Thị trường thủy sản toàn cầu biến động mạnh

Theo Bản tin Thị trường nông, lâm, thủy sản của Bộ Công Thương (số ra ngày 20/3), giá tôm thẻ chân trắng trên thế giới đã giảm trong tuần thứ 11 (từ ngày 9–15/3/2026) do tác động từ tình hình địa chính trị tại Trung Đông. Chỉ số giá tôm toàn cầu (tổng hợp từ Trung Quốc, Ecuador, Ấn Độ, Việt Nam, Indonesia và Thái Lan, cỡ 60 con/kg) giảm từ 3,55 USD/kg của tuần trước xuống còn 3,48 USD/kg, phản ánh xu hướng giảm nhu cầu và chi phí logistics gia tăng.

Nguyên nhân chính được xác định là xung đột tại khu vực Trung Đông đã làm gián đoạn các tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz, khiến chi phí vận tải tăng mạnh và nhu cầu nhập khẩu tại các nước vùng Vịnh suy yếu. Điều này kéo theo hoạt động giao dịch chững lại, tác động trực tiếp đến giá tôm trên thị trường quốc tế.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Tại Trung Quốc, giá tôm thẻ chân trắng cỡ lớn tại Quảng Đông giảm đáng kể trong tuần thứ 11. Nhu cầu thị trường suy yếu khiến khối lượng giao dịch thấp, trong khi tại khu vực miền Đông và miền Bắc, nhiều hộ nuôi chọn cách trì hoãn bán hàng do giá không đạt kỳ vọng và lượng tồn kho thấp. Xu hướng chờ giá tăng đang khiến nguồn cung ra thị trường giảm tạm thời, nhưng chưa đủ để đảo chiều giá.

Ở Ecuador, giá tôm tại đầm trong tuần thứ 11 giữ ổn định so với tuần trước, song vẫn thấp hơn khoảng 2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, Indonesia ghi nhận tín hiệu tích cực hơn khi giá tôm tại Đông Java không thay đổi so với tuần trước nhưng tăng từ 3–8% so với cùng kỳ năm ngoái. Nguồn cung tôm của Indonesia dự kiến tăng trong tháng 3/2026, đặc biệt với tôm cỡ 60–70 con/kg, còn mùa thu hoạch tôm cỡ 40 con/kg sẽ bắt đầu từ tháng 4, có thể tạo thêm áp lực lên giá trong thời gian tới.

Tại Thái Lan, giá tôm tiếp tục xu hướng giảm trong những tuần gần đây. Giá tôm cỡ 60 giảm khoảng 11% so với cùng kỳ năm trước, còn tôm cỡ 70 giảm tới 17%. Tính chung từ đầu năm đến nay, giá tôm chân trắng của Thái Lan đã giảm hơn 10%, đồng thời khoảng cách giá giữa tôm Thái Lan với tôm Ấn Độ và Indonesia ngày càng thu hẹp, cho thấy sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế.

Không chỉ thị trường tôm, ngành cá thịt trắng cũng đang chịu nhiều sức ép từ nguồn cung hạn chế. Tại Na Uy, xuất khẩu cá tuyết trong tháng 2/2026 giảm mạnh về sản lượng, phản ánh xu hướng sụt giảm nguồn cung nguyên liệu.

Số liệu từ Cục Thủy sản Na Uy cho thấy, trong tháng 2/2026, nước này xuất khẩu 4.006 tấn cá tuyết tươi, trị giá 392 triệu NOK (khoảng 36,6 triệu USD). Dù giá trị xuất khẩu gần như không thay đổi so với cùng kỳ năm trước, nhưng khối lượng giảm tới 15%. Đáng chú ý, sản lượng cá tuyết tươi cập cảng trong tháng 2 thấp nhất kể từ khi Na Uy bắt đầu thống kê vào năm 2013.

