(TSVN) – Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có Công văn số 13074/BNNMT-TSKN ngày 13/11/2026 đề nghị UBND các tỉnh, thành phố ven biển có tàu cá chỉ đạo các cơ quan chức năng rà soát, xử lý thống nhất các vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS), nhất là những hồ sơ đã hết thời hiệu xử phạt.
Công văn nêu rõ, việc ban hành hướng dẫn nhằm thực hiện các kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ liên quan đến trách nhiệm của UBND tỉnh An Giang, Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Cà Mau trong công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Đồng thời, văn bản được xây dựng trên cơ sở ý kiến thống nhất của Bộ Tư pháp về hướng dẫn địa phương xử lý hồ sơ hết thời hiệu xử phạt và hồ sơ xác định không có vi phạm hành chính.
Không mặc nhiên bỏ qua trách nhiệm xử lý khi hết thời hiệu
Một trong những nội dung được Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương đặc biệt lưu ý là việc xác định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Theo quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định liên quan, thời hiệu xử phạt đối với lĩnh vực này là 2 năm.
Thời điểm tính thời hiệu được xác định khác nhau tùy tính chất hành vi. Đối với vi phạm hành chính đã kết thúc, thời hiệu được tính từ thời điểm chấm dứt hành vi; đối với hành vi đang được thực hiện, thời hiệu được tính từ thời điểm phát hiện vi phạm. Trường hợp cá nhân, tổ chức cố tình trốn tránh hoặc cản trở việc xử phạt trong thời hạn luật định, thời hiệu được tính lại kể từ thời điểm chấm dứt hành vi trốn tránh, cản trở.
Bộ yêu cầu các cơ quan, lực lượng chức năng phải đối chiếu quy định pháp luật về hành vi vi phạm và thời hiệu để xác định chính xác từng vụ việc. Trường hợp đã lập biên bản vi phạm hành chính nhưng xác định vụ việc hết thời hiệu xử phạt, người có thẩm quyền không ra quyết định xử phạt. Tuy nhiên, vẫn phải xem xét quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm nếu thuộc trường hợp pháp luật quy định và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
Đối với vụ việc chưa lập biên bản vi phạm hành chính, nếu đã hết thời hiệu mà người có thẩm quyền chưa lập biên bản, chưa làm rõ được có hay không có vi phạm hoặc hồ sơ, tài liệu cho thấy có hành vi vi phạm nhưng chưa thực hiện xử lý theo quy định thì không tiếp tục xử lý vụ việc đó, trừ trường hợp cá nhân, tổ chức cố tình trốn tránh hoặc cản trở việc xử phạt.
Đáng chú ý, Bộ yêu cầu làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan nếu việc không thực hiện nhiệm vụ xác minh, làm rõ tình tiết vụ việc dẫn đến hết thời hiệu xử phạt. Việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ quy định về kiểm tra, xử lý kỷ luật trong thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức và các quy định có liên quan.
Ảnh minh họa.
Làm rõ trách nhiệm chứng minh vi phạm VMS
Đối với các hành vi vi phạm liên quan đến thiết bị VMS, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh nguyên tắc người có thẩm quyền xử phạt phải có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính. Vì vậy, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cơ quan chức năng cần xác minh đầy đủ các tình tiết, đối chiếu nghĩa vụ, trách nhiệm và những hành vi bị nghiêm cấm theo quy định pháp luật để xác định tổ chức, cá nhân có thực hiện đúng, đầy đủ trách nhiệm hay không.
Quá trình xác minh phải làm rõ vụ việc có hành vi vi phạm hành chính hay không, hành vi thuộc mức độ vi phạm hành chính hay có dấu hiệu vi phạm hình sự. Nếu xác định có vi phạm hành chính, người có thẩm quyền phải kịp thời lập biên bản theo quy định và tiến hành xử lý đúng trình tự, thủ tục.
Bộ cũng lưu ý, việc không ra quyết định xử phạt không đồng nghĩa với việc đã hoàn thành toàn bộ yêu cầu giải quyết vụ việc. Trong những trường hợp thuộc diện không ra quyết định xử phạt theo Điều 65 Luật Xử lý vi phạm hành chính, cơ quan chức năng vẫn phải lập biên bản vi phạm hành chính, trừ trường hợp không có căn cứ để lập biên bản; đồng thời thực hiện việc tịch thu tang vật, phương tiện và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với những trường hợp pháp luật quy định.
Ngược lại, nếu kết quả xác minh xác định không có hành vi vi phạm, cơ quan chức năng không xử phạt nhưng phải thể hiện rõ căn cứ, lý do trong biên bản và các tài liệu liên quan. Bộ yêu cầu địa phương chịu trách nhiệm về kết luận này; trường hợp xác định không có vi phạm nhưng không có căn cứ, trong khi thực tế có hành vi vi phạm, phải xem xét, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan.
Ba nhóm hành vi liên quan đến VMS cần xác minh chặt chẽ
Đối với hành vi không báo cáo vị trí tàu cá khi mất tín hiệu VMS, Bộ dẫn quy định tại Nghị định số 41/2026/NĐ-CP, theo đó khi tàu cá mất tín hiệu thiết bị giám sát hành trình trên biển hoặc tại đảo không có cảng cá, chủ tàu hoặc thuyền trưởng phải sử dụng thiết bị thông tin liên lạc khác để báo cáo vị trí tàu về cơ quan quản lý nhà nước về thủy sản cấp tỉnh, thông qua bộ phận trực, vận hành hệ thống giám sát hành trình tàu cá, với tần suất không quá 6 giờ/lần kể từ thời điểm mất tín hiệu.
