Doanh nghiệp thủy sản Cà Mau được tháo gỡ vướng mắc giám sát dư lượng

Thông tin tối 9/4, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, các nội dung kiến nghị của doanh nghiệp, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản tỉnh Cà Mau (CASEP) và địa phương đã được NAFIQPM giải quyết.

Theo ông Nguyễn Đình Thụ, Chi cục trưởng NAFIQPM, những vướng mắc phát sinh tại Cà Mau đã được xử lý trong ngày, bảo đảm không còn ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu thủy sản. Đại diện NAFIQPM lý giải, nguyên nhân xuất phát từ việc thay đổi tổ chức chính quyền hai cấp, trong quá trình tổng hợp kế hoạch giám sát dư lượng năm 2026, cấp cơ sở tại Cà Mau đã thống kê thiếu một số đối tượng thủy sản nuôi phổ biến. Sau khi rà soát, cơ quan chuyên môn đã cập nhật đầy đủ danh mục giám sát, bảo đảm phù hợp với thực tế sản xuất.

Sau điều chỉnh, phạm vi giám sát dư lượng năm 2026 tại khu vực Nam bộ có 14 đối tượng thủy sản, gồm tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm bạc thẻ, tôm chì, cá tra, cá diêu hồng, cá trê (trê vàng, trê phi), cá nàng hai, cá chẽm, cá chốt, cá lóc, cá rô phi, cá rô đồng và lươn. Việc bổ sung các đối tượng này, đặc biệt là tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm bạc thẻ và tôm chì tại Cà Mau, giúp nguồn nguyên liệu được giám sát dư lượng, đủ điều kiện cấp chứng thư phục vụ xuất khẩu.

Ảnh minh họa. 

Trước đó, VASEP đã có văn bản kiến nghị về việc nhiều đối tượng tôm nuôi phổ biến tại các vùng trọng điểm như Đất Mới, Năm Căn, Tam Giang, Tân Ân, Đất Mũi và Phan Ngọc Hiển không nằm trong danh sách giám sát dư lượng năm 2026 sau khi điều chỉnh địa danh hành chính. Điều này khiến nguyên liệu tôm thu mua từ các vùng nuôi không đủ điều kiện cấp chứng thư xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) và các thị trường tương đương, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp tại Cà Mau đã chịu thiệt hại do vướng mắc này. Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu thủy sản Năm Căn (SEANAMICO) cho biết đã bị khách hàng châu Âu hủy hai đơn hàng với khối lượng hơn 30,6 tấn, thiệt hại hơn 20 tỷ đồng; đồng thời còn ba đơn hàng hơn 48,6 tấn, trị giá trên 24 tỷ đồng đang tồn kho, có nguy cơ tiếp tục bị hủy nếu không được tháo gỡ kịp thời. Tương tự, Công ty cổ phần CAMIMEX cũng bị hủy nhiều đơn hàng từ ngày 21/1/2026 đến nay, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và kế hoạch kinh doanh năm 2026.

Trước tình hình này, VASEP đã có công văn gửi Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị sớm cập nhật chương trình giám sát dư lượng nhằm bảo đảm tính liên tục của vùng nguyên liệu và thủ tục chứng nhận phục vụ xuất khẩu. Theo VASEP, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu gặp nhiều khó khăn, việc duy trì hệ thống giám sát dư lượng và truy xuất nguồn gốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhất là với các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU và các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn cao.

Hiệp hội cũng kiến nghị cơ chế chuyển tiếp để Trung tâm NAFIQPM 5 có thể thẩm định và cấp chứng thư cho các lô hàng dựa trên vùng nuôi đã được giám sát trước đây trong thời gian chờ phê duyệt kế hoạch bổ sung. Đồng thời đề xuất bổ sung 50 mẫu giám sát đối với tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm bạc thẻ và tôm chì tại các vùng nuôi trọng điểm nhằm tháo gỡ ách tắc cho doanh nghiệp Cà Mau.

Bên cạnh việc tháo gỡ chương trình giám sát dư lượng, VASEP cho biết, doanh nghiệp thủy sản hiện vẫn đang gặp nhiều khó khăn do các quy định mới liên quan đến quản lý thủy sản khai thác, trong bối cảnh thẻ vàng IUU của Ủy ban châu Âu chưa được gỡ bỏ.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, quy định yêu cầu cân và xác nhận 100% khối lượng nguyên liệu thủy sản khai thác khi nhập vào nhà máy, bảo đảm trùng khớp hoàn toàn với chứng từ nhập khẩu là chưa phù hợp với đặc thù ngành thủy sản đông lạnh. Nguyên liệu thường phát sinh hao hụt tự nhiên do mất nước, mạ băng, rã đông và chênh lệch giữa các điểm cân tại tàu, cảng và nhà máy. Tuy nhiên, hiện chưa có quy định về mức dung sai cho phép, dẫn đến việc doanh nghiệp phải giải trình cả những sai lệch rất nhỏ, ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất.

VASEP đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét ban hành mức dung sai ±2% đối với tổng khối lượng lô hàng và ±3% đối với tỷ lệ các loài trong cùng lô hàng nguyên con, chưa bao gói, nhằm giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý.

Ngoài ra, quy định yêu cầu doanh nghiệp thông báo trước 48 giờ trước khi lô hàng cập cảng cũng được cho là chưa phù hợp với thực tế vận chuyển khu vực, khi nhiều tuyến vận chuyển từ Thái Lan, Indonesia, Malaysia chỉ mất 24–36 giờ. Việc yêu cầu thông báo trước 48 giờ khiến doanh nghiệp khó hoàn tất hồ sơ, dễ phát sinh sai sót và tăng thủ tục hành chính.

Theo VASEP, việc các văn bản quản lý được ban hành và có hiệu lực ngay, chưa có thời gian chuyển tiếp, đã khiến doanh nghiệp và cơ quan quản lý lúng túng trong xử lý các lô nguyên liệu nhập khẩu trước thời điểm ban hành quy định. Hiệp hội đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan sớm có hướng dẫn thống nhất và tổ chức cuộc họp khẩn tại TP.HCM trước ngày 11/4/2026 để tháo gỡ khó khăn.

Vân Sơn