Trong cơ cấu sản phẩm, cá tuyết tự nhiên tươi giảm mạnh nhất với sản lượng xuất khẩu chỉ còn 2.552 tấn, giảm 21%, còn trị giá giảm 4% xuống 280 triệu NOK (khoảng 26,1 triệu USD). Ngược lại, cá tuyết nuôi tươi dù sản lượng chỉ giảm 3% xuống 1.454 tấn nhưng giá trị lại tăng 12%, đạt 112 triệu NOK (khoảng 10,5 triệu USD), chiếm khoảng 29% tổng giá trị xuất khẩu cá tuyết tươi của Na Uy.

Tại các thị trường tiêu dùng châu Âu như Tây Ban Nha, giá cá tuyết tăng cao trong những năm gần đây đang ảnh hưởng rõ rệt đến nhu cầu. Dù cá tuyết vẫn là nguyên liệu quan trọng trong ẩm thực, nhưng mức giá cao khiến tiêu thụ giảm, buộc người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm thay thế.

Đáng chú ý, xuất khẩu cá tuyết đông lạnh của Na Uy giảm mạnh nhất. Tháng 2/2026, nước này chỉ xuất khẩu 1.690 tấn, trị giá 176 triệu NOK (khoảng 16,4 triệu USD), giảm lần lượt 66% về khối lượng và 57% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Các thị trường nhập khẩu chính gồm Việt Nam, Anh và Hà Lan.

Trong bối cảnh nhu cầu từ Trung Quốc suy yếu do biến động thuế quan và hoạt động chế biến phục vụ thị trường Mỹ chững lại, Việt Nam đã trở thành thị trường nhập khẩu cá tuyết đông lạnh lớn nhất của Na Uy trong hai tháng liên tiếp. Điều này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của Việt Nam trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến và tái xuất.

Tại Anh, nguồn cung cá thịt trắng dự báo tiếp tục hạn chế trong thời gian tới, đẩy giá các mặt hàng như cá tuyết và cá haddock lên mức cao. Hiện ngành khai thác trong nước của Anh chỉ đáp ứng chưa đến 20% nhu cầu tiêu dùng, khiến nước này ngày càng phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Anh hiện là nhà nhập khẩu cá tuyết lớn nhất thế giới và tiêu thụ hơn một nửa sản lượng cá haddock toàn cầu. Tuy nhiên, nguồn cung cá thịt trắng đang bị thắt chặt khi hạn ngạch khai thác cá tuyết toàn cầu năm 2026 dự kiến chỉ khoảng 600.000 tấn, giảm mạnh so với mức khoảng 1 triệu tấn năm 2022. Hạn ngạch cá tuyết của Na Uy hiện ở mức 285.000 tấn và có thể tăng lên khoảng 350.000 tấn trong những năm tới, song vẫn phụ thuộc vào yếu tố chính trị và quản lý nguồn lợi.

Nguồn cung hạn chế khiến giá cá thịt trắng tại Anh tăng nhanh hơn mặt bằng giá thực phẩm. Khi lạm phát thực phẩm chỉ khoảng 4%, giá cá tuyết và cá haddock đã tăng tới 12%, tác động trực tiếp đến các món ăn truyền thống như “fish & chips”. Hiện giá một suất cá và khoai tây chiên tại nhiều cửa hàng đã chạm ngưỡng 10 bảng Anh, làm dấy lên lo ngại về việc món ăn vốn phổ biến với người lao động đang dần trở thành sản phẩm cao cấp.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh xung đột địa chính trị, chi phí logistics tăng cao và nguồn cung thủy sản toàn cầu có dấu hiệu thắt chặt, thị trường thủy sản thế giới trong năm 2026 sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều biến động. Xu hướng cạnh tranh về giá ở nhóm sản phẩm tôm và sự khan hiếm nguồn cung cá thịt trắng có thể kéo dài, buộc các doanh nghiệp và quốc gia nhập khẩu phải điều chỉnh chiến lược cung ứng và tiêu thụ.

Diễn biến này cũng đặt ra yêu cầu đối với các nước xuất khẩu thủy sản, trong đó có Việt Nam, cần theo sát thị trường, đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao năng lực chế biến và tối ưu chi phí để tận dụng cơ hội trong bối cảnh thương mại thủy sản toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

Thùy Khánh