Đồng thời, chủ tàu hoặc thuyền trưởng phải ghi lại vị trí tàu để nộp cho cơ quan quản lý tại cảng khi tàu cập cảng, phục vụ công tác xác minh, xử lý vi phạm nếu có.
Theo hướng dẫn của Bộ, trường hợp tàu cá mất kết nối VMS quá 6 giờ nhưng chủ tàu hoặc thuyền trưởng không thực hiện báo cáo vị trí về bờ, cơ quan chức năng phải xác định rõ hành vi, đối tượng thực hiện, lỗi và các tình tiết liên quan. Trong đó, cần kiểm tra thời điểm báo cáo, nội dung báo cáo, nơi tiếp nhận, tài liệu ghi nhận việc báo cáo và tiếp nhận thông tin, cũng như tài liệu ghi lại vị trí tàu cá do thuyền trưởng nộp khi tàu cập cảng.
Đáng chú ý, nếu kết quả xác minh cho thấy chủ tàu hoặc thuyền trưởng đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo vị trí khi mất kết nối, đồng thời không có dấu hiệu vi phạm các hành vi khác như vô hiệu hóa thiết bị VMS, khai thác thủy sản sai vùng, thì kết luận vụ việc không có hành vi vi phạm pháp luật, không tiến hành thủ tục xử phạt vi phạm hành chính và lưu hồ sơ phục vụ công tác quản lý nhà nước.
Đối với hành vi không đưa tàu cá về bờ trong thời hạn 10 ngày khi không khắc phục được mất tín hiệu VMS, Bộ yêu cầu các cơ quan chức năng xác định thời điểm vi phạm kể từ thời điểm mất kết nối VMS cuối cùng đến hết 10 ngày nếu tàu cá không về bờ.
Tuy nhiên, việc xác minh không chỉ dừng lại ở mốc thời gian 10 ngày. Cơ quan chức năng phải xem xét trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ báo cáo vị trí về bờ 6 giờ/lần của chủ tàu, thuyền trưởng trong toàn bộ thời gian tàu mất tín hiệu, kể từ thời điểm hệ thống VMS không nhận được tín hiệu của chu kỳ tiếp theo. Nếu không thực hiện nghĩa vụ báo cáo trong khoảng thời gian mất tín hiệu, dù trước hay sau mốc 10 ngày, cơ quan chức năng vẫn phải căn cứ quy định để xem xét, xử lý hành vi vi phạm liên quan.
Đối với hành vi vượt qua ranh giới phía ngoài của vùng biển được phép khai thác, Bộ yêu cầu việc xác minh phải căn cứ vị trí, hành trình thực tế của tàu cá và các quy định liên quan. Cơ quan chức năng cần làm rõ chiều dài lớn nhất của tàu, đường ranh giới được áp dụng, đồng thời kiểm tra tàu có được chấp thuận hoạt động tại vùng biển của quốc gia, vùng lãnh thổ khác hoặc được cấp phép hoạt động tại vùng biển thuộc quyền quản lý của tổ chức nghề cá khu vực hay không.
Các tình huống bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết cũng cần được xem xét trên cơ sở hồ sơ, chứng cứ cụ thể trước khi đưa ra kết luận và lập hồ sơ xử lý theo quy định pháp luật.
Không kết luận miễn xử phạt khi chưa đủ chứng cứ
Một yêu cầu xuyên suốt trong văn bản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là việc xác minh phải được lập thành văn bản, bảo đảm có đầy đủ tài liệu làm căn cứ xử lý. Đối với trường hợp xác định không có vi phạm hành chính, hồ sơ phải thể hiện rõ kết quả xác minh, tài liệu chứng minh và căn cứ kết luận. Việc kết thúc xác minh, lưu trữ hồ sơ phải thực hiện đúng thẩm quyền và quy định pháp luật.
Đặc biệt, Bộ nhấn mạnh không được đồng nhất việc chưa chứng minh được vi phạm với việc đã xác định không có vi phạm. Nếu chưa đủ căn cứ chứng minh không có vi phạm, cơ quan chức năng phải tiếp tục xác minh trong thời hạn pháp luật quy định, không được kết luận hoặc không xử phạt dựa trên suy đoán.
Đối với các trường hợp viện dẫn tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ, sự kiện bất khả kháng để không xử phạt vi phạm hành chính, cơ quan chức năng phải đối chiếu các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, làm rõ tính khách quan của sự kiện, khả năng lường trước, khả năng khắc phục và mối liên hệ với hành vi vi phạm.
Bộ cũng lưu ý, những sự cố thiết bị như lỗi vệ tinh, không truyền được tín hiệu hoặc các tác động của thiên tai, thời tiết như bão, gió, sét đánh phải được xem xét dựa trên chứng cứ của từng vụ việc. Không được ghi nhận các căn cứ này trong biên bản xác minh khi không có tài liệu chứng minh để làm cơ sở loại trừ trách nhiệm.
Bên cạnh đó, đối với cả ba nhóm hành vi liên quan đến VMS, việc lựa chọn văn bản pháp luật áp dụng phải căn cứ thời điểm thực hiện, thời điểm kết thúc hành vi, quy định chuyển tiếp và các quy định pháp luật có liên quan. Bộ yêu cầu không áp dụng đồng loạt Nghị định số 246/2026/NĐ-CP đối với tất cả hồ sơ phát sinh trước ngày nghị định này có hiệu lực.
Từ những yêu cầu trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các tỉnh, thành phố ven biển có tàu cá chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai thực hiện thống nhất. Việc xử lý đúng quy định, xác minh rõ trách nhiệm và không để lọt hành vi vi phạm được đặt ra song song với yêu cầu bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực thủy sản và thực hiện nghiêm các nhiệm vụ chống khai thác IUU.
Bình Nguyên