Biến động mới trên thị trường thủy sản toàn cầu

Giá cá thịt trắng của Nga tại EU tăng cao

Theo các nguồn phân tích thị trường châu Âu, giá các sản phẩm cá thịt trắng có nguồn gốc từ Nga, đặc biệt là cá tuyết, đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm tại thị trường EU, bất chấp các biện pháp hạn chế thương mại liên quan đến xung đột Nga – Ucraina. Diễn biến này cho thấy những nghịch lý trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu, khi nhu cầu thị trường và thực tế nguồn cung vẫn đóng vai trò quyết định đối với giá cả.

Hiện nay, EU mới chỉ áp dụng lệnh cấm nhập khẩu đối với trứng cá muối của Nga, trong khi các sản phẩm thủy sản khác, bao gồm cá tuyết và nhiều loài cá thịt trắng, vẫn được phép nhập khẩu. Đáng chú ý, từ năm 2024, EU đã chấm dứt các ưu đãi thuế quan dành cho ngư dân Nga, song điều này chưa đủ để làm suy giảm đáng kể dòng chảy thương mại thủy sản giữa hai bên.

Cá tuyết của Nga. Ảnh: VASEP

Số liệu cho thấy, xuất khẩu thủy sản của Nga sang EU vẫn đạt khoảng 709 triệu Euro. Trong đó, Hà Lan và Đức tiếp tục là hai thị trường nhập khẩu lớn nhất, đóng vai trò trung tâm trong hệ thống phân phối thủy sản của châu Âu. Thực tế này phản ánh mức độ phụ thuộc nhất định của EU vào nguồn cung cá thịt trắng từ Nga, nhất là trong bối cảnh sản lượng khai thác nội khối chưa thể bù đắp đầy đủ nhu cầu tiêu thụ.

Một điểm đáng chú ý khác là phần lớn cá tuyết và cá thịt trắng của Nga được vận chuyển sang châu Âu thông qua Na Uy. Sau khi được chế biến tại đây, các sản phẩm thường được dán nhãn xuất xứ Na Uy mà không nêu rõ nguồn gốc nguyên liệu ban đầu từ Nga. Cách thức này giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận thị trường EU, đồng thời làm lu mờ yếu tố xuất xứ trong chuỗi cung ứng.

Theo Liên đoàn Doanh nghiệp nhỏ và vừa Bồ Đào Nha (CPPME), trong mùa cao điểm tiêu thụ cuối năm, giá cá tuyết Nga đã tăng mạnh, dù nguồn cung không bị gián đoạn. Điều này cho thấy yếu tố tâm lý thị trường, chi phí logistics và những bất ổn địa chính trị đang tác động mạnh tới giá cả, bên cạnh cung – cầu thuần túy.

Trong bối cảnh đó, một số chuyên gia châu Âu cho rằng, EU cần tăng cường quản lý và phục hồi nguồn lợi thủy sản nội khối, đặc biệt tại khu vực biển Baltic, nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn cá nhập khẩu từ bên ngoài. Trước đó, các quốc gia vùng Baltic cùng với Phần Lan và Thụy Điển đã kêu gọi áp thêm thuế đối với cá nhập khẩu từ Nga. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu hiện chưa ủng hộ việc áp dụng các biện pháp hạn chế bổ sung, do lo ngại tác động tiêu cực tới thị trường và người tiêu dùng.

Ngành tôm Indonesia biến động mạnh

Ở một diễn biến khác, thị trường tôm toàn cầu trong năm 2025 ghi nhận nhiều biến động, trong đó Indonesia – quốc gia xuất khẩu tôm lớn thứ tư thế giới trải qua một trong những giai đoạn nhiều thách thức nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Theo số liệu của Shrimp Insights, trong 11 tháng năm 2025, Indonesia xuất khẩu 177.401 tấn tôm, giảm 4% so với cùng kỳ năm 2024. Tuy nhiên, trị giá xuất khẩu lại đạt 1,55 tỷ USD, tăng 6%. Diễn biến trái chiều này phản ánh xu hướng chung của ngành tôm toàn cầu: sản lượng sụt giảm trong khi giá bán bình quân được cải thiện, nhờ nguồn cung thắt chặt và tỷ trọng sản phẩm chế biến gia tăng.

Sau giai đoạn tương đối ổn định trong nửa đầu năm, xuất khẩu tôm Indonesia sụt giảm mạnh trong tháng 10/2025. Sản lượng chỉ đạt 8.233 tấn, giảm tới 59% so với cùng kỳ năm trước, trong khi trị giá giảm 55%, xuống còn 76 triệu USD. Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc Mỹ tăng cường kiểm soát nhập khẩu do nghi ngại liên quan đến phóng xạ Cesium-137 trong sản phẩm tôm. Sự cố này đã tạo ra cú sốc ngắn hạn đối với ngành tôm Indonesia, đặc biệt khi Mỹ là thị trường tiêu thụ lớn nhất.

Tuy nhiên, sang tháng 11/2025, xuất khẩu đã phục hồi đáng kể, đạt 14.967 tấn, gần gấp đôi tháng trước, dù vẫn thấp hơn 19% so với cùng kỳ năm 2024. Trị giá xuất khẩu đạt 141 triệu USD, chỉ giảm nhẹ 7%. Điều này cho thấy Indonesia đã nhanh chóng chuyển hướng sang các thị trường ngoài Mỹ, đồng thời tăng cường đối thoại và kiểm soát kỹ thuật nhằm khôi phục niềm tin của đối tác nhập khẩu.

Thu hoạch tôm thẻ chân trắng ở Indonesia. Ảnh: ST

Về cơ cấu sản phẩm, tôm thẻ chân trắng nguyên liệu vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong xuất khẩu của Indonesia, với 85.224 tấn trong 11 tháng năm 2025, giảm nhẹ 1% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, nhóm sản phẩm tôm chế biến chín và tẩm ướp ghi nhận kết quả tích cực nhất. Lũy kế 11 tháng năm 2025, xuất khẩu đạt 49.860 tấn, tăng 7% so với cùng kỳ năm 2024, bất chấp cú sụt giảm mạnh trong tháng 10.

Ngược lại, xuất khẩu tôm tẩm bột tiếp tục xu hướng suy giảm mang tính cấu trúc, chỉ đạt 7.610 tấn, giảm 19%. Xuất khẩu tôm sú nguyên liệu cũng giảm 16%, cho thấy phân khúc này ngày càng thu hẹp vai trò trong tổng cơ cấu xuất khẩu.

Xét theo thị trường, Mỹ vẫn là điểm đến lớn nhất của tôm Indonesia, với 108.635 tấn trong 11 tháng năm 2025, giảm 12% so với cùng kỳ năm trước. Mức giảm sâu trong các tháng cuối năm cho thấy rủi ro khi phụ thuộc lớn vào một thị trường chủ lực. Trong khi đó, Nhật Bản tiếp tục là thị trường ổn định, đạt 30.620 tấn, tăng 6%. Đặc biệt, xuất khẩu sang EU tăng mạnh 47%, đạt 9.641 tấn; xuất khẩu sang Trung Quốc cũng tăng 16%, dù khối lượng chưa lớn.

Nhìn tổng thể, những biến động trên thị trường cá thịt trắng tại châu Âu và ngành tôm Indonesia cho thấy, thủy sản toàn cầu đang chịu tác động đồng thời từ yếu tố địa chính trị, chính sách thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật. Đối với các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam, việc theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng và đa dạng hóa thị trường sẽ là chìa khóa để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Thùy Khánh