Hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề: Từ đào tạo kỹ năng đến bảo đảm sinh kế

Đào tạo nghề là khâu then chốt

Trong quá trình cơ cấu lại ngành thủy sản, việc giảm dần những nghề khai thác tác động lớn đến nguồn lợi đặt ra một bài toán không đơn giản, nếu ngư dân rời nghề khai thác nhưng không có nghề mới và nguồn thu nhập thay thế, chính sách rất dễ gặp khó khăn khi triển khai trên thực tế. Vì vậy, đào tạo nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm và hỗ trợ đời sống đang được nhiều địa phương đặt song song với chính sách giải bản, chuyển đổi nghề đối với tàu cá.

Tàu cá không có nhu cầu tiếp tục hoạt động khai thác thủy sản sẽ được hỗ trợ giải bản. Ảnh: Báo Xây dựng

Ở cấp Trung ương, ngày 10/3/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 208/QĐ-TTg phê duyệt Đề án chuyển đổi một số nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái. Định hướng của Đề án không chỉ là giảm số lượng tàu hoặc hạn chế một số nghề khai thác mà còn mở ra các hướng sinh kế thay thế như nuôi trồng thủy sản, dịch vụ nuôi trồng, dịch vụ hậu cần nghề cá, nghề khai thác ít ảnh hưởng đến nguồn lợi, nghề cá giải trí, du lịch và các ngành nghề phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Việc chuyển đổi nghề phải được nhìn nhận như một quá trình chuyển đổi sinh kế, trong đó người dân cần được hỗ trợ từ lúc rời nghề cũ cho tới khi có khả năng tạo thu nhập từ nghề mới.

Gia Lai: hỗ trợ đồng thời đào tạo và việc làm

Gia Lai là một trong những địa phương xây dựng chính sách tương đối toàn diện. Nghị quyết 27/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản đối với tàu cá không có nhu cầu hoạt động hoặc không đủ điều kiện khai thác thủy sản.

Theo chính sách này, chủ tàu và các thành viên trong cùng hộ gia đình thuộc diện hỗ trợ khi tham gia đào tạo nghề được hỗ trợ chi phí đào tạo tối đa 3 triệu đồng/người/tháng/khóa học, tiền ăn 900.000 đồng/người/tháng/khóa học và tiền đi lại 200.000 đồng/người/khóa học; thời gian hỗ trợ học nghề tối đa 3 tháng.

Không chỉ vậy, chủ tàu và thành viên hộ gia đình có tàu giải bản còn được ưu tiên tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí tại Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh, được hỗ trợ tiếp cận vốn ưu đãi để tạo việc làm, duy trì và mở rộng việc làm. Đồng thời được ưu tiên tham gia các chương trình, dự án hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản và dịch vụ ven biển.

Lâm Đồng: hỗ trợ tạo bước “đệm” trong giai đoạn chuyển đổi

Theo Nghị quyết 24/2026/NQ-HĐND ngày 29/5/2026, tỉnh Lâm Đồng quy định chính sách hỗ trợ giải bản tàu cá, chuyển đổi nghề và một số nội dung liên quan đến chủ tàu cá. Nghị quyết có thời gian thực hiện đến hết ngày 31/12/2030.

Trong đó, hộ gia đình chủ tàu thuộc diện giải bản được hỗ trợ 3 triệu đồng/hộ/tháng trong 3 tháng để ổn định đời sống trong thời gian chuyển đổi sang sinh kế mới. Khoản hỗ trợ này như một “khoảng đệm” giúp gia đình ngư dân duy trì cuộc sống trong lúc người lao động tham gia đào tạo hoặc tìm kiếm công việc mới.

Về đào tạo nghề, Lâm Đồng hỗ trợ 4 triệu đồng/người/khóa học, tiền ăn và sinh hoạt phí 50.000 đồng/người/ngày, tối đa 3 tháng, cùng hỗ trợ tiền đi lại 200.000 đồng/người/khóa học đối với trường hợp đáp ứng điều kiện về khoảng cách. Người không có nhu cầu đào tạo nghề nhưng chuyển sang ngành nghề khác cũng có chính sách hỗ trợ chuyển đổi một lần.

