Thị trường cua 2025: Dòng chảy thương mại đảo chiều

Nhiều biến động 

Mùa lễ hội vẫn là giai đoạn tiêu thụ mạnh nhất của cua hoàng đế và cua tuyết toàn cầu, và năm nay cũng không ngoại lệ. Giá cua hoàng đế đỏ và vàng liên tục lập đỉnh và hầu như không dao động, bất chấp bối cảnh kinh tế nhiều bất ổn.

Ngành cũng tập trung cao độ vào Đạo luật Bảo vệ động vật biển (MMPA) của Mỹ, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Na Uy, Canada và Argentina đã được công nhận tương đương và vẫn đủ điều kiện xuất khẩu vào Mỹ. Ngược lại, không nghề cá nào của Nga đạt chuẩn của NOAA, đồng nghĩa cua Nga sẽ tiếp tục bị cấm vào Mỹ, kể cả khi sau này lệnh trừng phạt được dỡ bỏ.

Nhu cầu mạnh từ Mỹ kéo nguồn cung rời khỏi các thị trường khác. Nhập khẩu cua tuyết đã vượt cả năm 2024, nhờ kỷ lục xuất khẩu từ Canada và Na Uy. Khi nhu cầu châu Á thu hẹp, hơn 90% cua tuyết Canada được xuất sang Mỹ, còn các nhà chế biến Na Uy cũng mở rộng thị phần đáng kể tại đây. Tới tháng 11, Na Uy báo cáo 83% cua hoàng đế đông lạnh, 59% cua tuyết và 40% cua hoàng đế sống được bán sang Mỹ. Nhật Bản cũng tăng mạnh, với tổng xuất khẩu cua hoàng đế và cua tuyết sang Mỹ tăng 135% so với 2024.

Trung Quốc tiếp tục ghi nhận tháng 10 bùng nổ với cua sống Nga, tăng 15% so với cùng kỳ và dự báo lập kỷ lục trong 2025. Khoảng 80% cua sống Nga chảy vào Trung Quốc, 20% còn lại sang Hàn Quốc. Ngược lại, nhập khẩu cua đông lạnh giảm 35%, chủ yếu do lượng cua tuyết Canada lao dốc.

Nhật Bản vẫn là khách hàng lớn nhất châu Á đối với cua đông lạnh, nhưng nhu cầu giảm sâu bởi giá cao, đồng Yên yếu và chi tiêu hộ gia đình thận trọng. Tính đến tháng 10, tổng nhập khẩu cua hoàng đế và cua tuyết giảm 24% so với năm ngoái.

Nga: Sản lượng tăng, kẹt cửa vào thị trường Mỹ 

Nga tiếp tục đẩy mạnh khai thác và chuyển sang xuất cua sống, nhờ hạn ngạch 2026 thuận lợi và nhu cầu mạnh từ châu Á. Dù lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, cua Nga vẫn không thể vào Mỹ từ ngày 1/1/2026 vì không đạt chuẩn MMPA. Hệ thống giám sát và báo cáo bycatch chưa có khiến Nga hoàn toàn phụ thuộc thị trường Trung Quốc và Hàn Quốc.

Nga dự kiến sản xuất khoảng 4,7 triệu tấn thủy sản trong 2025, còn hạn ngạch cua 2026 tăng 2% lên 109.485 tấn. Tính đến 17/11, sản lượng khu vực Viễn Đông đạt 60.000 tấn (+5,6%), còn Biển Barents đạt 21.000 tấn (+14%). Khoảng 75% sản lượng cua Nga hiện dành cho thị trường cua sống.

Xuất khẩu sang Nhật tiếp tục yếu: cua hoàng đế giảm 41%, cua tuyết giảm 16%, phản ánh sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc.

