Việt Nam quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU, hướng tới nghề cá bền vững

Tại buổi tiếp, Thủ tướng nhấn mạnh, chuyến công tác của Đoàn thanh tra EC có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh quan hệ giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) đang phát triển mạnh mẽ, vừa được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện. Đây được coi là dấu mốc lịch sử, mở ra giai đoạn hợp tác mới với tầm vóc cao hơn, phạm vi rộng hơn và chiều sâu chiến lược lớn hơn.

Đánh giá cao vai trò, vị thế toàn cầu của EU, Thủ tướng khẳng định, Việt Nam luôn coi trọng và mong muốn tăng cường hợp tác toàn diện với EU – một trong những đối tác hàng đầu về kinh tế, thương mại và đầu tư. Đặc biệt, các định hướng phát triển bền vững, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn mà EU theo đuổi cũng là những mục tiêu Việt Nam đang tập trung thúc đẩy trong giai đoạn phát triển mới.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tiếp Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC). Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Nhìn lại chặng đường 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Thủ tướng bày tỏ hài lòng trước những bước tiến tích cực trong hợp tác song phương. Việc triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đã góp phần đưa EU trở thành đối tác thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN. Hợp tác trong nhiều lĩnh vực như quốc phòng – an ninh, biến đổi khí hậu, nông nghiệp, khoa học – công nghệ, môi trường… tiếp tục được mở rộng với nhiều tiềm năng.

Trong lĩnh vực biển và thủy sản, Thủ tướng nhấn mạnh, Việt Nam là quốc gia có đường bờ biển dài, do đó đặc biệt quan tâm đến phát triển kinh tế biển bền vững, trong đó có khai thác thủy sản có trách nhiệm và phòng, chống IUU. Thủ tướng cảm ơn EC đã đồng hành, hỗ trợ Việt Nam trong quá trình cải thiện nghề cá thời gian qua, đồng thời cho biết Việt Nam đang triển khai quyết liệt các giải pháp như hoàn thiện thể chế, kiểm soát nguồn gốc thủy sản, giám sát tàu cá và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Thủ tướng đề nghị, Đoàn thanh tra EC ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam, đồng thời tiếp tục hỗ trợ về kỹ thuật, kinh nghiệm để Việt Nam chuyển đổi mô hình phát triển nghề cá theo hướng hiện đại, bền vững, vừa bảo đảm sinh kế cho ngư dân, vừa duy trì nguồn cung ổn định cho thị trường EU, góp phần bảo đảm an ninh lương thực.

Cùng ngày, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU đã chủ trì buổi làm việc với Đoàn thanh tra EC nhằm đánh giá toàn diện kết quả thực hiện các khuyến nghị về chống khai thác IUU tại Việt Nam.

Trước đó, từ ngày 11 đến 19/3, Đoàn thanh tra EC đã làm việc với nhiều địa phương, bộ, ngành, doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, Khánh Hòa, Đắk Lắk và Hà Nội, qua đó kiểm tra thực tế việc triển khai các giải pháp chống IUU ở cả cấp trung ương và địa phương.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà làm việc với Đoàn thanh tra của EC. Ảnh: VGP/Minh Khôi

Phát biểu tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, kể từ năm 2017 đến nay, các khuyến nghị của EC qua các đợt thanh tra đã có tác động sâu rộng, góp phần thúc đẩy Việt Nam hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý và từng bước xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, có trách nhiệm với môi trường và nguồn lợi.

Việt Nam đã chủ động hội nhập quốc tế, tham gia và thực thi các điều ước liên quan, đồng thời xây dựng chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững. Hệ thống pháp luật về thủy sản không ngừng được hoàn thiện, với Luật Thủy sản và các văn bản hướng dẫn thi hành, cùng nhiều quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam không chỉ coi việc thực hiện các khuyến nghị IUU là để gỡ “thẻ vàng”, mà xác định đây là bước đi chiến lược nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân, đồng thời thể hiện trách nhiệm quốc gia đối với các vấn đề khu vực và toàn cầu.

Tại cuộc làm việc, Trưởng đoàn thanh tra EC Fernando Andresen Guimaraes ghi nhận những nỗ lực “vượt bậc” của Việt Nam trong thời gian qua. Theo ông, Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ đáng kể trong xây dựng hệ thống quản lý nghề cá hiện đại, minh bạch và hướng tới phát triển bền vững.