Đắk Lắk: ưu tiên hộ nghèo, cận nghèo và kéo dài thời gian hỗ trợ

Ngày 2/7/2026, Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND, có hiệu lực từ ngày 13/7/2026 và thực hiện đến hết năm 2030, quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản đối với tàu cá không có nhu cầu tiếp tục hoạt động khai thác thủy sản.

Hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề để ổn định sinh kế. Ảnh: VOV

Trong đó, nghị quyết ưu tiên xét duyệt đối với hộ hành nghề lâu năm, hộ nghèo và hộ cận nghèo. Mặt khác, thành viên trong hộ gia đình chủ tàu không có nguồn thu nhập riêng, sống chủ yếu phụ thuộc vào thu nhập từ khai thác thủy sản được hỗ trợ ổn định đời sống bằng tiền tương đương 30 kg gạo/người/tháng, thời gian hỗ trợ 12 tháng.

Đối với chuyển đổi nghề, Đắk Lắk yêu cầu người thụ hưởng tham gia đào tạo và được cấp chứng chỉ hoàn thành khóa học sau thời điểm tàu được giải bản; chi phí đào tạo, tiền ăn và tiền đi lại được thực hiện theo chính sách đào tạo nghề của tỉnh.

Quảng Ngãi: hỗ trợ học nghề và lương thực cho gia đình ngư dân

Tại Quảng Ngãi, Nghị quyết 39/2025/NQ-HĐND ngày 30/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản đối với tàu cá không có nhu cầu hoạt động khai thác thủy sản. Chính sách được thực hiện đến hết ngày 31/12/2026.

Theo nghị quyết, chủ tàu được hỗ trợ 5 triệu đồng để học nghề. Đồng thời, chủ tàu và các thành viên sống phụ thuộc trong hộ gia đình được hỗ trợ bằng tiền tương đương 30 kg gạo/người/tháng, trong thời gian 3 tháng, với giá gạo tính theo thời giá trung bình tại địa phương tại thời điểm hỗ trợ.

Có thể thấy, chính sách của Quảng Ngãi tiếp cận khá trực diện, giúp hộ gia đình bảo đảm nhu cầu thiết yếu, đồng thời hỗ trợ chủ tàu học nghề để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo.

Từ “hỗ trợ tiền” đến xây dựng sinh kế mới

Đào tạo nghề là bước đầu, nhưng để ngư dân thực sự chuyển sang nghề mới, cần có phương tiện và nguồn lực đầu tư ban đầu. Từ thực tế này, thành phố Đà Nẵng đã triển khai chính sách hỗ trợ một phần chi phí chuyển đổi nghề khai thác thủy sản.

Theo Nghị quyết số 01/2026/NQ-HĐND ngày 11/2/2026 của HĐND thành phố Đà Nẵng, giai đoạn 2026 – 2030, chủ tàu chuyển từ nghề lưới kéo sang nghề khai thác khác không thuộc danh mục cấm được hỗ trợ 50% chi phí chuyển đổi nghề, gồm mua mới ngư cụ, trang thiết bị phục vụ khai thác và cải hoán tàu cá, với mức hỗ trợ tối đa 50 triệu đồng/tàu.

Nguyên tắc hỗ trợ là chủ tàu chủ động nguồn vốn để chuyển đổi, sau đó hoàn thiện hồ sơ để được kiểm tra, nghiệm thu và hỗ trợ theo quy định. Chủ tàu cũng phải cam kết sử dụng ngư cụ, thiết bị được hỗ trợ trong thời gian tối thiểu 3 năm; mỗi tàu chỉ được hỗ trợ chuyển đổi nghề một lần.

Chính sách này cho thấy việc hỗ trợ chuyển đổi nghề đang được tiếp cận trực tiếp, khoản hỗ trợ đầu tư giúp họ từng bước hình thành sinh kế ổn định, đồng thời góp phần chuyển dịch cơ cấu nghề khai thác theo hướng giảm tác động đến nguồn lợi thủy sản.

Về lâu dài, hiệu quả của chính sách sẽ không chỉ được đo bằng số tàu được giải bản hay số người được đào tạo, mà quan trọng là bao nhiêu ngư dân có thể tạo ra thu nhập ổn định từ nghề mới. Đây là nền tảng để giảm áp lực lên nguồn lợi, đồng thời bảo đảm mục tiêu an sinh cho cộng đồng ngư dân.

Bảo Hân