Thuế quan dậy sóng thị trường tôm toàn cầu

Khuyến mãi chạy, nền tảng thị trường lung lay

Tuần đầu của mùa Chay năm nay, tôm vẫn xuất hiện dày đặc trong các chương trình khuyến mãi tại Mỹ. Từ Walmart, Kroger đến các chuỗi đồ ăn nhanh như Long John Silver’s, White Castle hay Del Taco, nhiều sản phẩm tôm được quảng bá rầm rộ với mức giá hấp dẫn. Nhìn bề ngoài, thị trường dường như vẫn ổn định.

Tuy nhiên, thực tế không hẳn như vậy. Sau khoảng 9 tháng thích nghi với các mức thuế mới, ngành thủy sản Mỹ từng bắt đầu tìm lại một số điểm cân bằng, cho phép các doanh nghiệp ký hợp đồng và triển khai chương trình khuyến mãi như bình thường. Phần lớn các chiến dịch đang diễn ra hiện nay đã được lên kế hoạch từ nhiều tháng trước, dựa trên nguồn hàng nhập khẩu trước thuế hoặc đã tính toán sẵn chi phí thuế.

Thị trường tôm toàn cầu biến động do thuế quan.Ảnh: Fishfactory

Triển vọng ban đầu cho năm 2026 cho rằng sự ổn định này sẽ tiếp tục khi chuỗi cung ứng dần thích nghi với chế độ thuế mới. Nhưng phán quyết của tòa án cho rằng phần lớn các mức thuế do chính quyền Donald Trump áp đặt là bất hợp pháp đã khiến thị trường một lần nữa rơi vào tình trạng hỗn loạn.

Sự bất định về thuế thậm chí có thể gây tác động nghiêm trọng hơn chính bản thân mức thuế. Khi doanh nghiệp không biết chi phí ngày mai ra sao, toàn bộ chuỗi cung ứng từ nhập khẩu, phân phối đến quảng bá đều bị đình trệ.

Tôm chịu sức ép lớn nhất

Một trong những trụ cột của tiêu thụ thủy sản là hoạt động quảng cáo và khuyến mãi. Theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), chi tiêu quảng cáo cho thực phẩm từng suy giảm mạnh sau khủng hoảng tài chính năm 2008 và chỉ phục hồi trong những năm gần đây nhờ quảng cáo số. Tuy nhiên, khi thị trường trở nên bất ổn, đây cũng là khoản chi đầu tiên bị cắt giảm.

Điều này đặc biệt bất lợi với sản phẩm thủy sản như tôm. Tại thị trường bán lẻ Mỹ, tôm đông lạnh là nhóm thủy sản lớn nhất với doanh số khoảng 4 tỷ USD trong 52 tuần tính đến giữa năm 2025. Khoảng 94% nguồn cung là hàng nhập khẩu và việc tiêu thụ phụ thuộc rất lớn vào các chương trình khuyến mãi.

Dữ liệu bán lẻ tháng 1/2026 do Circana công bố cho thấy giá các sản phẩm tôm đông lạnh đã tăng 16% so cùng kỳ năm trước, trong khi sản lượng bán ra giảm 11%. Trước đó, suốt nửa cuối năm 2025, lượng tiêu thụ các loại hải sản tươi sống cũng liên tục thấp hơn 8 – 10% so cùng kỳ.

Đáng chú ý, đến cuối năm 2025, lần đầu tiên thịt heo, thịt bò và gia cầm đông lạnh đã vượt thủy sản đông lạnh để trở thành nhóm protein lớn nhất tại kênh bán lẻ Mỹ.

Thậm chí trong đợt lạnh giá cực đoan đầu năm 2026, khi người dân Mỹ tăng mua tích trữ thực phẩm thì hầu hết các mặt hàng thủy sản đều được hưởng lợi, ngoại trừ tôm. Đây là tín hiệu cho thấy sự suy giảm nhu cầu đang mang tính cấu trúc.

Cuộc cạnh tranh mới giữa Ecuador và Ấn Độ

Bất ổn thuế quan cũng đang làm thay đổi cán cân cạnh tranh giữa các quốc gia cung ứng tôm cho thị trường Mỹ.

Ecuador không có công cụ điều chỉnh tỷ giá để giảm tác động của thuế quan, bởi nước này sử dụng trực tiếp đồng USD. Trong khi đó, các đối thủ trong ngành tôm toàn cầu như Ấn Độ, Việt Nam hay Indonesia đã phản ứng bằng cách nâng giá bán lên sát trần thuế quan khi các mức thuế mới có hiệu lực trong năm 2025. Trong bối cảnh các đối thủ châu Á chịu mức thuế cao hơn, các nhà nhập khẩu Mỹ vẫn chấp nhận mức giá này vì lo ngại thuế còn tiếp tục tăng.

Kết quả là đến tháng 10/2025, Ecuador đã vượt Ấn Độ trở thành nguồn cung tôm lớn nhất theo tháng cho thị trường Mỹ, vừa mở rộng thị phần vừa nâng giá bán. Xuất khẩu tôm Ecuador sang Mỹ tăng 26% so năm 2024.

Tuy nhiên, lợi thế này đang đứng trước nguy cơ đảo chiều. Mức thuế bổ sung 50% đối với tôm Ấn Độ đã được dỡ bỏ, trong khi mức thuế toàn cầu 10% áp dụng với Ecuador chỉ có hiệu lực 150 ngày và chưa rõ điều gì sẽ xảy ra sau đó. Theo chuyên gia ngành hàng thủy sản Gorjan Nikolik của Rabobank, ngay cả khi sản lượng Ecuador tiếp tục tăng, đà tăng mạnh của xuất khẩu sang Mỹ chưa chắc có thể kéo dài.
Một nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Boston chỉ ra rằng khi chi phí trở nên rõ ràng và ổn định, doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư. Nhưng khi chi phí chỉ tồn tại dưới dạng những kịch bản có thể xảy ra, họ sẽ chọn cách chờ đợi.

Đó cũng là điều đang xảy ra với thị trường tôm. Các chương trình khuyến mãi mùa Chay năm 2026 vẫn diễn ra vì đã được lên kế hoạch từ trước. Nhưng các chiến dịch quảng bá mùa hè vốn chưa được chốt vẫn đang bị treo lại. Nhà nhập khẩu không biết chi phí thực tế sẽ là bao nhiêu, nhà bán lẻ cũng không thể quyết định sản phẩm nào sẽ được quảng bá.

Năm 2025, người tiêu dùng Mỹ đã phải chi thêm khoảng 200 tỷ USD vì thuế nhập khẩu. Nhưng chi phí lớn hơn – những khoản đầu tư không được thực hiện, các chiến dịch quảng bá bị hủy bỏ và những khách hàng tiềm năng chưa bao giờ tiếp cận với sản phẩm thủy sản, lại không xuất hiện trong bất kỳ bảng thống kê nào.

Khoảng cách doanh số 100 triệu USD giữa thủy sản đông lạnh và thịt đông lạnh tại quầy bán lẻ chính là biểu hiện rõ ràng của chính sách thuế quan bất định đó. Và nếu tình trạng hỗn loạn thuế quan kéo dài, nền tảng tiêu dùng thủy sản, đặc biệt là tôm, có thể bị xói mòn sâu hơn trước khi thị trường kịp phục hồi.

Tuấn Minh
(Theo Seafoodnews)