Thí điểm thu gom vỏ tôm lột, nâng cao giá trị chuỗi sản xuất

Hoạt động nằm trong khuôn khổ Dự án Cải thiện hệ thống tuần hoàn nước nuôi trồng thủy sản bền vững (i4Ag), với sự tham gia phối hợp của hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý địa phương. Lần đầu tiên, nguồn vỏ tôm lột phát sinh tại vùng nuôi vốn trước đây thường bị bỏ đi được thu gom, sơ chế và đưa vào chuỗi chế biến, tạo thành sản phẩm có giá trị sử dụng trong xử lý môi trường và nông nghiệp.

Thu gom vỏ tôm. Ảnh: GIZ

Vỏ tôm lột là phần vỏ được thải ra trong quá trình tôm lột xác – một chu kỳ sinh trưởng tự nhiên của tôm. Trong thực tế sản xuất, lượng vỏ này thường bị thải bỏ do phát sinh nhỏ lẻ, khó thu gom, gây ô nhiễm môi trường ao nuôi và tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy vỏ tôm chứa chitin và chitosan – những hợp chất sinh học có giá trị cao, có thể ứng dụng trong sản xuất chế phẩm vi sinh, xử lý môi trường nước, nông nghiệp và lĩnh vực y sinh.

Nhận thấy tiềm năng này, mô hình thí điểm đã được triển khai tại 25 hộ thành viên HTX Hòa Nghĩa với tổng diện tích nuôi 90 ha. Điểm đáng chú ý là cơ chế hợp tác “đổi vỏ tôm lấy sản phẩm xử lý môi trường nước”, giúp người nuôi giảm chi phí đầu vào trong khi vẫn xử lý hiệu quả nguồn phụ phẩm phát sinh trong quá trình nuôi trồng.

Ông Ngô Thanh Tuấn, Giám đốc HTX Hòa Nghĩa cho biết, trước đây vỏ tôm lột hầu như không có đầu ra nên thường bị thải bỏ, vừa gây ô nhiễm vừa làm gia tăng rủi ro dịch bệnh trong ao nuôi. Nhờ sự hỗ trợ kỹ thuật và kết nối từ dự án cùng doanh nghiệp, hợp tác xã đã từng bước hình thành quy trình thu gom, bảo quản và chuyển giao phụ phẩm, qua đó biến nguồn chất thải thành tài nguyên có giá trị, góp phần cải thiện môi trường và giảm chi phí sản xuất.

Vỏ tôm trải qua các công đoạn trở thành nguồn tài nguyên có giá trị. Ảnh: GIZ

Theo HTX Hòa Nghĩa, sản lượng tôm hằng năm đạt khoảng 700–800 tấn, tương ứng khoảng 35–40 tấn vỏ tôm lột, chiếm gần 5% sản lượng. Trước đây, nguồn phụ phẩm này chưa được khai thác hiệu quả, nhưng với mô hình mới, lượng vỏ tôm được thu gom có thể trở thành nguồn nguyên liệu ổn định cho các doanh nghiệp chế biến, đồng thời tạo thêm nguồn thu và hướng phát triển mới cho hợp tác xã.

Các chuyên gia đánh giá, mô hình thu gom và tái chế vỏ tôm lột là ví dụ cụ thể cho việc áp dụng kinh tế tuần hoàn trong ngành thủy sản Việt Nam, góp phần giảm phát thải, tận dụng tối đa nguồn tài nguyên và nâng cao giá trị chuỗi sản xuất tôm. Việc hình thành cơ chế hợp tác đa bên giữa nông dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cũng tạo nền tảng để mở rộng mô hình trong thời gian tới.

Trong giai đoạn tiếp theo, các bên liên quan sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình thu gom, sơ chế và chế biến vỏ tôm lột, đồng thời đánh giá hiệu quả kinh tế và môi trường để làm cơ sở nhân rộng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nếu được triển khai rộng rãi, mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu chất thải trong nuôi trồng thủy sản mà còn góp phần nâng cao tính bền vững và năng lực cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Minh Khuê