TP. HCM dồn tổng lực chống khai thác IUU trước giờ đón đoàn thanh tra EC

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho biết, từ đầu năm 2024 đến nay, thành phố đã xóa đăng ký 1.662 tàu cá hư hỏng, không còn hoạt động hoặc không đủ điều kiện theo quy định. Toàn bộ thông tin các tàu này đã được cập nhật lên hệ thống giám sát nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn nếu còn tham gia khai thác trái phép. Đến ngày 24/2, TP.HCM có 4.455 tàu cá đã đăng ký; 100% được cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase) và đồng bộ với cơ sở dữ liệu dân cư VNeID. Thành phố đã cấp giấy phép khai thác cho 4.305 tàu đủ điều kiện. Công tác đăng kiểm, đánh dấu tàu cá được rà soát thường xuyên, bảo đảm tàu hoạt động đều sơn, kẻ biển số theo đúng quy định.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Trong kiểm soát hoạt động trên biển, 2.204/2.227 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), đạt tỷ lệ 98,97%. Còn 23 tàu chưa lắp VMS hiện đang neo đậu, được quản lý chặt và không cho ra khơi. Lực lượng chức năng duy trì trực giám sát 24/7, kịp thời xử lý các trường hợp mất kết nối, yêu cầu chủ tàu báo cáo vị trí, xác minh nguyên nhân, hạn chế tối đa nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài.

Tuy nhiên, thành phố vẫn còn 490 tàu chưa đủ điều kiện khai thác do không đủ điều kiện cấp phép, hết hạn đăng kiểm, chưa lắp VMS hoặc hết hạn chứng nhận an toàn thực phẩm. Các tàu này đã được lập danh sách, giao địa phương quản lý 100%, kể cả trường hợp neo đậu ngoài địa bàn, nhằm ngăn ngừa phát sinh vi phạm IUU.

Về truy xuất nguồn gốc, TP.HCM hiện có 9 cảng cá được công bố mở, trong đó 4 cảng đáp ứng đầy đủ hệ thống xác nhận nguồn gốc thủy sản từ khai thác. Từ đầu năm 2024 đến nay, các cảng đã kiểm soát chặt tàu ra, vào và cấp giấy xác nhận, chứng nhận phục vụ xuất khẩu. Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), nhật ký khai thác điện tử được triển khai đồng bộ; nhân lực, trang thiết bị tại cảng được tăng cường để đáp ứng yêu cầu thị trường, đặc biệt là thị trường EU.

Đáng chú ý, từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng thành phố chưa phát hiện tàu cá vượt ranh giới biển hay mất kết nối trên 10 ngày. Tuy vậy, qua kiểm tra thực tế tại cảng cá Tân Phước, đoàn công tác đã chỉ ra một số tồn tại cần khẩn trương khắc phục.

Phát biểu tại buổi làm việc, ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch UBND TP. HCM kiến nghị, Trung ương chỉ đạo các tỉnh, thành hỗ trợ TP. HCM trong quản lý tàu cá của địa phương khi neo đậu ngoài tỉnh; đồng thời đề nghị các bộ, ngành yêu cầu đơn vị đăng kiểm cập nhật kết quả lên hệ thống ngay sau khi thực hiện, tránh tình trạng chậm hoặc không cập nhật gây khó khăn cho công tác quản lý.

Chỉ đạo tại cuộc họp, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến ghi nhận những nỗ lực của TP. HCM trong thời gian qua, song nhấn mạnh yêu cầu phải quyết liệt hơn nữa. Theo Thứ trưởng, trong 5 năm qua, hệ thống văn bản pháp luật về thủy sản đã tương đối đầy đủ, từ Luật Thủy sản đến các nghị định, thông tư và chỉ đạo của Trung ương. Vấn đề then chốt hiện nay không phải là thiếu quy định mà là khâu tổ chức thực hiện.

“Chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật, chỉ ra chỗ nào còn lỗ hổng để khắc phục. Văn bản đã có, nhưng thực hiện không nghiêm thì không đáp ứng yêu cầu của EC”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến phát biểu tại buổi làm việc với TP. HCM về công tác chống khai thác IUU. Ảnh: Hoàng Nhị

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bình quân cả nước, tỷ lệ hồ sơ đáp ứng yêu cầu đạt trên 75%, song tại một số địa phương, trong đó có TP. HCM, tỷ lệ hồ sơ chưa đạt còn khá cao. Đây là điều không thể chấp nhận khi Việt Nam đã bị EC cảnh báo “thẻ vàng” từ năm 2017 đến nay.

Thứ trưởng đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm người đứng đầu. Nếu để xảy ra vi phạm nghiêm trọng, kéo dài, không gỡ được thẻ vàng, người đứng đầu địa phương phải chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Ban Bí thư. Ông yêu cầu, Sở Tư pháp phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi pháp luật; đồng thời chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu phục vụ các đợt thanh tra sắp tới.

Dự kiến từ ngày 10/3/2026, đoàn công tác của Ủy ban châu Âu (EC) sẽ kiểm tra việc triển khai chống IUU tại TP. HCM. Từ nay đến thời điểm đó được xác định là giai đoạn “nước rút”. Thứ trưởng yêu cầu lực lượng chức năng thành phố “làm tới tận cùng, phạt thật nặng” các tàu vi phạm để tạo tính răn đe; quản lý chặt đội tàu đang hoạt động trên biển; tổng lực hoàn thiện hồ sơ, không giải thích, không biện minh.

Kết thúc buổi làm việc, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đề nghị, TP. HCM khẩn trương ban hành kết luận cụ thể, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng đơn vị, cá nhân, bảo đảm toàn hệ thống chính trị vào cuộc đồng bộ. Theo ông, chỉ khi kỷ cương được siết chặt, trách nhiệm được cá thể hóa, công tác chống khai thác IUU mới thực sự chuyển biến, góp phần cùng cả nước sớm gỡ cảnh báo thẻ vàng, giữ vững uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Minh Khuê