Vực dậy ngành thủy sản sau thiên tai

Thiệt hại nặng nề

Cuối năm 2025, thiên tai liên tiếp trút xuống miền Trung và Tây Nguyên. 03 cơn bão lớn cùng các đợt mưa lũ kéo dài đã gây thiệt hại sâu rộng cho lĩnh vực nuôi trồng thủy sản – ngành kinh tế gắn chặt với sinh kế của hàng triệu người dân ven biển và vùng lòng hồ.

Theo báo cáo tổng hợp của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, trong các tháng 10 và 11/2025, liên tiếp 03 cơn bão số 10, 11 và 13 cùng mưa lũ sau bão đã gây thiệt hại nặng cho nuôi trồng thủy sản tại nhiều địa phương, trọng tâm là Quảng Ngãi, Khánh Hòa, Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng. Riêng bão số 13 làm thiệt hại khoảng 1.848 ha diện tích nuôi, hơn 23.000 ô lồng bè, với tổng giá trị 1.258 ỷ đồng. Các đợt mưa lũ tiếp theo khiến 03 tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk và Gia Lai thiệt hại thêm khoảng 4.032 tỷ đồng. Tính chung hai đợt thiên tai, tổng thiệt hại toàn ngành thủy sản ước tính 5.290 tỷ đồng.

Trao đổi bên lề Hội nghị bảo vệ môi trường trong hoạt động thủy sản năm 2025, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhìn nhận thẳng thắn: “Mức độ thiệt hại lần này rất nặng, trải rộng và ảnh hưởng sâu đến kế sinh nhai của người dân. Đây không còn là rủi ro nhất thời mà là dấu hiệu cho thấy mô hình nuôi truyền thống đang ngày càng dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu”.

Trong bức tranh chung, tôm hùm và cá tầm là hai đối tượng chịu thiệt hại nặng nhất. Riêng tôm hùm bị thiệt hại khoảng 2.550 tỷ đồng, tập trung chủ yếu tại các tỉnh Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Nhiều vùng nuôi gần như mất trắng hạ tầng, con giống và tư liệu sản xuất.

Tại vịnh Xuân Đài – một trong những vùng nuôi tôm hùm lồng bè trọng điểm, bão số 13 đã làm khoảng 95% số lồng nuôi bị hư hại, hơn 20 triệu con tôm bị chết. Mưa lớn kéo dài khiến độ mặn môi trường nước giảm đột ngột, vượt ngưỡng chịu đựng của vật nuôi, trong khi sự biến động môi trường tiếp tục kéo dài nhiều tuần sau bão. Không chỉ thiệt hại về kinh tế, hậu quả thiên tai còn đẩy nhiều hộ nuôi vào vòng xoáy thiếu vốn, nợ vay chồng chất. Với các đối tượng nuôi có chu kỳ dài như tôm hùm, cá biển giá trị cao, việc phục hồi không thể diễn ra trong “một sớm một chiều”.

Lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhận định, thiên tai xảy ra đúng vào giai đoạn cuối năm không chỉ ảnh hưởng đến vụ nuôi hiện tại mà còn tác động trực tiếp đến mục tiêu sản xuất những tháng đầu năm 2026, đặc biệt với các đối tượng nuôi có chu kỳ dài.

Từ cứu trợ khẩn cấp đến phục hồi có định hướng

Ngay sau khi mưa bão đi qua, ngành thủy sản đã kích hoạt đồng bộ các giải pháp hỗ trợ khôi phục sản xuất, trọng tâm là xử lý môi trường vùng nuôi, thu gom thủy sản chết, làm sạch khu vực ngập úng, phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh. Công tác quan trắc, đánh giá chất lượng nước được tăng cường nhằm xác định thời điểm thả giống an toàn.

