Xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong quý I tăng 5% so với năm ngoái

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong quý I/2026 đạt khoảng 2,64 tỷ USD, tăng gần 8% so với cùng kỳ, dù đà tăng trưởng có dấu hiệu chậm lại trong tháng 3. Thị trường Trung Quốc và Hong Kong tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu”, trong khi nhiều thị trường chủ lực như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc vẫn chưa phục hồi rõ nét, đặt ra yêu cầu cân đối lại cơ cấu thị trường để đảm bảo tăng trưởng bền vững.

Sau giai đoạn khởi đầu thuận lợi trong hai tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản Việt Nam bước sang tháng 3 với nhịp tăng trưởng chậm hơn, phản ánh những biến động của nhu cầu tiêu dùng toàn cầu. Tuy vậy, tính chung cả quý I, ngành thủy sản vẫn duy trì được đà tăng trưởng dương, trong đó thị trường Trung Quốc và Hong Kong đóng vai trò nổi bật, góp phần giữ ổn định kim ngạch xuất khẩu trong bối cảnh nhiều thị trường lớn còn trầm lắng.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Theo số liệu tổng hợp, kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong tháng 3 đạt khoảng 927 triệu USD, tăng hơn 5% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế quý I đạt 2,64 tỷ USD, tăng gần 8%. Mức tăng này thấp hơn đáng kể so với nhịp tăng khoảng 20% của hai tháng đầu năm, cho thấy đà phục hồi của ngành đang chững lại và phụ thuộc nhiều vào một số thị trường chủ lực.

Trung Quốc tiếp tục là động lực chính

Trong bức tranh xuất khẩu thủy sản quý I/2026, Trung Quốc và Hong Kong tiếp tục giữ vị trí thị trường lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45% so với cùng kỳ. Riêng trong tháng 3, xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 250 triệu USD, tăng trên 50%.

Mức tăng trưởng cao này không chỉ vượt trội so với các thị trường khác mà còn trở thành yếu tố quan trọng giúp toàn ngành duy trì tăng trưởng dương. Trong bối cảnh xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đồng loạt giảm, thị trường Trung Quốc đóng vai trò như điểm tựa chính cho hoạt động xuất khẩu thủy sản.

Động lực tăng trưởng từ thị trường này trong quý I đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là yếu tố mùa vụ gắn với nhu cầu tiêu dùng dịp Tết Nguyên đán năm 2026, thời điểm rơi vào giữa tháng 2, khiến nhu cầu nhập khẩu thủy sản tăng mạnh từ cuối năm trước và kéo dài sang đầu năm. Các sản phẩm phục vụ tiêu dùng cao cấp như tôm nguyên con, hải sản sống, đặc biệt là tôm hùm, ghi nhận mức tăng đáng kể.

Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu dùng thực tại phân khúc trung và cao cấp vẫn duy trì ổn định, thể hiện qua xu hướng tăng nhập khẩu tôm trong hai tháng đầu năm. Ở phân khúc tôm hùm sống, sự thay đổi về nguồn cung quốc tế và thuế quan đã tạo ra khoảng trống thị trường, giúp doanh nghiệp Việt Nam tận dụng cơ hội mở rộng thị phần.

Ngoài ra, lợi thế địa lý gần gũi cùng chuỗi cung ứng linh hoạt giúp các doanh nghiệp trong nước phản ứng nhanh với biến động nhu cầu, đặc biệt trong những giai đoạn cao điểm tiêu dùng ngắn hạn. Đây là yếu tố quan trọng giúp xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh trong quý đầu năm.

Tác động rõ nét đến cơ cấu sản phẩm

Vai trò dẫn dắt của thị trường Trung Quốc cũng tác động trực tiếp đến cơ cấu tăng trưởng của toàn ngành thủy sản trong quý I/2026. Ở nhóm tôm, tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm – mặt hàng có giá trị cao và phụ thuộc lớn vào thị trường này, trong khi tôm chân trắng, sản phẩm chủ lực tại Mỹ và châu Âu, gần như đi ngang.