Một số kết quả nổi bật được EC đánh giá cao gồm việc xây dựng và vận hành Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), cũng như việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) cho tàu cá đạt tỷ lệ gần 100%. Đặc biệt, EC ấn tượng với cách tiếp cận toàn diện, sự chỉ đạo quyết liệt, thường xuyên của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ thông qua các phiên họp định kỳ của Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU.

“Việt Nam đang đi đúng hướng và tiến rất nhanh trong phòng, chống IUU”, Trưởng đoàn EC nhận định.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, Đoàn thanh tra EC cũng chỉ ra một số tồn tại cần tiếp tục khắc phục. Trong đó, đáng chú ý là vấn đề minh bạch nguồn gốc nguyên liệu thủy sản tại các nhà máy chế biến xuất khẩu; tình trạng một số tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS) hoặc có hành vi gian lận, chuyển thiết bị sang tàu khác nhằm né tránh kiểm tra.

Đoàn thanh tra cũng khuyến nghị Việt Nam tăng cường các biện pháp răn đe, trong đó có việc nâng mức xử phạt hành chính, áp dụng các hình thức bổ sung như đình chỉ giấy phép khai thác, tịch thu phương tiện đối với các tàu vi phạm vùng biển nước ngoài.

Thủ tướng Phạm Minh Chính, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chụp ảnh cùng các đại biểu Đoàn Thanh tra EC. Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Tiếp thu các ý kiến, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cho biết, Việt Nam đã và đang hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng tăng tính răn đe, trong đó mức xử phạt hành chính đã được nâng lên mức cao nhất trong khung quy định, đồng thời bổ sung các chế tài mạnh đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng như ngắt, tháo thiết bị VMS, gian lận truy xuất nguồn gốc.

Về công nghệ, Việt Nam tiếp tục nâng cấp hệ thống giám sát, bảo đảm theo dõi liên tục hành trình tàu cá, kể cả trong điều kiện mất tín hiệu vệ tinh. Hệ thống quản lý hiện nay cho phép kiểm soát gần như toàn bộ tàu cá đủ điều kiện hoạt động; các tàu không đáp ứng yêu cầu sẽ không được phép ra khơi.

Trong tổ chức thực thi, Việt Nam huy động tổng thể các lực lượng trên biển, kết hợp giữa giám sát công nghệ và nâng cao nhận thức của ngư dân. Các trường hợp có nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài được cảnh báo, ngăn chặn kịp thời.

Đồng thời, Việt Nam đang đổi mới mô hình quản lý theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương trên nền tảng dữ liệu số liên thông. Trung ương tập trung xây dựng chính sách và hệ thống dữ liệu, trong khi địa phương trực tiếp quản lý, giám sát và xử lý vi phạm.

Đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản, Việt Nam đặt mục tiêu dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống”, được cập nhật liên tục và kết nối đồng bộ với các hệ thống như VMS, VNFishbase, đồng thời mở rộng khả năng truy cập cho doanh nghiệp và các bên liên quan.

Liên quan đến những vấn đề còn tồn tại, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cho biết, Việt Nam sẽ rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật theo hướng linh hoạt, có thể áp dụng cơ chế một văn bản sửa nhiều văn bản để kịp thời khắc phục bất cập. Đồng thời, các trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm và công khai kết quả.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng chú trọng chuyển đổi mô hình phát triển nghề cá, giảm dần khai thác, tăng cường nuôi biển công nghệ cao và các ngành sinh kế bền vững khác cho ngư dân. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ khu bảo tồn biển lên 6% vào năm 2030, gắn với bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và giảm ô nhiễm đại dương.

Phó Thủ tướng cũng đề xuất, tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và EU trong các lĩnh vực như chuyển đổi số, quản lý dữ liệu nghề cá, phát triển kinh tế biển bền vững, chuyển đổi năng lượng, đặc biệt là điện gió ngoài khơi trong khuôn khổ các sáng kiến quốc tế như JETP.

Đại diện EU tại Việt Nam, Đại sứ Julien Guerrier đánh giá cao các đề xuất của Việt Nam và khẳng định, hai bên còn nhiều dư địa hợp tác, trong đó chống IUU là một trong những lĩnh vực trọng tâm, mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai phía.

Minh Khuê