Xuất khẩu thủy sản bứt phá, củng cố vị thế ngành hàng tỷ USD

Chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường

Phát biểu tại Hội nghị tổng kết xuất khẩu thủy sản năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 do Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Việt Nam (VASEP) tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho rằng, trước những biến động từ chính sách thuế và các rào cản kỹ thuật của thị trường Mỹ, ngành thủy sản Việt Nam đã chủ động điều chỉnh chiến lược, đẩy mạnh cơ cấu lại thị trường xuất khẩu.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Xuân Anh/TTXVN

Nhiều doanh nghiệp không còn phụ thuộc vào một thị trường duy nhất mà tích cực dịch chuyển đơn hàng, mở rộng đối tác sang các thị trường khác như Trung Quốc, châu Âu, châu Phi và một số khu vực tiềm năng. Cùng với đó, ngành thủy sản từng bước đa dạng hóa đối tượng nuôi và sản phẩm xuất khẩu, bổ sung thêm các mặt hàng như cá rô phi, tảo biển, các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, việc phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng công nghệ cao, kiểm soát tốt chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng và tính bền vững của sản phẩm là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe.

Bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu thủy sản được dự báo sẽ đối mặt với không ít khó khăn. Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP nhận định, ngay từ đầu năm, ngành đã phải đối diện với nhiều rào cản, đặc biệt từ thị trường Mỹ. Trong đó, kết quả rà soát thuế chống bán phá giá đối với tôm, dự kiến công bố vào tháng 2/2026, có thể không thuận lợi, khiến xuất khẩu tôm sang thị trường này chững lại hoặc sụt giảm trong những tháng đầu năm. Đối với nhóm sản phẩm khai thác, việc Liên minh châu Âu vẫn chưa gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu hải sản sang thị trường này.

Bên cạnh đó, quy định của Mỹ cấm nhập khẩu từ 12 nghề khai thác chưa được công nhận tương đương đang tạo thêm rào cản lớn đối với doanh nghiệp. Việc chuyển hướng xuất khẩu sang các loài thủy sản khác cũng gặp khó khăn trong giai đoạn đầu do vướng mắc về thủ tục và yêu cầu kỹ thuật.

Những yếu tố này không chỉ tác động trực tiếp đến xuất khẩu sang thị trường Mỹ mà còn có ảnh hưởng lan tỏa đến chuỗi cung ứng tại nhiều thị trường khác. Ngoài ra, việc xuất khẩu tăng mạnh trong năm 2025 cũng tiềm ẩn nguy cơ tồn kho cao trong năm 2026, khiến các nhà nhập khẩu có xu hướng thận trọng hơn trong việc ký hợp đồng mới hoặc ép giá, ảnh hưởng đến doanh thu xuất khẩu toàn ngành.

Tăng cường khả năng thích ứng

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Kim Hậu, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy đặc sản Seaspimex Việt Nam chia sẻ, trong bối cảnh hiện nay, rất khó đưa ra dự báo chắc chắn về thị trường năm 2026. Khi tham gia thị trường Mỹ, doanh nghiệp phải chấp nhận những yêu cầu ngày càng chặt chẽ về xuất xứ hàng hóa, truy xuất nguồn gốc và các loại giấy chứng nhận liên quan.

Nhiều mặt hàng muốn xuất khẩu vào thị trường này bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ các quy định về nguồn gốc, kèm theo các giấy chứng nhận như Giấy chứng nhận đạt yêu cầu nhập khẩu (COA). Chỉ khi đáp ứng đủ các điều kiện này, hàng hóa mới có thể được thông quan tại các cảng của Mỹ. Thậm chí, hiện đã có một số sản phẩm thủy sản của Việt Nam bị cấm nhập khẩu hoàn toàn vào thị trường này.

Theo bà Hậu, việc áp dụng các quy định không đồng nhất giữa các nhóm sản phẩm khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong quá trình tổ chức sản xuất và xuất khẩu. Do đó, giải pháp quan trọng là chủ động chuyển hướng thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn, đồng thời đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa để tạo thêm dư địa tiêu thụ.

Ảnh: VASEP

VASEP nhận định, kim ngạch xuất khẩu đạt 11,3 tỷ USD trong năm 2025 là thành quả của sự nỗ lực đồng bộ từ toàn chuỗi giá trị thủy sản, từ người nuôi, ngư dân đến cộng đồng doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu, cùng với sự hỗ trợ tích cực của các cơ quan quản lý nhà nước. Đặc biệt, các doanh nghiệp đã kịp thời nắm bắt thời điểm thuận lợi để tăng tốc xuất khẩu trước những mốc thay đổi chính sách thuế quan từ thị trường Mỹ, nhất là các quy định mới liên quan đến thuế chống bán phá giá đối với tôm và chương trình bảo vệ động vật có vú biển (MMPA).

Chính sự tăng tốc trong những tháng cuối năm, cùng với xu hướng các nhà nhập khẩu gia tăng mua hàng để dự trữ trước biến động chính sách, đã góp phần tạo nên mức tăng trưởng đột phá của xuất khẩu thủy sản năm 2025.

Hướng tới phát triển bền vững

Phát biểu tại lễ tổng kết, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, kết quả đạt được trong năm 2025 là tổng hòa của sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự điều hành sát sao của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng sự phối hợp chặt chẽ của các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Song song với việc tháo gỡ các nút thắt về cơ chế, chính sách, ngành thủy sản đang triển khai mạnh mẽ các đề án tái cơ cấu, phát triển chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng. Lộ trình gỡ “thẻ vàng” IUU tiếp tục được thực hiện quyết liệt, gắn với yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang trở thành xu hướng chủ đạo trong ngành thủy sản. Cơ sở dữ liệu ngành từng bước được hoàn thiện, các quy trình sản xuất hiện đại, thân thiện môi trường được áp dụng rộng rãi. Đáng chú ý, kinh tế tuần hoàn trong thủy sản với khoảng 1 triệu tấn phụ phẩm mỗi năm đang mở ra cơ hội lớn để phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong bối cảnh năm 2026 dự báo còn nhiều khó khăn, ngành thủy sản Việt Nam xác định mục tiêu tăng trưởng theo hướng thận trọng nhưng bền vững. Việc tiếp tục nâng cao năng lực thích ứng, đa dạng hóa thị trường và sản phẩm, cùng với đầu tư cho công nghệ và chuyển đổi xanh được xem là “chìa khóa” giúp ngành duy trì vai trò trụ cột trong xuất khẩu nông nghiệp và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường thủy sản thế giới.

Thùy Khánh