Tiến vào tương lai bằng chất lượng bền vững

Tăng trưởng ấn tượng

Theo số liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam năm 2025 đạt 4,6 tỷ USD, tăng 19% so năm 2024 – mức cao nhất từ trước tới nay.

Trong cơ cấu xuất khẩu, TTCT tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với 2,98 tỷ USD, tương đương 64,6% tổng kim ngạch, tăng 9,6%. Tôm sú đạt 452,9 triệu USD, chiếm 9,8% và chỉ tăng nhẹ 1,2%. Trong khi đó, tôm loại khác tăng gần 67%, trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất của toàn ngành. Đáng chú ý, trong nhóm “tôm loại khác”, tôm sống/tươi/đông lạnh tăng tới 97,2%.

Ngành tôm Việt Nam hiện nay có sự chuyển biến lớn trong cách tiếp cận phát triển. Ảnh: Báo Cà Mau

Năm 2025, sản lượng tôm cả nước Việt Nam đạt mức cao kỷ lục, tính đến tháng 11/2025, sản lượng tôm ước đạt 1,41 triệu tấn, tăng khoảng 5,5% so cùng kỳ, trong đó TTCT chiếm ưu thế với gần 1 triệu tấn và tôm sú cũng tăng trưởng tốt.

Những con số này đã minh chứng tôm Việt Nam đang không chỉ bứt phá về sản lượng, mà quan trọng hơn là gia tăng đáng kể giá trị thông qua chiến lược thị trường và phân khúc sản phẩm mới.

Chuyển đổi tư duy từ lượng sang giá trị

Đằng sau những con số tăng trưởng cao của ngành tôm hiện nay là không ít thách thức mang tính cấu trúc. Giá tôm thế giới biến động mạnh, chi phí đầu vào như thức ăn, con giống, năng lượng tăng cao, trong khi các quốc gia đối thủ như Ecuador, Ấn Độ, Indonesia liên tục mở rộng quy mô sản xuất với giá thành thấp. Trong bối cảnh đó, việc cạnh tranh bằng giá ngày càng trở nên bất lợi đối với tôm Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp và chuyên gia nhận định, nếu không thay đổi mô hình phát triển, ngành tôm sẽ khó duy trì lợi thế dài hạn.

Trong quá khứ, ngành tôm Việt Nam tập trung chủ yếu vào mở rộng diện tích nuôi và chạy theo sản lượng, khiến giá trị gia tăng sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng. Nhưng hiện nay, đã có sự chuyển hướng chiến lược rõ rệt trong cách tiếp cận phát triển. Thay vì đặt mục tiêu tối đa hóa sản lượng, ngành đang hướng tới tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích, mỗi kilogam tôm xuất khẩu. Điều này thể hiện rõ trong chiến lược tái cơ cấu nuôi tôm theo hướng giảm mật độ nuôi đại trà, tăng tỷ lệ nuôi công nghệ cao, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao chất lượng con giống.

Ở khâu chế biến và xuất khẩu, tư duy kinh tế được thể hiện qua việc gia tăng tỷ trọng các sản phẩm giá trị gia tăng. Những doanh nghiệp lớn như Minh Phú, Sao Ta, Camimex,… đều đẩy mạnh đầu tư vào khâu chế biến sâu nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, như tôm hấp, tôm chiên bột, tôm tẩm gia vị, sản phẩm chế biến tiện lợi phục vụ hệ thống bán lẻ quốc tế.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn chú trọng xây dựng thương hiệu tôm Việt trên trường quốc tế. Quá trình này gắn với chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững đang dần trở thành chiến lược dài hạn, thay vì chỉ đóng vai trò gia công cho các nhãn hàng nước ngoài.