Theo ông Trần Đình Luân, việc khôi phục không thể làm vội vàng: “Nếu không đánh giá lại môi trường, không điều chỉnh thời điểm xuống giống, cơ cấu mùa vụ và loại hình nuôi, thì nguy cơ thiệt hại sẽ tiếp tục lặp lại, thậm chí nặng nề hơn khi thời tiết ngày càng cực đoan”.

Ao đìa nuôi tôm tại Đắk Lắk bị thiệt hại nặng do bão số 13 Ảnh: Tuấn Anh

Cùng với xử lý môi trường, ngành thủy sản tập trung thống kê nhu cầu con giống, thức ăn, vật tư tại từng địa phương để chủ động điều phối nguồn cung từ các vùng không bị ảnh hưởng, hạn chế tình trạng thiếu giống cục bộ trong giai đoạn tái sản xuất.

Trong bối cảnh người nuôi gặp khó khăn lớn về vốn, các chính sách tài chính được xem là “đòn bẩy” quan trọng. Do vậy, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã yêu cầu các địa phương khẩn trương hoàn tất xác nhận thiệt hại theo Nghị định số 09/2025/NĐ-CP để kịp thời triển khai hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước.

Song song với đó là việc phối hợp với các ngân hàng, tổ chức tín dụng thực hiện khoanh nợ, giãn nợ, hoãn nợ và hỗ trợ tín dụng mới cho các hộ nuôi bị thiệt hại nặng, giúp người dân giảm áp lực tài chính trước mắt, từng bước phục hồi sản xuất trong những tháng đầu năm mới.

Tái cơ cấu vùng nuôi

Từ những tổn thất liên tiếp do bão lũ, lãnh đạo ngành thủy sản cho rằng, đã đến lúc phải nhìn lại toàn bộ không gian và mô hình sản xuất. Theo ông Luân, trọng tâm lâu dài là chuyển đổi sang các mô hình nuôi biển thông minh, sử dụng vật liệu bền sóng gió, thân thiện môi trường, đặc biệt tại các vùng biển sâu miền Trung.

Thực tế cho thấy, các mô hình lồng nuôi công nghệ cao bằng vật liệu HDPE tại Khánh Hòa, Quảng Ninh và một số địa phương đã phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc tăng khả năng chống chịu trước bão lớn và sóng mạnh.

Bên cạnh đó, việc giao mặt nước biển ổn định, lâu dài cho người nuôi được xem là điều kiện tiên quyết để họ yên tâm đầu tư dài hạn. Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ năm 2026, thủ tục cấp phép nuôi biển và giao mặt nước sẽ tiếp tục được cải cách, đơn giản hóa, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Phát biểu tại Họp báo thường kỳ tháng 11/2025, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nêu rõ: “Thiên tai khốc liệt đã bộc lộ rõ những điểm yếu trong tổ chức sản xuất thủy sản hiện nay. Nhưng từ trong gian khó, những giải pháp căn cơ, dài hạn đang dần được định hình”.

Theo ông Tiến, việc khôi phục sản xuất không chỉ là giải quyết hậu quả trước mắt, mà phải gắn với mục tiêu tái cấu trúc ngành theo hướng chủ động, an toàn và bền vững hơn. “Khôi phục không chỉ là làm lại cái đã mất, mà là tái thiết một nền sản xuất thủy sản thích ứng hơn trước những biến động ngày càng khắc nghiệt của thiên nhiên”, ông nhấn mạnh.

Từ những vùng nuôi từng tan hoang sau bão lũ, một quá trình hồi sinh đang âm thầm diễn ra. Những chính sách hỗ trợ đang dần đi vào thực chất, những mô hình nuôi mới, cách tiếp cận mới đang được hình thành. Vực dậy ngành thủy sản sau thiên tai vì thế không chỉ là câu chuyện của con giống, lồng bè hay vốn liếng, mà là hành trình thắp sáng niềm tin về ngành thủy sản được tổ chức tốt hơn, an toàn hơn, đủ sức đứng vững trước sự khắc nghiệt của thiên tai.

Nguyễn Khánh