Áp lực thị phần của ngành thủy sản Việt Nam

Thủy sản Việt Nam hiện có mặt tại hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ, kim ngạch đã tiệm cận mốc 11 – 12 tỷ USD mỗi năm, tuy nhiên, ở hầu hết thị trường, nhất là thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc, EU, chúng ta đều phải đối diện với sự cạnh tranh quyết liệt từ các cường quốc xuất khẩu khác.

Trong ngành tôm, Ecuador nổi lên mạnh mẽ nhờ quy mô nuôi công nghiệp lớn, giá thành thấp và chính sách hỗ trợ logistics hiệu quả. Ấn Độ duy trì vị thế quan trọng tại Mỹ nhờ sản lượng dồi dào. Indonesia và Thái Lan cũng không ngừng cải thiện chất lượng và xây dựng thương hiệu. Còn ở phân khúc cá thịt trắng, cá tra Việt Nam vẫn giữ lợi thế riêng, nhưng cạnh tranh với các sản phẩm thay thế như cá tuyết, cá minh thái vẫn hiện hữu. Điều này đồng nghĩa, nếu không cải thiện năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm, thị phần của Việt Nam rất dễ bị thu hẹp.

Một trong những yếu tố quyết định để giữ thị phần là sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường nhập khẩu. Tại Mỹ, quy định theo Đạo luật Bảo vệ Động vật biển có vú (MMPA) yêu cầu hoạt động khai thác phải tương đương với tiêu chuẩn của nước này. Tại EU, việc Việt Nam vẫn chưa gỡ bỏ được “thẻ vàng” IUU là rào cản lớn về hình ảnh và thủ tục.

Trong bối cảnh đó, cơ quan quản lý cùng các địa phương ven biển đã tăng cường kiểm soát tàu cá, giám sát hành trình, hoàn thiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc điện tử. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư mạnh hơn cho chứng nhận quốc tế.

Một thay đổi quan trọng trong chiến lược giữ thị phần là chuyển hướng từ mở rộng sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư vào chế biến sâu, phát triển sản phẩm tiện lợi, đáp ứng xu hướng tiêu dùng hiện đại. Các sản phẩm tôm tẩm bột, cá tra fillet cao cấp, thực phẩm đông lạnh đóng gói nhỏ lẻ… giúp mở rộng phân khúc khách hàng và cải thiện biên lợi nhuận.

Đồng thời, việc tận dụng hiệu quả các Hiệp định Thương mại tự do như EVFTA hay CPTPP giúp thủy sản Việt Nam duy trì lợi thế thuế quan so với các đối thủ chưa có FTA tương tự.

Giữ thị phần không chỉ là bảo vệ thị trường đang có, mà còn là phân tán rủi ro. Sự phụ thuộc quá lớn vào một hoặc hai thị trường lớn có thể khiến toàn ngành bị tổn thương nếu chính sách thay đổi hoặc nhu cầu suy giảm. Vì vậy, chiến lược hiện nay là mở rộng sang những khu vực có nhu cầu gia tăng và ít rào cản kỹ thuật hơn, tạo nền tảng ổn định và linh hoạt cho xuất khẩu.

Cùng với đó, thị trường nội địa gần 100 triệu dân cũng dần được doanh nghiệp quan tâm hơn. Bởi khi xuất khẩu gặp khó, tiêu thụ trong nước có thể góp phần ổn định sản xuất, giảm áp lực tồn kho.

Giữ thị phần còn gắn liền với năng lực duy trì nguồn cung ổn định. Nếu chi phí sản xuất của Việt Nam cao hơn đối thủ, lợi thế cạnh tranh sẽ suy giảm. Do đó, việc tái cơ cấu nuôi trồng theo hướng công nghệ cao, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, nuôi sinh thái… trở thành yêu cầu tất yếu.

Thủy sản hiện không chỉ là ngành kinh tế, mà còn là một phần thương hiệu quốc gia của Việt Nam trên thị trường quốc tế. Giữ thị phần vì thế không chỉ là mục tiêu kinh doanh, mà còn là uy tín. Muốn vậy, ngành cần kiên định con đường phát triển bền vững, minh bạch và có trách nhiệm. Khi người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến yếu tố môi trường và đạo đức trong sản xuất, những quốc gia đáp ứng tốt tiêu chuẩn xanh sẽ có lợi thế dài hạn.

Câu chuyện thị phần là hành trình chuyển mình từ cạnh tranh bằng giá sang chất lượng, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, từ xuất khẩu đơn thuần sang xây dựng hình ảnh quốc gia sản xuất thủy sản có trách nhiệm. Trong cuộc đua toàn cầu đầy biến động, giữ được thị phần đã là thành công, nhưng giữ bằng chất lượng và sự bền vững mới là thành công lâu dài.

Phan Thảo