Thực thi MMPA: Tổ chức lại nghề cá giữ vững thị trường xuất khẩu

Phóng viên Tạp chí Thủy sản Việt Nam có cuộc trao đổi với ông Lê Trần Nguyên Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, để làm rõ cách tiếp cận, định hướng thực thi và những việc ngành thủy sản nước ta cần làm trong giai đoạn bản lề.

PV: Thưa ông, MMPA chính thức có hiệu lực đầy đủ từ ngày 1/1/2026. Ông đánh giá thế nào về tác động tổng thể của đạo luật này đối với thủy sản Việt Nam?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Có thể nói, MMPA là một trong những đạo luật có tác động sâu rộng nhất tới hoạt động xuất khẩu thủy sản hiện nay, không chỉ với Việt Nam mà với tất cả các quốc gia có sản phẩm thủy sản vào thị trường Mỹ.

Đối với Việt Nam, đây không đơn thuần là một rào cản kỹ thuật mới, mà là một phép thử toàn diện đối với quản lý nghề cá, từ khâu khai thác, tổ chức sản xuất đến kiểm soát chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc. MMPA yêu cầu chúng ta phải chứng minh bằng dữ liệu và thực tiễn, rằng hoạt động khai thác thủy sản không gây tổn hại tới các loài động vật có vú biển. Điều này khác căn bản với cách tiếp cận trước đây, khi doanh nghiệp chủ yếu đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm hay thuế quan.

Ông Lê Trần Nguyên Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư chia sẻ. Ảnh: TK

PV: Nhiều doanh nghiệp lo ngại nếu không đáp ứng MMPA, thủy sản Việt Nam sẽ gặp rủi ro lớn tại thị trường Mỹ. Quan điểm của ông về vấn đề này ra sao?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Thị trường Mỹ không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn, mà còn là thị trường dẫn dắt tiêu chuẩn. Việc không đáp ứng MMPA không chỉ là mất một vài đơn hàng, mà có thể dẫn tới nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng ở phân khúc cao cấp, nơi các tiêu chuẩn sinh thái và trách nhiệm ngày càng được coi trọng. Nếu một lô hàng không có COA hoặc không đủ dữ liệu chứng minh tuân thủ MMPA, hàng hóa có thể bị từ chối ngay tại cảng Mỹ, bất kể chất lượng hay giá trị thương mại. Đây là rủi ro rất lớn mà doanh nghiệp cần nhận diện rõ để chủ động thích ứng.

PV: Theo ông, đâu là điểm cốt lõi khiến MMPA trở thành thách thức lớn đối với Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Điểm cốt lõi nằm ở chỗ MMPA đặt ra yêu cầu về quản lý dựa trên dữ liệu. Điều đó đòi hỏi toàn bộ chuỗi từ khai thác, thu mua, chế biến đến xuất khẩu phải minh bạch, có hồ sơ đầy đủ và có thể truy xuất. Trong khi đó, thực tế nghề cá của Việt Nam vẫn còn nhiều yếu tố nhỏ lẻ, phân tán, đặc biệt ở khâu khai thác. Việc thu thập thông tin về nghề cá, khu vực khai thác, ngư cụ, nhật ký khai thác… chưa đồng đều giữa các địa phương. Chính vì vậy, MMPA không chỉ là thách thức về thủ tục, mà là thách thức về cách thức tổ chức lại nghề cá theo hướng hiện đại và có trách nhiệm hơn.

PV: Trước áp lực đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã có những bước chuẩn bị như thế nào?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Chúng tôi xác định rõ, để hỗ trợ doanh nghiệp và ngư dân thích ứng với MMPA, cần có một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và khả thi. Thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư 74/2025/TT-BNNMT, hướng dẫn chi tiết quy trình cấp Giấy chứng nhận khả năng chấp nhận (COA). Thông tư này nhằm giảm bớt rào cản hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống mức tối đa 4 ngày làm việc. Đặc biệt, Thông tư cho phép các cơ quan quản lý thủy sản cấp tỉnh trực tiếp tham gia cấp COA, giúp doanh nghiệp tiếp cận thủ tục nhanh hơn, đồng thời tăng tính gắn kết giữa quản lý nhà nước với thực tiễn sản xuất tại địa phương.

