Thủy sản thế giới bước vào chu kỳ điều chỉnh mới

Tại Argentina, tỉnh Chubut Province đã chính thức khép lại vụ khai thác tôm niên vụ 2025–2026 tại vùng biển Rawson với sản lượng đạt khoảng 90.000 tấn. Quyết định đóng cửa vụ khai thác có hiệu lực từ ngày 15/3/2026 sau khi cơ quan chức năng xác định nguồn lợi tôm xuất hiện dấu hiệu suy giảm theo quy luật sinh học vào cuối vụ.

Mùa khai thác bắt đầu từ giữa tháng 11/2025 trong phạm vi 12 hải lý vùng biển thuộc quyền quản lý của tỉnh Chubut. Mặc dù sản lượng năm nay thấp hơn mức kỷ lục 110.000 tấn của vụ trước, song được đánh giá là phù hợp với quy luật khai thác bền vững, góp phần ổn định thị trường và hạn chế áp lực giảm giá do dư cung. Động thái này cho thấy xu hướng nhiều quốc gia chú trọng bảo vệ nguồn lợi thủy sản và điều tiết sản lượng để đảm bảo cân bằng cung – cầu.

Trong khi đó, tại Ecuador, ngành tôm tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế khi ghi nhận trị giá xuất khẩu đạt kỷ lục 7,47 tỷ USD trong năm 2025, theo Phòng Nuôi trồng Thủy sản quốc gia nước này. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Mỹ, nơi nhu cầu đối với các sản phẩm giá trị gia tăng như tôm bóc vỏ và tôm đuôi tăng mạnh.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Dù Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất của tôm Ecuador, chiếm 49,5% kim ngạch với 3,27 tỷ USD, Mỹ trở thành điểm sáng khi nhu cầu tăng nhanh. Trong năm 2025, xuất khẩu tôm của Ecuador sang Mỹ đạt 597 triệu pound, tương đương 270,79 nghìn tấn, trị giá 1,77 tỷ USD, tăng 26% về lượng và tăng 33,9% về trị giá so với năm 2024.

Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi việc Ecuador đẩy mạnh năng lực chế biến và tận dụng lợi thế thuế quan tạm thời, qua đó nâng cao sức cạnh tranh tại thị trường Mỹ. Nhờ đó, Ecuador đã vươn lên vị trí nhà cung cấp tôm lớn thứ hai cho Mỹ, chiếm khoảng 36% thị phần, chỉ sau Ấn Độ và vượt qua Indonesia. Hai quốc gia dẫn đầu hiện chiếm gần 80% lượng tôm nhập khẩu của Mỹ.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng của ngành tôm Ecuador cũng đối mặt với rủi ro khi Bộ Thương mại Mỹ đang xem xét điều tra các vấn đề liên quan đến môi trường và lao động. Trong bối cảnh đó, Ecuador vẫn xác định duy trì chiến lược cân bằng thị trường, coi Trung Quốc là đối tác quan trọng và khó thay thế trong dài hạn.

Ở khu vực Bắc Á, ngành công nghiệp surimi cá minh thái của Nga được dự báo sẽ ghi nhận lần sụt giảm sản lượng đầu tiên vào năm 2026 sau nhiều năm tăng trưởng mạnh. Nguyên nhân chủ yếu là do nguồn nguyên liệu được chuyển sang sản xuất phi lê và các sản phẩm giá trị cao hơn nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

Trong giai đoạn 2021–2025, sản lượng surimi của Nga đã tăng nhanh từ khoảng 7.000 tấn lên 89.000 tấn, từng được dự báo có thể vượt 100.000 tấn vào năm 2026 nhờ mở rộng năng lực chế biến và bổ sung tàu đánh bắt mới. Tuy nhiên, sự thay đổi về giá thị trường đã khiến chiến lược sản xuất thay đổi rõ rệt.

Hiện giá phi lê cá minh thái PBO đông lạnh của Nga tại thị trường châu Âu dao động khoảng 4.200–4.300 USD/tấn, trong khi surimi loại A chỉ đạt khoảng 3.500–3.600 USD/tấn. Chênh lệch giá này khiến nhiều doanh nghiệp ưu tiên sản xuất phi lê để gia tăng giá trị.

Công ty Thủy sản Nga dự kiến giảm sản lượng surimi từ 60.393 tấn năm 2025 xuống khoảng 50.000–52.000 tấn trong năm 2026, trong khi doanh nghiệp Gidrostroy duy trì sản lượng ở mức 20.668 tấn. Dù sản lượng surimi giảm, năng lực chế biến vẫn tiếp tục được mở rộng nhờ các tàu mới như Kapitan Unak, Mechanik Scherbakov và Bogomolov, bổ sung khoảng 15.000 tấn công suất.

Xu hướng tiêu thụ nội địa tại Nga cũng gia tăng, làm tăng cạnh tranh nguồn nguyên liệu cá minh thái. Khoảng 30% sản lượng cá minh thái của Nga được tiêu thụ trong nước trong năm 2025, với doanh số phi lê tăng 20%, đạt 55.000 tấn. Giá cá H&G Alaska cũng tăng lên mức cao kỷ lục trên 1.900 USD/tấn, làm giảm hiệu quả kinh tế của sản xuất surimi.

Số liệu đầu năm 2026 tiếp tục phản ánh xu hướng chuyển dịch này khi 7 tàu chế biến ngoài khơi của Nga sản xuất 18.687 tấn surimi, giảm 17% so với cùng kỳ năm trước, trong khi sản lượng phi lê tăng 9% lên 32.258 tấn. Tình hình tương tự cũng xuất hiện tại Alaska khi sản lượng surimi giảm 6% và phi lê PBO giảm 24% so với năm trước.

Nhìn chung, thị trường thủy sản thế giới đang chuyển dịch theo hướng giảm khai thác ồ ạt, tăng cường kiểm soát nguồn lợi và tập trung vào các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Việc điều chỉnh sản lượng tại Argentina, mở rộng xuất khẩu giá trị cao tại Ecuador và chuyển hướng sản xuất tại Nga cho thấy xu thế chung của ngành thủy sản toàn cầu là tối ưu hóa lợi nhuận, ổn định thị trường và hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng ngày càng thay đổi.

Thùy Khánh