi cung ứng toàn vùng.

Theo Chương trình quốc gia phát triển nuôi trồng thủy sản đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là sản lượng cá tra đạt 2 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 3 tỷ USD. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành thủy sản cần chủ động hoàn toàn nguồn cá tra giống bố mẹ, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và số lượng.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, đến năm 2030, Việt Nam phải chấm dứt tình trạng phụ thuộc vào nguồn giống nhập lậu, không rõ nguồn gốc. Việc chủ động 100% cá tra giống bố mẹ chất lượng cao, đồng đều sẽ giúp tối ưu hóa dây chuyền chế biến, nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Một thách thức khác của ngành cá tra là giá thành sản xuất, trong đó chi phí thức ăn hiện chiếm khoảng 65 – 70%. Khi giá cá thương phẩm giảm, chi phí thức ăn cao sẽ khiến người nuôi đối mặt rủi ro lớn. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến yêu cầu, các đơn vị liên quan đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, tối ưu quy trình nuôi và sử dụng thức ăn hiệu quả hơn nhằm kiểm soát chi phí, giảm thiểu rủi ro thua lỗ.

Ông cũng chỉ ra nghịch lý hiện nay là nguồn lực tài chính dành cho khoa học công nghệ không thiếu, song khả năng hấp thụ và triển khai của các đơn vị còn hạn chế. Do đó, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý theo hướng “binh chủng hợp thành”, cùng giải quyết các bài toán lớn của ngành.

Bên cạnh sản xuất, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến khuyến khích doanh nghiệp cá tra tiên phong tận dụng phế phụ phẩm để tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng, chuyển từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu, phù hợp với xu thế tiêu dùng quốc tế.

Thùy Khánh