Việc xây dựng thương hiệu quốc tế không chỉ dựa vào chất lượng sản phẩm mà còn phụ thuộc vào chuẩn bền vững. Vì thế, nhiều doanh nghiệp tôm Việt Nam đã tích cực áp dụng các chứng nhận quốc tế về môi trường và truy xuất nguồn gốc, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Bước đi chiến lược từ liên kết chuỗi

Chuỗi giá trị ngành tôm Việt Nam bao gồm con giống, thức ăn, nuôi trồng, thu hoạch, chế biến, logistics và phân phối. Trong nhiều năm, sự thiếu liên kết chặt chẽ giữa các khâu đã khiến chuỗi giá trị bị đứt gãy, làm gia tăng chi phí, chất lượng nguyên liệu không đồng đều và rủi ro sản xuất cao.

Gần đây, xu hướng liên kết này đang ngày càng rõ nét hơn. Nhiều doanh nghiệp chế biến lớn đã chủ động đầu tư vùng nuôi, hợp tác với các đơn vị cung ứng thức ăn, con giống, đồng thời ký kết hợp đồng bao tiêu với người nuôi. Mô hình liên kết này giúp kiểm soát chất lượng đầu vào, ổn định nguồn nguyên liệu, giảm trung gian và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, yếu tố ngày càng quan trọng trên thị trường quốc tế.

Đối với người nuôi, tham gia chuỗi liên kết giúp giảm rủi ro về giá cả, tiếp cận tốt hơn với kỹ thuật nuôi, vốn và thông tin thị trường. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng cho toàn ngành tôm.

Vào cuối năm 2025, Công ty TNHH De Heus đã ký kết hợp tác chiến lược với Công ty CP Tập đoàn Thủy sản Minh Phú để phát triển chuỗi giá trị tôm một cách bền vững. Theo thỏa thuận, De Heus sẽ cung cấp giải pháp dinh dưỡng, sản phẩm thức ăn chất lượng cao và hỗ trợ kỹ thuật cho hệ thống vùng nuôi thuộc Minh Phú, trong khi Minh Phú cam kết sử dụng các sản phẩm này để nâng cao chất lượng nguyên liệu ngay từ khâu nuôi.

Trong khi đó, các doanh nghiệp như Sao Ta và Camimex cũng liên kết chặt chẽ với các trang trại nuôi, hợp tác xã và cơ quan quản lý địa phương để xây dựng chuỗi giá trị từ con giống đến bàn ăn, đảm bảo truy xuất nguồn gốc, chất lượng và an toàn thực phẩm.

Hướng tới chuỗi giá trị bền vững

Hiện nay, xu hướng tiêu dùng xanh và yêu cầu khắt khe về môi trường, xã hội đang đặt ra thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội cho ngành tôm Việt Nam. Các tiêu chuẩn quốc tế về nuôi trồng có trách nhiệm, giảm phát thải, bảo vệ hệ sinh thái và phúc lợi lao động ngày càng trở thành “giấy thông hành” để sản phẩm tôm thâm nhập các thị trường cao cấp.

Nhiều mô hình nuôi tôm sinh thái, nuôi tôm – rừng, nuôi tôm tuần hoàn nước đã được triển khai, không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra giá trị gia tăng nhờ chứng nhận bền vững. Đây là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên của Việt Nam và xu thế phát triển chung của ngành thủy sản toàn cầu.

Nâng cao chất lượng để giữ vững vị thế tôm Việt trên bản đồ thủy sản thế giới. Ảnh: ST

Trong tương lai, ngành tôm Việt Nam định hướng phát triển song hành giữa tăng trưởng kinh tế và trách nhiệm bền vững, thông qua các tiêu chuẩn quốc tế, chứng nhận môi trường và xử lý hiệu quả các rào cản kỹ thuật – thương mại ngày càng khắt khe trên thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, để nâng cao chuỗi giá trị ngành tôm một cách bền vững, vai trò của Nhà nước hết sức quan trọng. Trong đó, vấn đề quy hoạch vùng nuôi tập trung, đầu tư hạ tầng cùng với chính sách tín dụng ưu đãi cho nuôi tôm công nghệ cao sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn.

Bên cạnh đó, công tác dự báo thị trường, đàm phán thương mại, tháo gỡ rào cản kỹ thuật và hỗ trợ xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm tôm cũng là những yếu tố then chốt quyết định thành công của chiến lược nâng cao chuỗi giá trị ngành tôm.

Phan Thảo