Phát huy vai trò tổ chức cộng đồng nghề cá ven bờ trong tình hình mới

Hà Tĩnh hiện có gần 3.900 tàu cá, trong đó hơn 3.560 tàu hoạt động ở vùng biển ven bờ. Mật độ khai thác lớn khiến áp lực lên nguồn lợi thủy sản ngày càng gia tăng, trong khi tình trạng khai thác trái quy định vẫn còn diễn ra. Bởi vậy, việc kiện toàn, thành lập các tổ chức cộng đồng nghề cá được kỳ vọng sẽ phát huy vai trò tự quản của ngư dân, nâng cao hiệu quả bảo vệ ngư trường và thực thi các quy định về chống khai thác IUU.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các tổ chức cộng đồng nghề cá tại Hà Tĩnh được kiện toàn phù hợp với địa giới mới. Đáng chú ý, xã Yên Hòa và xã Lộc Hà là hai địa phương đầu tiên hoàn thành việc thành lập tổ chức cộng đồng nghề cá theo Đề án thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại vùng biển ven bờ của tỉnh.

Là ngư dân có nhiều năm gắn bó với biển, ông Phan Xuân Hội thôn Mỹ Hòa, xã Yên Hòa cảm nhận rõ những chuyển biến tích cực kể từ khi Tổ chức cộng đồng nghề cá đi vào hoạt động. Theo ông Hội, khi chính ngư dân cùng tham gia quản lý ngư trường, ý thức chấp hành quy định trong khai thác được nâng lên rõ rệt. Mỗi thành viên không chỉ quan tâm đến sản lượng đánh bắt mà còn có trách nhiệm gìn giữ nguồn lợi thủy sản để đảm bảo sinh kế lâu dài.

Tổ chức cộng đồng nghề cá xã Yên Hòa được thành lập trên cơ sở sáp nhập các tổ chức của hai xã Cẩm Dương và Yên Hòa trước đây, với 188 thành viên tham gia. Dù mới đi vào hoạt động từ cuối tháng 6/2026 nhưng tổ đã nhanh chóng triển khai nhiều phần việc thiết thực.

Các hoạt động hỗ trợ ngư dân hoàn thiện hồ sơ cấp giấy phép khai thác, hướng dẫn đánh dấu, kẻ vẽ tàu cá,… được Tổ chức cộng đồng nghề cá ven bờ xã Yên Hòa thực hiện thường xuyên, giúp ngư dân thuận tiện hơn trong mỗi chuyến ra khơi.

Ông Hoàng Công Việt, Tổ trưởng Tổ chức cộng đồng nghề cá xã Yên Hòa cho biết, ngoài việc hỗ trợ ngư dân hoàn thiện hồ sơ cấp giấy phép khai thác, hướng dẫn đánh dấu tàu cá, thống kê phương tiện, tổ còn phối hợp với lực lượng chức năng tăng cường tuần tra trên biển. Tính từ khi thành lập đến nay, tổ đã phối hợp với lực lượng biên phòng tuần tra 2 ngày và lực lượng kiểm ngư 4 ngày. Tuy chưa phát hiện được vụ việc đánh bắt sai phạm nhưng qua đó giúp bà con ngư dân chấp hành tốt hơn trong mỗi chuyến khai thác hải sản.  

“Không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ quản lý, tổ còn huy động nguồn lực cải tạo tuyến đường từ khu dân cư ra bãi biển, đầu tư máy kéo phục vụ đưa tàu thuyền lên xuống bãi. Những công trình này đã giúp ngư dân giảm đáng kể chi phí, công sức mỗi chuyến ra khơi.”. Ông Việt cho biết thêm.

Từ những kết quả bước đầu ở Yên Hòa, mô hình tiếp tục được triển khai tại xã Lộc Hà. Ngay sau lễ ra mắt, tổ chức cộng đồng nghề cá địa phương đã xây dựng quy chế hoạt động, phân công nhiệm vụ cho từng thành viên và chuẩn bị thành lập các tổ tự quản, tổ tuần tra tại các thôn ven biển.

Ông Trần Bá Chung, Tổ trưởng Tổ chức cộng đồng nghề cá xã Lộc Hà cho biết, đơn vị đã ký quy chế phối hợp với UBND xã và Đồn Biên phòng Cửa Sót nhằm tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp tuần tra, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi khai thác thủy sản trái phép.

Một trong những hoạt động đầu tiên được tổ triển khai là thả giống ngao, sò xuống vùng biển ven bờ để tái tạo nguồn lợi thủy sản. Đây không chỉ là hoạt động phục hồi hệ sinh thái mà còn thể hiện rõ tinh thần đồng quản lý khi chính ngư dân trực tiếp tham gia bảo vệ nguồn lợi của địa phương.

Tổ chức cộng đồng nghề cá xã Lộc Hà đã thả 10 tấn sò huyết giống và 5 tấn ngao mật giống xuống khu vực bãi triều nhằm tái tạo nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Theo Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh, đến tháng 6/2026 toàn tỉnh duy trì 15 tổ đồng quản lý nghề cá ven bờ với hơn 2.000 thành viên. Để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai Đề án thực hiện đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản vùng biển ven bờ tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2030, Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh đang phối hợp với các xã, phường ven biển rà soát, hướng dẫn kiện toàn và thành lập các tổ chức cộng đồng nghề cá ven bờ. Yên Hòa và Lộc Hà là hai địa phương đầu tiên hoàn thành việc kiện toàn, thành lập mới sau sáp nhập. Dự kiến đến tháng 9/2026, Hà Tĩnh sẽ hoàn thành việc thành lập và giao quyền cho 7 tổ chức cộng đồng; đến năm 2030 nâng tổng số lên 13 tổ chức, phủ kín mô hình đồng quản lý tại 13/16 xã, phường ven biển.

Ông Nguyễn Trọng Nhật, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết, thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục  đồng hành, hướng dẫn kỹ thuật cho các địa phương trong việc kiện toàn bộ máy. Chúng tôi tập trung mạnh vào việc hỗ trợ thành lập các tổ chức cộng đồng nghề cá theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp để tăng tính pháp lý và hiệu quả thực chất. Bên cạnh đó, chi cục sẽ mở các lớp tập huấn chuyên sâu, nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã và các thành viên trong tổ chức cộng đồng nghề cá.  

“Mục tiêu là để các tổ chức cộng đồng thực sự phát huy vai trò tự quản, trở thành lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản và chống khai thác IUU”, ông Nhật nhấn mạnh.

Thực tế tại Yên Hòa và Lộc Hà cho thấy, khi ngư dân được trao quyền cùng tham gia quản lý ngư trường, ý thức chấp hành pháp luật được nâng lên rõ rệt. Mô hình này không chỉ góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản mà còn tạo nền tảng cho một nghề cá có trách nhiệm, phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu hội nhập và từng bước cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU.

Nguyễn Hoàn