Đối với cá tra, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn, góp phần duy trì đà tăng trưởng ổn định cho mặt hàng này khi nhiều thị trường khác chưa phục hồi rõ rệt. Các nhóm hải sản khác như cua, ghẹ và nhuyễn thể cũng được hưởng lợi từ nhu cầu tại thị trường châu Á, trong đó Trung Quốc giữ vai trò quan trọng trong việc tạo đầu ra.

Đáng chú ý, cá rô phi nổi lên như một điểm sáng mới của ngành thủy sản. Sau khi ghi nhận mức tăng trưởng mạnh trong năm 2025, mặt hàng này tiếp tục duy trì đà tăng trong quý I/2026 với kim ngạch ước đạt 35 triệu USD, tăng khoảng 190% so với cùng kỳ năm trước, mở ra hướng phát triển mới trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu.

Rủi ro từ sự phụ thuộc thị trường

Dù mang lại động lực tăng trưởng rõ rệt, sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc cũng đặt ra nhiều rủi ro cho ngành thủy sản. Trước hết là yếu tố biến động chính sách nhập khẩu. Những thay đổi về kiểm soát biên mậu, tiêu chuẩn chất lượng hoặc quy trình cấp phép có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dòng chảy thương mại, khiến xuất khẩu biến động nhanh trong thời gian ngắn.

Ngoài ra, tính mùa vụ cao của thị trường này khiến nhu cầu không ổn định quanh năm. Sau giai đoạn cao điểm đầu năm, lượng nhập khẩu có thể chững lại khi nhu cầu tiêu dùng giảm hoặc tồn kho tăng, ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu trong các tháng tiếp theo.

Cạnh tranh từ các nguồn cung lớn trên thế giới cũng ngày càng gia tăng, đặc biệt ở phân khúc tôm nguyên con giá cạnh tranh. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời mở rộng thị trường để giảm phụ thuộc vào một đầu ra duy nhất. Trong khi Trung Quốc tăng trưởng mạnh, nhiều thị trường chủ lực khác vẫn chưa tạo được lực kéo cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Xuất khẩu sang Mỹ trong quý I giảm hơn 10%, tiếp tục là điểm nghẽn lớn do nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi mạnh, cùng với các rào cản kỹ thuật và thương mại. Nhật Bản và Hàn Quốc cũng ghi nhận mức giảm khoảng 10%, phản ánh sự thận trọng của người tiêu dùng và tốc độ phục hồi chậm của thị trường. Xuất khẩu sang EU gần như đi ngang, cho thấy nhu cầu ổn định nhưng chưa đủ mạnh để tạo đột phá tăng trưởng. Tuy nhiên, thị trường này vẫn được đánh giá có tiềm năng ở các sản phẩm cá thịt trắng và các dòng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn bền vững.

Ở chiều tích cực, các thị trường trong khu vực ASEAN, Australia, Đài Loan cùng một số thị trường mới nổi tiếp tục duy trì tăng trưởng, góp phần đa dạng hóa đầu ra và giảm áp lực phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Triển vọng quý II: tăng trưởng phân hóa rõ rệt

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP) dự báo, trong quý II/2026, Trung Quốc và Hong Kong vẫn là thị trường đóng góp lớn nhất cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam, song tốc độ tăng trưởng có thể chậm lại khi yếu tố mùa vụ qua đi. Tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào nhu cầu tiêu dùng thực và khả năng duy trì thị phần của doanh nghiệp. Các sản phẩm có giá hợp lý, thuận tiện cho tiêu dùng được dự báo sẽ đóng vai trò quan trọng hơn, thay cho nhóm sản phẩm cao cấp mang tính mùa vụ.

Đối với toàn ngành, xuất khẩu trong quý II được dự báo tiếp tục duy trì tăng trưởng dương nhưng có sự phân hóa giữa các thị trường và mặt hàng. Tôm và cá tra vẫn là trụ cột, Trung Quốc giữ vai trò động lực chính, trong khi Mỹ và một số thị trường phát triển tiếp tục là yếu tố kìm hãm đà tăng trưởng.

Trong bối cảnh đó, việc tận dụng lợi thế logistics, mở rộng thị trường gần, cùng với khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do được xem là hướng đi quan trọng giúp doanh nghiệp thủy sản Việt Nam duy trì tăng trưởng ổn định trong năm 2026.

Minh Khuê