Doanh nghiệp thủy sản Việt trước bài toán quy định bao bì mới của EU

Bao bì thành tiêu chuẩn bắt buộc

Thị trường Liên minh châu Âu (EU) đang thực hiện một bước ngoặt lớn trong quản lý thương mại quốc tế thông qua Quy định (EU) 2025/40. Khác biệt cốt lõi của quy định này so với trước đây là việc mở rộng phạm vi kiểm soát từ chất lượng sản phẩm sang cả bao bì. Nếu như trước đây bao bì chỉ được coi là yếu tố phụ trợ, thì nay nó đã trở thành điều kiện bắt buộc và là một phần cấu thành năng lực cạnh tranh của sản phẩm khi nhập khẩu vào EU.

Ảnh minh họa. Ảnh: Cityfood.vn

Theo quy định mới, mọi loại bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, bao gồm bao bì sơ cấp, thứ cấp và cả bao bì vận chuyển, đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn và bảo vệ môi trường. Cụ thể, các loại vật liệu phổ biến hiện nay như túi nilon, hộp nhựa, khay xốp sẽ phải tuân thủ các yêu cầu mới về thành phần vật liệu và khả năng tái chế. Thời điểm chính thức áp dụng các yêu cầu này là ngày 12/8/2026. Khoảng thời gian từ nay đến mốc thời gian trên được đánh giá là “cửa sổ thích ứng cuối cùng” để các doanh nghiệp thủy sản rà soát lại toàn bộ hệ thống từ thiết kế đến quy trình sản xuất.

Lộ trình siết chặt của EU không dừng lại ở đó mà còn kéo dài với những mục tiêu tham vọng hơn. Đến năm 2030, khả năng tái chế sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với toàn bộ các loại bao bì. Đặc biệt, trong giai đoạn 2035 – 2038, tiêu chuẩn sẽ tiếp tục được nâng cao khi bao bì phải có khả năng tái chế ở quy mô công nghiệp. Điều này tạo ra một áp lực mang tính cấu trúc và dài hạn, yêu cầu các đơn vị xuất khẩu phải có tầm nhìn đầu tư bài bản thay vì chỉ điều chỉnh mang tính hình thức.

Áp lực với doanh nghiệp xuất khẩu

Sự thay đổi từ phía EU đặt ra những thách thức trực tiếp và cấp bách đối với hoạt động xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. EU hiện là một trong những thị trường quan trọng nhất, đóng góp khoảng 1,2 tỷ USD vào tổng kim ngạch 11,3 tỷ USD của ngành thủy sản trong năm 2025. Các mặt hàng chủ lực như tôm chế biến giá trị gia tăng, cá tra, cá ngừ và các loại nhuyễn thể hiện đang giữ vị thế tốt tại các hệ thống bán lẻ châu Âu. Tuy nhiên, vị thế này có thể bị đe dọa nếu các doanh nghiệp chậm trễ trong việc đáp ứng quy định bao bì EU.

Rủi ro lớn nhất mà doanh nghiệp phải đối mặt là nguy cơ bị từ chối đơn hàng hoặc bị loại khỏi chuỗi cung ứng. Sau mốc tháng 8/2026, EU sẽ triển khai hệ thống kiểm soát nhiều tầng, từ nhà nhập khẩu, nhà phân phối đến các hệ thống bán lẻ. Việc tuân thủ không chỉ thể hiện qua hồ sơ giấy tờ mà còn được kiểm chứng thực tế trong quá trình lưu thông hàng hóa. Những lô hàng không đáp ứng tiêu chuẩn có thể phải đối mặt với việc kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí kiểm nghiệm lớn hoặc bị yêu cầu điều chỉnh lại toàn bộ sản phẩm.

Thực tế cho thấy, nhiều nhà nhập khẩu tại EU đã bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn này sớm hơn lộ trình chính thức để giảm thiểu rủi ro kinh doanh. Điều này khiến áp lực chi phí và công nghệ đổ dồn lên vai các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam. Việc chuyển đổi sang các loại vật liệu thân thiện với môi trường và đầu tư vào công nghệ bao bì xanh không chỉ đòi hỏi vốn đầu tư lớn mà còn yêu cầu sự thay đổi trong tư duy quản trị và thiết kế sản phẩm. Những doanh nghiệp chỉ đáp ứng tiêu chuẩn ở mức tối thiểu sẽ có nguy cơ cao bị phân hóa và đào thải trong tương lai.

Chủ động thích ứng thị trường EU

Trước những yêu cầu khắt khe từ quy định bao bì EU, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) đã đưa ra những khuyến nghị quan trọng để doanh nghiệp chủ động ứng phó. Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, xu hướng tiêu dùng tại châu Âu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các sản phẩm có chứng nhận bền vững, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Do đó, việc cải tổ hệ thống bao bì là một phần tất yếu của quá trình nâng cao giá trị sản phẩm.

Các chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp cần sớm đầu tư nghiên cứu và sử dụng các vật liệu tái chế, vật liệu tự phân hủy hoặc các giải pháp bao bì có tác động thấp đến môi trường. Đồng thời, việc áp dụng công nghệ xanh trong quy trình đóng gói và xây dựng hệ thống quản trị đạt tiêu chuẩn quốc tế sẽ là chìa khóa để vượt qua các rào cản kỹ thuật. Đây không chỉ là biện pháp ứng phó tạm thời mà là chiến lược để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn từ góc độ tích cực, những thách thức này chính là động lực để ngành thủy sản Việt Nam tái cấu trúc mạnh mẽ. Những đơn vị tiên phong chuyển đổi sẽ có cơ hội chiếm lĩnh thị phần từ các đối thủ chậm chân, đồng thời xây dựng được hình ảnh thương hiệu bền vững trong mắt người tiêu dùng quốc tế. Với dư địa tăng trưởng tại EU vẫn còn rất lớn – minh chứng là kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này trong hơn 2 tháng đầu năm 2026 đã tăng 16,9% – việc nắm vững và tuân thủ “luật chơi mới” về bao bì sẽ giúp thủy sản Việt Nam giữ vững đà bứt phá.

Sao Mai