Xuất khẩu thủy sản đối mặt nhiều rủi ro ngay từ đầu năm

Xuất khẩu khởi sắc ngay từ đầu năm

Theo báo cáo của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, ngành thủy sản ghi nhận sự phục hồi rõ nét sau giai đoạn khó khăn của thị trường thế giới. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Đáng chú ý, tôm vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực với giá trị khoảng 4,6 tỷ USD, tăng 19,1%, trong khi cá tra đạt 2,18 tỷ USD, tăng 7,5%.

Bước sang năm 2026, xuất khẩu thủy sản tiếp tục ghi nhận tín hiệu tích cực trong tháng đầu năm. Theo thống kê của VASEP, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 2/2026 đạt khoảng 707 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm 2025; lũy kế 2 tháng đầu năm 2026 đạt 1,7 tỷ USD, tăng 20,2% so với cùng kỳ.

Trong bức tranh chung đó, tôm tiếp tục là trụ cột lớn nhất, cá tra phục hồi mạnh, trong khi cá ngừ và thị trường Mỹ, Hàn Quốc đang phát ra tín hiệu cần theo dõi sát hơn. Ngành thủy sản kim ngạch xuất khẩu trong tháng 3 có thêm lực đẩy từ các thị trường khác ngoài Mỹ để khởi sắc hơn.Tuy nhiên, mức tăng trưởng cao này một phần đến từ yếu tố thời vụ khi Tết Nguyên đán năm 2025 rơi vào tháng 1, trong khi năm 2026 diễn ra vào tháng 2. Do đó, các hoạt động xuất khẩu đầu năm thường có xu hướng tăng mạnh hơn.

Một số thị trường ghi nhận tốc độ tăng trưởng khá cao như khu vực ASEAN tăng 47%, Trung Quốc và Hồng Kông tăng 34%, EU tăng 28,8% và Nhật Bản tăng 24,5%, thị trường Mỹ đạt khoảng 128,4 triệu USD, tăng 20,2%.

Hiện nay, doanh nghiệp vẫn giữ tâm lý thận trọng đối với thị trường Mỹ do những yếu tố liên quan đến chính sách thương mại và các rào cản kỹ thuật có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu trong thời gian tới.

Doanh nghiệp thủy sản đối mặt áp lực vấn đề tăng chi phí logistics và sản xuất. Ảnh: VGP

Gặp khó từ rào cản thương mại và chi phí vận chuyển

Bên cạnh những tín hiệu tích cực từ thị trường, ngành thủy sản Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều rào cản thương mại và quy định mới từ các đối tác nhập khẩu.

Đáng chú ý, quy định về bảo vệ động vật biển có vú (MMPA) của Mỹ đã bắt đầu áp dụng từ ngày 1/1/2026 đối với thủy sản khai thác, khiến hoạt động xuất khẩu hải sản sang thị trường này gặp nhiều khó khăn hơn. Ngoài ra, kết quả rà soát thuế chống bán phá giá tôm lần thứ 19 (POR19) của nước này tuy đã giảm so với mức sơ bộ nhưng vẫn là mức cao nhất trong 7 kỳ rà soát gần đây, tiếp tục gây áp lực đối với doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam.

Tại thị trường EU, “thẻ vàng” IUU đối với khai thác hải sản của Việt Nam vẫn chưa được gỡ bỏ. Đồng thời, việc EU triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử CATCH đối với thủy sản khai thác cũng khiến doanh nghiệp phải tăng chi phí và thời gian tuân thủ các thủ tục.

Một trong những yếu tố mới đang tác động đến hoạt động xuất khẩu thủy sản là xung đột tại khu vực Trung Đông, vốn đang ảnh hưởng đến hệ thống logistics và vận tải biển quốc tế.

Theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp, một số tuyến vận tải đi Mỹ (bờ Đông) và châu Âu đã phải thay đổi hành trình, đi vòng qua châu Phi để tránh khu vực xung đột, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 – 10 ngày, thậm chí lâu hơn nếu tình hình tiếp tục phức tạp.

Bên cạnh đó, một số hãng tàu đã hủy chuyến hoặc tạm dừng khai thác các tuyến liên quan đến khu vực Trung Đông hoặc những vùng có rủi ro cao. Không ít tàu phải thay đổi lộ trình do các công ty bảo hiểm quốc tế hạn chế hoặc không cung cấp bảo hiểm cho tàu đi qua vùng xung đột.

Đối với thị trường Israel, nhiều lô hàng thủy sản phải chuyển cảng sang Ai Cập để nhận hàng và tiếp tục vận chuyển bằng đường bộ. Điều này khiến thời gian giao hàng kéo dài và chi phí tăng đáng kể.

Xung đột địa chính trị cũng đang kéo theo áp lực tăng chi phí logistics và chi phí sản xuất của doanh nghiệp thủy sản. Một số hãng tàu đã thông báo tăng phụ phí từ 2.000 – 4.000 USD cho mỗi container lạnh, đồng thời phát sinh thêm nhiều khoản phụ phí liên quan đến rủi ro và nhiên liệu. Trong nước, chi phí vận chuyển container đường bộ cũng đã tăng khoảng 500.000 đồng đối với container 40 feet do giá dầu diesel tăng mạnh.

Các doanh nghiệp lo ngại rằng nếu xung đột kéo dài, giá cước vận tải có thể tăng mạnh tương tự giai đoạn đại dịch COVID-19, khi chi phí vận chuyển tăng gấp nhiều lần so với bình thường.

Bên cạnh đó, giá dầu thế giới tăng cũng làm gia tăng chi phí nhiên liệu, vận chuyển và các chi phí sản xuất đầu vào khác, có thể khiến giá nguyên liệu thủy sản tăng trong thời gian tới. Điều này sẽ tạo thêm áp lực lên hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Hỗ trợ doanh nghiệp giảm áp lực

Trước những thách thức trên, VASEP kiến nghị Bộ Công Thương tiếp tục hỗ trợ trao đổi với các cơ quan chức năng của Mỹ và EU nhằm tháo gỡ các rào cản kỹ thuật đối với thủy sản Việt Nam; theo dõi sát diễn biến xung đột và tác động đến vận tải quốc tế để kịp thời cung cấp thông tin, cảnh báo cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Đồng thời, cần tăng cường làm việc với các hãng tàu và đối tác logistics quốc tế nhằm duy trì ổn định các tuyến vận tải phục vụ xuất khẩu. Trong trường hợp chi phí logistics và nhiên liệu tăng mạnh, doanh nghiệp cũng mong muốn có các chính sách hỗ trợ nhằm giảm bớt áp lực chi phí.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh xúc tiến thương mại và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào các khu vực có rủi ro địa chính trị cao.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, ngành thủy sản Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội tăng trưởng nhờ nhu cầu thực phẩm toàn cầu ổn định. Tuy nhiên, để tận dụng tốt cơ hội này, doanh nghiệp cần nâng cao khả năng thích ứng với biến động thị trường, đồng thời nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ các cơ quan quản lý nhằm duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.

Theo VASEP, hiện nay, hoạt động giao hàng của doanh nghiệp vẫn được duy trì, nhưng lịch tàu thiếu ổn định và thời gian vận chuyển kéo dài đang gây ra nhiều khó khăn cho việc thực hiện hợp đồng xuất khẩu.

Phan Thảo