Tiến tới hình thành năng lực công nghiệp vật liệu quốc gia

Tham dự hội thảo có ông Phan Xuân Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; ông Châu Văn Minh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cùng đại diện các cơ quan, bộ, ngành, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp vật liệu.

Phát biểu tại hội thảo, ông Phan Xuân Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, nhấn mạnh công nghiệp vật liệu giữ vị trí đặc biệt trong nền kinh tế bởi đây là lĩnh vực cung cấp đầu vào cho sản xuất công nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng, năng lượng, điện tử, bán dẫn, quốc phòng, an ninh và nhiều ngành công nghệ cao.

Theo ông Phan Xuân Thủy, năng lực nghiên cứu, sản xuất và làm chủ công nghệ lõi trong lĩnh vực vật liệu có ý nghĩa quan trọng đối với sức cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như năng lực tự chủ chiến lược của quốc gia. Do đó, phát triển công nghiệp vật liệu không chỉ là câu chuyện của một ngành mà liên quan đến mô hình tăng trưởng, cơ cấu công nghiệp và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tham dự hội thảo, các đại biểu chia sẻ giải pháp để chuyển từ lợi thế tài nguyên sang làm chủ công nghệ vật liệu. Ảnh: Thu Hồng

Những năm qua, công nghiệp vật liệu Việt Nam từng bước phát triển, cơ bản đáp ứng nhu cầu về nhiều loại vật tư, nguyên liệu, đóng góp vào tăng trưởng, xây dựng kết cấu hạ tầng, tạo việc làm và xuất khẩu. Một số vật liệu mới, vật liệu xanh và vật liệu tái chế đã được nghiên cứu, sản xuất. Tuy nhiên, yêu cầu trong giai đoạn mới không chỉ là mở rộng quy mô. Kết luận số 83-KL/TW xác định công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, có vai trò quyết định đối với năng lực tự chủ chiến lược, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng làm chủ công nghệ lõi. Đặc biệt là chuyển từ khai thác lợi thế tài nguyên sang làm chủ công nghệ vật liệu; từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu và từ tham gia chuỗi cung ứng sang từng bước làm chủ các công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Ông Nguyễn Minh Đức, Trưởng phòng Khoáng sản Luyện kim, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho rằng cần lựa chọn đúng trọng tâm để tập trung nguồn lực vào những vật liệu, công nghệ và công đoạn thực sự có ý nghĩa đối với phát triển đất nước. Tổ chức được chuỗi giá trị để lợi thế về tài nguyên, thị trường và nguồn lực thực sự chuyển hóa thành công nghệ, doanh nghiệp và năng lực sản xuất trong nước. Cùng với đó, cần quản lý bằng kết quả để từng nhiệm vụ, cơ chế và nguồn lực được giao đều có sản phẩm cụ thể, có thể theo dõi, đánh giá và điều chỉnh kịp thời.

Theo ông Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, để thúc đẩy công nghiệp vật liệu phát triển nhanh, bền vững, cần tập trung sáu nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là thống nhất nhận thức về vị trí, vai trò của công nghiệp vật liệu; hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách. Đồng thời phát triển đồng bộ ba nhóm vật liệu gồm vật liệu cơ bản, vật liệu chiến lược và vật liệu tương lai, phù hợp với yêu cầu phát triển của từng nhóm. Đặc biệt, các cơ sở sản xuất vật liệu cần được chuyển đổi, nâng cấp toàn diện theo hướng xanh, bền vững; đồng thời đẩy mạnh hợp tác, hội nhập quốc tế và thu hút đầu tư công nghệ cao.

Tại Hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Phan Xuân Thủy cũng đề nghị tập trung làm rõ các điểm nghẽn về thể chế, vốn, doanh nghiệp và tổ chức chuỗi giá trị; xác định rõ cơ quan thực hiện, nguồn lực, tiến độ và cơ chế điều phối. Đồng thời, phát triển công nghiệp vật liệu phải theo hướng xanh, tuần hoàn, hiệu quả và bền vững.

Từ góc độ tổ chức chuỗi giá trị, đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt khi Việt Nam đang tham gia ngày càng sâu vào các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Nếu chỉ dừng ở khâu cung cấp nguyên liệu hoặc những công đoạn có giá trị gia tăng thấp, lợi thế về tài nguyên và thị trường khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh bền vững.

Theo ông Nguyễn Minh Đức, mục tiêu cao hơn là hình thành năng lực công nghiệp vật liệu quốc gia hiện đại, xanh, tự chủ có chọn lọc, có sức cạnh tranh, phục vụ hiệu quả quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển các ngành công nghiệp chiến lược, công nghệ cao. Điều này sẽ góp phần nâng cao sức chống chịu, năng lực tự chủ và vị thế của nền kinh tế Việt Nam trong các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Hồng Hà