Siết chặt tuần tra, nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật trên biển

Xử lý nghiêm vi phạm IUU

Phát biểu khai mạc, lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhấn mạnh, năm 2025 là năm nhiều thách thức đối với công tác quản lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và thực thi pháp luật trên biển. Tình hình khu vực và thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, Biển Đông tiềm ẩn nhiều yếu tố nhạy cảm; trong khi đó, thời tiết trên biển ngày càng cực đoan, tác động trực tiếp đến hoạt động tuần tra, kiểm tra cũng như an toàn của lực lượng làm nhiệm vụ và ngư dân.

Trong bối cảnh đó, công tác chống khai thác IUU tiếp tục được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt, gắn với mục tiêu bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia và uy tín của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, đặc biệt là nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).

Cục trưởng Trần Đình Luân chủ trì Hội nghị. Ảnh: TK

Theo báo cáo tại hội nghị, trong năm 2025, lực lượng Kiểm ngư Trung ương đã tổ chức 39 chuyến tuần tra tại các ngư trường trọng điểm như Vịnh Bắc Bộ và vùng biển Tây Nam Bộ; huy động 688 lượt cán bộ, công chức, bám biển gần 700 ngày. Qua kiểm tra 1.748 tàu cá, lực lượng chức năng phát hiện, xử lý 209 trường hợp vi phạm, với tổng số tiền phạt trên 18 tỷ đồng.

Đáng chú ý, công tác xử lý vi phạm hành chính đã có bước chuyển rõ rệt về chất lượng. Việc áp dụng nghiêm các quy định mới của pháp luật, đặc biệt là các chế tài mạnh đối với những hành vi vi phạm cốt lõi liên quan đến IUU như ngắt kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), khai thác sai vùng, sai nghề, không giấy phép, không đủ văn bằng, chứng chỉ thuyền trưởng… đã góp phần nâng cao tính răn đe, khẳng định sự nghiêm minh của pháp luật trên ngư trường.

Tại khu vực Vịnh Bắc Bộ, lực lượng Kiểm ngư đã kiên quyết lập biên bản, buộc rời khỏi vùng biển Việt Nam đối với các tàu cá nước ngoài xâm phạm trái phép, qua đó góp phần giữ vững trật tự, kỷ cương pháp luật và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Song song với lực lượng Trung ương, kiểm ngư địa phương tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong quản lý tàu cá trên địa bàn. Trong năm 2025, các địa phương ven biển đã tổ chức 284 chuyến tuần tra, kiểm tra 2.872 lượt tàu cá; phát hiện, xử lý 581 trường hợp vi phạm, với tổng số tiền phạt trên 53,6 tỷ đồng.

Nhiều địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát tàu cá từ bờ ra biển, tăng cường kiểm tra hồ sơ pháp lý, thiết bị giám sát hành trình, nhật ký khai thác. Đặc biệt, việc áp dụng hình thức phạt bổ sung, tước quyền sử dụng văn bằng, chứng chỉ hành nghề đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng đã góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của chủ tàu, thuyền trưởng.

Báo cáo tham luận tại hội nghị, đại diện tỉnh Cà Mau cho biết, với đặc thù là địa phương có ngư trường rộng và đội tàu khai thác lớn của khu vực Tây Nam Bộ, công tác chống khai thác IUU vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Trong năm 2025, địa phương xảy ra 9 vụ/11 tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Các lực lượng chức năng đã xử lý dứt điểm nhiều vụ việc, xử phạt hành chính hơn 4,5 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra khởi tố một vụ theo quy định pháp luật. Theo đánh giá của tỉnh, khó khăn lớn nhất hiện nay là địa bàn biển rộng, phương tiện tuần tra xuống cấp, thiếu hụt nhân lực, trong khi thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi.

“Chìa khóa” kiểm soát ngư trường

Một trong những điểm sáng của công tác tuần tra, kiểm soát năm 2025 là sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng Kiểm ngư với Cảnh sát biển, Hải quân, Bộ đội Biên phòng và chính quyền địa phương.

Các lực lượng thuộc Bộ Quốc phòng đã duy trì tàu trực thường xuyên tại các vùng biển giáp ranh, chồng lấn; kịp thời phát hiện, kêu gọi, nhắc nhở tàu cá Việt Nam quay trở lại vùng biển cho phép khi có nguy cơ vượt ranh giới; đồng thời tuyên truyền, xua đuổi nhiều lượt tàu cá nước ngoài vi phạm. Sự phối hợp này không chỉ góp phần giảm số vụ tàu cá Việt Nam bị bắt giữ ở nước ngoài mà còn hỗ trợ ngư dân khai thác đúng quy định, an toàn và hiệu quả.

Cùng với kiểm tra, xử lý vi phạm, công tác thông tin, tuyên truyền pháp luật về thủy sản và chống khai thác IUU tiếp tục được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng. Lực lượng kiểm ngư đã trực tiếp tuyên truyền cho hàng chục nghìn lượt thuyền trưởng, chủ tàu; phát tài liệu, cờ Tổ quốc, trang thiết bị an toàn; tổ chức ký cam kết không vi phạm IUU.

Nhờ đó, nhận thức của ngư dân từng bước được nâng lên. Phần lớn ngư dân đã hiểu rõ hơn về ranh giới các vùng biển, tầm quan trọng của việc ghi chép nhật ký khai thác, đưa tàu cá vào cảng chỉ định và tuân thủ các quy định về truy xuất nguồn gốc thủy sản theo khuyến nghị của EC.

Gỡ “điểm nghẽn”, hướng tới mục tiêu năm 2026

Bên cạnh những kết quả đạt được, hội nghị cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế. Ngư trường rộng, giáp ranh nhiều quốc gia, thời tiết diễn biến phức tạp tiếp tục tạo áp lực lớn cho công tác quản lý và thực thi pháp luật trên biển. Nguồn lực, trang thiết bị phục vụ kiểm ngư còn hạn chế, chưa đồng bộ; một số quy định pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trên biển, đặc biệt là quy trình xử lý tang vật là thủy sản tươi sống, thời hạn định giá, còn chưa phù hợp với thực tiễn. Bên cạnh đó, chế độ, chính sách đối với lực lượng kiểm ngư được đánh giá là chưa tương xứng với tính chất công việc nguy hiểm, độc hại.

Cục trưởng Trần Đình Luân khẳng định, chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của toàn ngành. Ảnh: TK

Kết luận hội nghị, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư nhấn mạnh, năm 2026, toàn lực lượng sẽ tiếp tục siết chặt kỷ cương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật trên biển, coi chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm.

Các nhóm giải pháp được xác định gồm: tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các vướng mắc pháp lý; tăng cường đầu tư hạ tầng, trang thiết bị, ứng dụng khoa học – công nghệ; nâng cao năng lực đội ngũ kiểm ngư; đẩy mạnh phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế.

Ông Trần Đình Luân khẳng định, lực lượng kiểm ngư sẽ tiếp tục đồng hành cùng ngư dân, vừa kiên quyết xử lý vi phạm, vừa hỗ trợ, bảo vệ ngư dân yên tâm vươn khơi, bám biển đúng pháp luật; góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chủ quyền biển đảo của Tổ quốc, hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU trong năm 2026, vì sự phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam.

Thùy Khánh