TP. Hồ Chí Minh lên phương án chặn rác thải đại dương

Lượng rác trôi nổi quá lớn

Tại phường Vũng Tàu, hình ảnh rác thải phủ kín bãi cát đã xuất hiện thường xuyên, đặc biệt tại khu vực Bãi Trước – nơi được xem là “bộ mặt” du lịch của địa phương. Dưới tác động của sóng, gió và thủy triều, rác từ các hệ thống sông lớn như Đồng Nai – Sài Gòn, Vàm Cỏ, sông Tiền, sông Hậu liên tục bị cuốn ra biển rồi dạt ngược vào bờ, tạo áp lực lớn cho công tác thu gom và xử lý môi trường.

Thành phần rác thải trôi dạt khá đa dạng, từ phao xốp, lưới đánh cá, khay nhựa đến các loại rác sinh hoạt bằng nhựa. Trong đó, lục bình chiếm khối lượng lớn nhất và có tính chất theo mùa rõ rệt. Mỗi năm, khu vực này phải đối mặt với hai đợt lục bình trôi dạt quy mô lớn, gồm giai đoạn từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 7 với nguồn từ sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ và giai đoạn từ cuối tháng 8 đến cuối tháng 10 với nguồn từ hệ thống sông Tiền, sông Hậu.

Rác bủa vây bờ biển Vũng Tàu. Ảnh: Hà Nội mới

Thống kê cho thấy, riêng năm 2025, tổng lượng lục bình và rác thải thu gom tại bãi biển Vũng Tàu đã lên tới hơn 5.300 tấn, với chi phí xử lý gần 586 triệu đồng. Con số này phản ánh quy mô và mức độ nghiêm trọng của tình trạng rác thải đại dương, đồng thời cho thấy áp lực lớn đối với công tác quản lý môi trường ven biển.

Các khảo sát thực tế cũng ghi nhận nhiều khu vực cửa sông, điểm neo đậu tàu thuyền và dọc bờ biển thường xuyên xuất hiện rác nhựa trôi nổi. Nguồn phát sinh không chỉ từ sinh hoạt dân cư mà còn liên quan đến hoạt động khai thác, nuôi trồng thủy sản và du lịch ven biển, khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn.

Tích hợp nhiều giải pháp

Trước thực trạng này, địa phương đã triển khai các nghiên cứu khoa học nhằm tìm kiếm giải pháp lâu dài. Một đề tài trọng điểm tập trung đánh giá và thí điểm hệ thống thu gom rác trôi dạt tại bờ biển Vũng Tàu, dự kiến hoàn thành vào năm 2027. Nghiên cứu hướng tới việc làm rõ nguyên nhân phát sinh rác thải đại dương, cơ chế vận chuyển, từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý phù hợp.

Song song với đó, nhiệm vụ ứng dụng công nghệ viễn thám trong giám sát rác thải đại dương tại vùng biển Côn Đảo cũng đang được triển khai. Hệ thống thu gom xa bờ được thiết kế theo hướng sử dụng vật liệu tái chế, phù hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn, không chỉ giảm ô nhiễm mà còn mở ra khả năng tái chế rác thành các sản phẩm có giá trị.

Theo định hướng của TP.Hồ Chí Minh, các kết quả nghiên cứu sẽ trở thành nền tảng khoa học để xây dựng hệ thống quản lý rác thải đại dương đồng bộ, có thể chuyển giao và áp dụng cho nhiều địa phương ven biển khác.

Trong khi các đề tài nghiên cứu đang được hoàn thiện, áp lực thực tế – đặc biệt khi mùa du lịch biển đang đến gần – buộc TP.Hồ Chí Minh phải triển khai ngay các giải pháp cấp bách. Phó Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh đã chỉ đạo các sở, ngành triển khai nhiều nhiệm vụ cụ thể. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao nghiên cứu, đặt hàng các đề tài khoa học nhằm kiểm soát sự sinh trưởng của lục bình ngay từ nguồn phát sinh, thay vì chỉ xử lý khi lục bình đã trôi ra biển.

Sở Xây dựng được giao chủ trì nghiên cứu lắp đặt hệ thống ngăn lục bình và rác thải tại đầu nguồn các sông, kênh, rạch và trước các công trình cầu, cống. Đây được xem là giải pháp mang tính “chốt chặn”, giúp giảm đáng kể lượng rác thải trôi về hạ lưu.

Công nhân vệ sinh môi trường thu dọn rác trên các bãi tắm. Ảnh: Hà Nội mới

Ở cấp cơ sở, UBND các phường, xã, đặc khu được yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi xả rác ra môi trường sông, kênh, mương và ven biển. Công tác thu gom lục bình, rong, cỏ và rác thải trên các tuyến sông, kênh cũng phải được triển khai theo kế hoạch hàng năm, đặc biệt vào thời điểm lục bình phát triển mạnh.

Một trong những giải pháp quan trọng được TP.Hồ Chí Minh đặt ra là phối hợp liên vùng với các địa phương giáp ranh để tổ chức thu gom rác đồng bộ từ thượng nguồn. Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, nếu không kiểm soát từ đầu nguồn, việc làm sạch ở hạ lưu chỉ mang tính tạm thời và khó đạt hiệu quả bền vững.

Đối với rác thải trôi dạt vào bãi biển, thành phố đang hướng tới giải pháp dựng “hàng rào mềm” ngoài khơi. Theo đó, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Phân hiệu Trường Đại học Thủy lợi tại Bình Dương triển khai thí điểm hệ thống phao ngăn và thu gom rác, lục bình ngoài biển khu vực Bãi Trước.

Bên cạnh đó, công tác kiểm soát nguồn xả cũng được siết chặt. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao quản lý chặt tàu cá và các cơ sở nuôi trồng thủy sản ven biển, yêu cầu thu gom rác phát sinh trong quá trình hoạt động, nghiêm cấm xả rác xuống biển.

Các cảng cá phải bố trí khu vực tiếp nhận rác thải từ tàu thuyền, ghi nhận khối lượng bàn giao và phối hợp xử lý theo quy định, nhằm hình thành quy trình quản lý khép kín từ nguồn phát sinh đến khâu xử lý cuối cùng.

Minh Khuê