Na Uy: Giá lập đỉnh, EU và Mỹ giảm mua

Xuất khẩu thủy sản Na Uy giảm giá trị tháng thứ hai liên tiếp, do sản lượng nhiều loài khai thác sụt giảm. Dù vậy, doanh số sang châu Á lại tăng, bù đắp phần giảm ở EU và Mỹ. Tính đến tháng 11, kim ngạch xuất khẩu đạt 16,4 tỷ USD, dự kiến vượt 17,9 tỷ USD khi kết thúc năm.

Cua hoàng đế đông lạnh xuất sang 15 thị trường, trong đó Mỹ chiếm tới 83%, tăng 210% lên 894 tấn. Giá tháng 11 cao hơn 70% so với cùng kỳ 2024, mức cao nhất từng ghi nhận. Người nhập khẩu còn phải chịu thêm thuế 15%, nâng chi phí mỗi container thêm hơn 200.000 USD.

Viện Nghiên cứu Hàng hải Na Uy đề xuất cắt giảm 44% hạn ngạch cua hoàng đế 2026 còn 850 tấn. Cua tuyết xuất khẩu tháng 11 chỉ 29 tấn, trong khi ngư dân chuẩn bị hoàn tất hạn ngạch 2025 và chuyển sang mùa 2026 từ tháng 1. Tuy nhiên, mức thuế 15% tại Mỹ khiến cua Na Uy bất lợi lớn so với Canada và Alaska.

Alaska: Hạn ngạch tăng mạnh, chuẩn bị bội thu

Các nghề cá Alaska 2025/2026 bước vào cao điểm với hạn ngạch (TAC) tăng ở tất cả nhóm chính. Cua hoàng đế vàng có TAC 4,19 triệu pound; cua hoàng đế đỏ tăng 16% lên 2,68 triệu pound và hầu như đã hoàn tất khai thác.

Cua da Tanner (Bairdi) là điểm sáng mạnh nhất, với TAC tăng 113% lên 11,25 triệu pound, mức cao nhất từ 2015/16. Cua tuyết Opilio cũng tăng 97% lên 9,3 triệu pound. Alaska dự kiến cung ứng mạnh từ đầu 2026 khi mùa opilio bắt đầu vào tháng 1.

Canada: Lệ thuộc thị trường Mỹ

Canada khép lại mùa 2025 với sản lượng ước vượt 90.000 tấn. Nhờ khuôn khổ USMCA, Canada duy trì tiếp cận ổn định thị trường Mỹ; nhập khẩu cua tuyết Canada vào Mỹ tính đến tháng 8 đạt 117,4 triệu pound (+11%), có thể giúp 2025 trở thành điểm sáng nhất hơn một thập kỷ.

Ngược lại, Canada sụt giảm mạnh tại châu Á: xuất sang Trung Quốc giảm 75% do thuế 25% và nhu cầu yếu; sang Nhật giảm 49%. Tính chung, sản lượng mất gần 11 triệu pound tại hai thị trường này. Các doanh nghiệp còn gặp lệch pha cung-cầu: thiếu sản phẩm 5-8 oz nhưng thừa cua cỡ lớn.

Viễn cảnh năm 2026 cho thấy Mỹ tiếp tục là cứu cánh, khi châu Á khó phục hồi do thuế và biến động tỷ giá.

Nhật Bản: Khai thác nhỏ lẻ, nhập khẩu tăng nhưng chịu thuế

Nhật Bản áp dụng TAC cho cua hoàng đế và cua tuyết Opilio; sản lượng cua da mới tại Hokkaido dự kiến đạt khoảng 1.000 tấn năm nay. Không có hạn ngạch quốc gia cho cua hoàng đế, chỉ quản lý cấp tỉnh.

Xuất khẩu cua sang Mỹ tăng vọt: cua tuyết lên 400.276 tấn (+98%), cua hoàng đế lên 305.758 tấn (+211%), trong đó có 63.858 tấn cua hoàng đế vàng vốn trước đây hầu như không xuất sang Mỹ. Tuy nhiên, đà tăng đã chậm lại từ khi Mỹ áp thuế 15%.

Tuấn Minh

Theo Les Hodges Consulting