EU nổi lên là thị trường chiến lược của ngành cá rô phi thế giới

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), trong bối cảnh nguồn cung cá thịt trắng truyền thống tại châu Âu sụt giảm, cá rô phi đang dần trở thành lựa chọn thay thế có tính cạnh tranh về giá, qua đó đưa thị trường Liên minh châu Âu (EU) trở thành điểm đến mới của các nhà xuất khẩu cá rô phi trên toàn cầu. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh thương mại thủy sản thế giới đang tái cấu trúc, buộc các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược thị trường để thích ứng với biến động cung – cầu và chính sách thương mại.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến EU trở thành “điểm nóng” mới là sự thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng truyền thống. Thị trường châu Âu vốn phụ thuộc lớn vào các loài cá như cá tuyết, cá minh thái hay cá haddock để phục vụ chế biến và tiêu dùng. Tuy nhiên, thời gian gần đây, nguồn cung các sản phẩm này liên tục gặp khó khăn do hạn ngạch khai thác bị cắt giảm và lượng cá cập cảng thấp.

Đáng chú ý, xuất khẩu cá tuyết của Na Uy trong tháng 2/2026 chịu nhiều áp lực khi khối lượng ở các nhóm sản phẩm chủ lực như cá tuyết tươi và cá tuyết đông lạnh giảm mạnh. Việc siết chặt hạn ngạch khai thác cùng nguồn nguyên liệu hạn chế khiến hoạt động chế biến và xuất khẩu gặp khó khăn, làm gia tăng cạnh tranh về nguồn cung trong nội khối EU. Nhiều chuyên gia nhận định mùa cá tuyết năm nay có thể trở thành một trong những mùa cạnh tranh nguyên liệu gay gắt nhất trong nhiều năm.

Không chỉ cá tuyết, nguồn cung cá minh thái cũng đang chịu áp lực do hạn ngạch khai thác tại Alaska và Nga đều giảm. Đồng thời, EU đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào nguồn thủy sản từ Nga, khiến nguồn cung cá thịt trắng truyền thống càng trở nên khan hiếm. Khi nguồn cung giảm, giá tăng, thị trường buộc phải tìm kiếm các sản phẩm thay thế có chi phí hợp lý hơn để duy trì hoạt động chế biến và tiêu thụ.

Trong bối cảnh đó, cá rô phi nổi lên như một lựa chọn phù hợp trong phân khúc giá trung bình. Với hương vị trung tính, phi lê dễ chế biến và chi phí thấp hơn so với nhiều loài cá thịt trắng truyền thống, cá rô phi đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn từ các nhà bán lẻ và doanh nghiệp dịch vụ ăn uống tại châu Âu. Khi giá cá tuyết và các loài cá trắng khác tăng cao, cá rô phi được xem là giải pháp thay thế hiệu quả nhằm cân bằng chi phí và đảm bảo nguồn cung.

Song song với những biến động cung – cầu tại EU, thương mại cá rô phi toàn cầu cũng đang có những thay đổi đáng kể. Trong nhiều năm, Mỹ là thị trường tiêu thụ cá rô phi lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, các biến động về chính sách thuế và môi trường thương mại trong năm 2025 đã tác động mạnh đến các nhà xuất khẩu lớn như Trung Quốc và Brazil. Sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất đang trở thành rủi ro, buộc doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để đảm bảo ổn định lâu dài.

Trung Quốc hiện vẫn là quốc gia sản xuất cá rô phi lớn nhất thế giới, sở hữu lợi thế về quy mô nuôi trồng, công nghệ chế biến và hệ thống logistics. Tuy nhiên, sản lượng cá rô phi của nước này chưa trở lại mức đỉnh do lợi nhuận giảm, yêu cầu môi trường ngày càng nghiêm ngặt và chu kỳ nuôi thận trọng hơn. Những biến động trong quan hệ thương mại Mỹ – Trung trong nhiều năm qua cũng ảnh hưởng đến cơ cấu xuất khẩu của ngành cá rô phi nước này.

Trước áp lực cạnh tranh, một số doanh nghiệp Trung Quốc đã chuyển hướng nâng cấp sản phẩm, tập trung vào phân khúc giá trị cao hơn. Các dòng cá rô phi kích thước lớn, phi lê dày, chất lượng cao đang được phát triển nhằm cải thiện hình ảnh sản phẩm và đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường châu Âu. Đây được xem là chiến lược nhằm gia tăng giá trị gia tăng và củng cố vị thế trên thị trường quốc tế.

Trong khi đó, Brazil đang nổi lên như một nhà cung cấp cá rô phi đáng chú ý. Năm 2025, dù chịu mức thuế cao từ Mỹ, nước này vẫn duy trì thị trường Mỹ là điểm đến chủ lực, chiếm 87% giá trị xuất khẩu cá rô phi, tương đương khoảng 52 triệu USD, trong đó philê tươi đạt 41 triệu USD và philê đông lạnh khoảng 3 triệu USD. Tuy nhiên, trước những rủi ro từ chính sách thương mại, các doanh nghiệp Brazil đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược, tăng cường mở rộng sang thị trường EU.

Lợi thế của cá rô phi Brazil nằm ở việc sản phẩm philê được chuẩn hóa cao, có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và yêu cầu bền vững của châu Âu. Điều này giúp quốc gia Nam Mỹ từng bước xây dựng chỗ đứng tại thị trường EU, đồng thời gia tăng cạnh tranh với các nhà cung cấp truyền thống.

Ảnh: ST

Đối với Việt Nam, cá rô phi hiện vẫn tập trung xuất khẩu chủ yếu sang hai thị trường lớn là Mỹ và Brazil. Trong hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi sang Brazil đạt 13 triệu USD, trong khi thị trường Mỹ đạt khoảng 4 triệu USD. Việc phụ thuộc tương đối lớn vào một số ít thị trường khiến ngành cá rô phi đối mặt với nhiều rủi ro trước biến động về chính sách và nhu cầu tiêu dùng.

Trong bối cảnh EU nổi lên như thị trường tiềm năng, các chuyên gia cho rằng ngành cá rô phi Việt Nam cần xây dựng chiến lược dài hạn nhằm đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống. Tuy nhiên, EU là thị trường có yêu cầu rất cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn bền vững, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư bài bản từ khâu nuôi trồng, chế biến đến xây dựng thương hiệu.

Ngoài việc đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, sản phẩm cá rô phi Việt Nam cũng cần nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu, phát triển sản phẩm mới và xây dựng hình ảnh thương hiệu riêng. Đây là yếu tố quan trọng để cạnh tranh với các nhà cung cấp lớn như Trung Quốc và Brazil tại thị trường EU.

Minh Khuê