PV: Việc phân cấp cho địa phương tham gia cấp COA có ý nghĩa ra sao trong bối cảnh hiện nay, thưa ông?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Việc phân cấp này có ý nghĩa rất quan trọng. Địa phương là nơi nắm rõ nhất thực trạng nghề cá, đội tàu, ngư cụ và hoạt động khai thác của ngư dân. Khi địa phương trực tiếp tham gia cấp COA, thông tin sẽ sát thực tế hơn, đồng thời giảm áp lực cho cơ quan trung ương và doanh nghiệp. Quan trọng hơn, đây cũng là cách để đưa quản lý nghề cá đến gần ngư dân hơn, giúp các quy định của MMPA không còn là điều gì đó xa vời, mà trở thành yêu cầu cụ thể gắn với hoạt động hàng ngày trên biển.

PV: Với doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, ông có khuyến nghị gì để chủ động thích ứng với MMPA?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Doanh nghiệp cần xác định rõ, tuân thủ MMPA không thể làm theo kiểu đối phó hay đến sát thời điểm mới chuẩn bị. Việc đầu tiên là rà soát lại toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt là nguồn nguyên liệu đầu vào. Doanh nghiệp phải chủ động phối hợp với ngư dân, tổ đội sản xuất và chính quyền địa phương để thu thập đầy đủ dữ liệu cần thiết cho hồ sơ COA. Đây không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà là trách nhiệm chung của cả chuỗi giá trị.

Về lâu dài, doanh nghiệp cũng nên đầu tư vào hệ thống quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, coi đây là nền tảng để tiếp cận không chỉ thị trường Mỹ mà cả các thị trường khó tính khác.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

PV: Còn với ngư dân – những người ở “đầu nguồn” của chuỗi sản xuất, thông điệp ông muốn gửi gắm là gì?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Ngư dân là lực lượng then chốt trong việc thực thi MMPA. Nếu một nghề cá bị đánh giá là rủi ro cao đối với sinh vật biển, thì sản phẩm từ nghề đó sẽ rất khó tiếp cận thị trường Mỹ. Vì vậy, họ cần hiểu việc ghi chép nhật ký khai thác, tuân thủ quy định về ngư cụ, cải tiến phương pháp khai thác để giảm thiểu tác động tới sinh vật biển không chỉ là yêu cầu quản lý, mà là điều kiện để sản phẩm của mình có đầu ra ổn định và giá trị cao hơn.

PV: Trong thời gian tới, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào để hỗ trợ thực thi MMPA?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Chúng tôi sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tập huấn, đào tạo và truyền thông, giúp doanh nghiệp, địa phương và ngư dân hiểu đúng, hiểu đủ về yêu cầu của MMPA. Bên cạnh đó, Cục sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan của Mỹ, đặc biệt là NOAA để làm rõ các tiêu chí kỹ thuật, đồng thời tìm kiếm khả năng mở rộng danh sách nghề cá được công nhận tương đương trong thời gian tới. Mục tiêu của chúng tôi là giảm thiểu tối đa rủi ro cho doanh nghiệp, đồng thời từng bước nâng cao năng lực quản lý nghề cá của Việt Nam theo chuẩn mực quốc tế.

PV: Nhìn về dài hạn, ông kỳ vọng MMPA sẽ mang lại những thay đổi nào cho ngành thủy sản nước ta?

Ông Lê Trần Nguyên Hùng: Ở góc độ dài hạn, tôi cho rằng MMPA là một thách thức lớn, nhưng cũng là cú hích cần thiết để thủy sản Việt Nam chuyển từ khai thác dựa vào sản lượng sang phát triển dựa trên trách nhiệm, giá trị và uy tín. Khi chúng ta thực hiện đúng các quy định về khai thác thủy sản và hướng tới một nghề cá phát triển bền vững, thì không chỉ đáp ứng được yêu cầu của MMPA, mà còn có thể chủ động thích ứng với mọi tiêu chuẩn kỹ thuật của các thị trường trong thời gian tới.

PV: Trân trọng cảm ơn ông !

Thùy Khánh

(Thực hiện)