Kiểm soát chất lượng con giống trước khi thả

Con giống quyết định chất lượng vụ nuôi

Trong nuôi thủy sản, con giống là mắt xích đầu tiên nhưng cũng là yếu tố có ảnh hưởng lâu dài đến toàn bộ chu kỳ sản xuất. Một đàn giống khỏe mạnh sẽ có khả năng thích nghi tốt với môi trường mới, tăng trưởng đồng đều và có sức đề kháng cao hơn trước các tác nhân gây bệnh. Ngược lại, nếu giống mang mầm bệnh hoặc chất lượng kém, người nuôi sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro như hao hụt sau thả, tăng trưởng chậm, chi phí sản xuất cao và nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Thực tế cho thấy nhiều bệnh nguy hiểm trên tôm như EHP, bệnh đốm trắng do virus (WSSV), bệnh hoại tử gan tụy cấp (AHPND)… đều có thể xâm nhập vào ao thông qua nguồn giống. Đối với các đối tượng cá nuôi, nhiều bệnh do vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng cũng có khả năng lây lan từ khâu sản xuất giống nếu không được kiểm soát tốt. Vì vậy, việc lựa chọn và đánh giá con giống cần được xem là một biện pháp an toàn sinh học ngay từ đầu vụ.

Thuần hóa con giống trước khi thả giúp thủy sản thích nghi tốt với điều kiện môi trường mới. Ảnh: Xuân Trường

Lựa chọn cơ sở sản xuất giống uy tín

Nguồn gốc con giống là tiêu chí đầu tiên cần xem xét trước khi quyết định mua. Người nuôi nên ưu tiên các cơ sở sản xuất được cấp phép, có quy trình an toàn sinh học, sử dụng đàn bố mẹ rõ nguồn gốc và thực hiện kiểm soát dịch bệnh định kỳ.

Bên cạnh đó, cần yêu cầu đầy đủ các hồ sơ liên quan như giấy kiểm dịch, kết quả xét nghiệm các bệnh bắt buộc, thông tin về lô giống và ngày sản xuất. Những giấy tờ này không chỉ giúp xác định chất lượng giống mà còn phục vụ truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố trong quá trình nuôi.

Việc lựa chọn giống chỉ dựa trên yếu tố giá thành thường tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khoản chi phí tiết kiệm ban đầu có thể phải đánh đổi bằng tỷ lệ hao hụt cao hoặc chi phí xử lý dịch bệnh lớn hơn rất nhiều trong suốt vụ nuôi.

Đánh giá chất lượng giống

Ngoài hồ sơ kỹ thuật, người nuôi cần trực tiếp quan sát tình trạng của đàn giống trước khi đưa về cơ sở.

Đối với tôm giống, cần ưu tiên những đàn có kích cỡ đồng đều, cơ thể trong sáng, đường ruột đầy thức ăn, gan tụy rõ, bơi ngược dòng khỏe và phản ứng nhanh khi có tác động. Những đàn xuất hiện hiện tượng bơi yếu, phân đàn, màu sắc nhợt nhạt hoặc có nhiều cá thể dị hình cần được cân nhắc kỹ trước khi lựa chọn.

Đối với cá giống, nên quan sát khả năng bơi lội, phản xạ bắt mồi, màu sắc cơ thể, mang và vây. Cá khỏe thường bơi nhanh, phân bố đều trong bể, không nổi đầu bất thường, không xây xát hay xuất huyết trên thân.

Xét nghiệm mầm bệnh

Đánh giá bằng mắt thường chỉ phản ánh tình trạng bên ngoài của con giống, trong khi nhiều tác nhân gây bệnh có thể tồn tại mà chưa biểu hiện triệu chứng.

Đối với các mô hình nuôi thâm canh hoặc có quy mô lớn, nên lấy mẫu đại diện để xét nghiệm các bệnh nguy hiểm bằng phương pháp PCR hoặc các kỹ thuật chẩn đoán phù hợp. Đây là giải pháp giúp phát hiện sớm mầm bệnh trước khi thả nuôi, hạn chế nguy cơ lây lan trên diện rộng.

Chi phí xét nghiệm chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng vốn đầu tư nhưng lại có ý nghĩa rất lớn trong việc giảm thiểu rủi ro kinh tế. Đây cũng là biện pháp được nhiều doanh nghiệp và trang trại quy mô lớn áp dụng như một quy trình bắt buộc trước mỗi vụ nuôi.

Thuần hóa trước khi thả

Sau quá trình vận chuyển, con giống thường chịu tác động của nhiều yếu tố như thay đổi nhiệt độ, độ mặn, pH và hàm lượng ôxy hòa tan. Nếu thả trực tiếp xuống ao, vật nuôi rất dễ bị sốc, dẫn đến tỷ lệ hao hụt cao trong những ngày đầu.

Do đó, cần tiến hành thuần hóa bằng cách cân bằng dần nhiệt độ và các chỉ tiêu môi trường giữa nước trong bao vận chuyển với nước ao nuôi. Người nuôi cần ngâm nguyên túi/bao chứa tôm cá xuống nước ao nuôi từ 15 đến 20 phút để nhiệt độ nước trong bao và ngoài ao đồng đều nhau. Sau đó, tiến hành mở miệng bao, cho từ từ nước ao nuôi vào bao một lượng nhỏ mỗi vài phút để tôm cá quen dần với độ mặn, pH và các chỉ tiêu hóa học khác.

Trong thời gian thuần hóa, người nuôi cũng cần theo dõi phản ứng của vật nuôi. Nếu phát hiện dấu hiệu bơi yếu, nổi đầu hoặc mất cân bằng, cần xác định nguyên nhân trước khi quyết định thả.

Kiểm sot mật độ và giai đoạn ương giống

Mật độ thả cần được xác định phù hợp với điều kiện hạ tầng, khả năng quản lý và trình độ kỹ thuật của từng cơ sở. Việc thả quá dày sẽ làm tăng áp lực môi trường, khiến chất lượng nước nhanh suy giảm, tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển và làm giảm tốc độ tăng trưởng của vật nuôi.

Đối với các mô hình thâm canh và công nghệ cao, nhiều cơ sở lựa chọn ương giống trong bể hoặc ao ương trước khi chuyển sang ao nuôi thương phẩm. Cách làm này giúp tiếp tục sàng lọc những cá thể khỏe mạnh, theo dõi khả năng thích nghi và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường trước khi bước vào giai đoạn nuôi chính.

Thanh Hiếu