Quản lý nghề cá hiện đại từ hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử

Yêu cầu hành động đồng bộ

Tại Phiên họp lần thứ 29 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà, Trưởng Ban Chỉ đạo, đã yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương liên quan đẩy nhanh tiến độ triển khai áp dụng hệ thống eCDT và eLogbook trên toàn quốc. Đây được xem là giải pháp then chốt nhằm khắc phục những hạn chế kéo dài trong quản lý khai thác thủy sản, đặc biệt là các bất cập về ghi chép, báo cáo và truy xuất nguồn gốc.

Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã liên tiếp ban hành các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo triển khai hệ thống nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc điện tử, xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách trong công tác chống khai thác IUU và quản lý hoạt động khai thác thủy sản hiện nay.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát việc triển khai eCDT và eLogbook tại các địa phương. Ảnh:

Cụ thể, ngày 31/12/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 81/2025/TT-BNNMT, quy định cụ thể việc ghi, nộp báo cáo, nhật ký khai thác thủy sản; kiểm tra tàu cá và giám sát sản lượng thủy sản tại cảng cá; lập danh sách tàu cá khai thác thủy sản bất hợp pháp; xác nhận nguyên liệu và chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác.

Tiếp đó là Công văn số 169/BNNMT-TSKN ngày 08/01/2026 về việc tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) và Nhật ký khai thác, thu mua, chuyển tải thủy sản điện tử (eLogbook). Công văn yêu cầu các địa phương coi việc triển khai các hệ thống điện tử là nhiệm vụ cấp bách, gắn trực tiếp với kết quả thực hiện chống khai thác IUU và trách nhiệm của người đứng đầu.

Cùng ngày 08/01/2026, Bộ tiếp tục ban hành Công văn số 272/BNNMT-CCPT, nhấn mạnh yêu cầu tổ chức triển khai đồng bộ, thống nhất eCDT và eLogbook; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các cảng cá, lực lượng biên phòng, cơ quan quản lý thủy sản và doanh nghiệp trong việc bảo đảm dữ liệu truy xuất nguồn gốc đầy đủ, chính xác và kịp thời.

Đặc biệt, để siết chặt hơn nữa kỷ cương trong tổ chức thực hiện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 301/BNNMT-TSKN ngày 11/01/2026, yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, đôn đốc tiến độ triển khai eCDT và eLogbook tại các địa phương; kiên quyết chấn chỉnh tình trạng triển khai hình thức, đối phó, không đồng bộ giữa các khâu trong chuỗi khai thác – bốc dỡ – xác nhận – chứng nhận nguồn gốc thủy sản.

Thông tư đã quy định bắt buộc áp dụng hệ thống eCDT và eLogbook kể từ ngày 15/02/2026. Điều này đánh dấu sự chuyển đổi rõ rệt từ giai đoạn thí điểm, khuyến khích sang giai đoạn thực hiện bắt buộc, thống nhất trên phạm vi cả nước. Qua đó, từng bước khắc phục tình trạng ghi chép thủ công, thiếu đồng bộ, thiếu chính xác, vốn là điểm nghẽn lớn nhất trong công tác xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác thời gian qua.

Trách nhiệm cụ thể từ địa phương đến cơ sở

Để bảo đảm hệ thống eCDT và eLogbook được triển khai thực chất, không hình thức, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố ven biển trực tiếp chỉ đạo các cơ quan, lực lượng chức năng liên quan vào cuộc một cách quyết liệt.

Theo đó, các Cảng cá, Đồn/Trạm Biên phòng, Chi cục quản lý thủy sản và các đơn vị có liên quan phải đồng loạt áp dụng Hệ thống eCDT; tổ chức hướng dẫn ngư dân, chủ tàu cá thực hiện đầy đủ thủ tục xuất cảng, nhập cảng trên hệ thống điện tử. Việc cấp Giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua cảng, Giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác và Giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác cho doanh nghiệp cũng phải được thực hiện thông qua eCDT, bảo đảm đầy đủ, kịp thời và đúng quy định.

Ở khâu khai thác trên biển và các hoạt động thu mua, chuyển tải, các cơ quan quản lý thủy sản địa phương có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ ngư dân, chủ tàu cá và doanh nghiệp cài đặt, sử dụng eLogbook để ghi chép đầy đủ, trung thực các thông tin về chuyến biển, sản lượng khai thác, vị trí, thời gian hoạt động và các giao dịch liên quan. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành chuỗi dữ liệu thống nhất, liên thông từ tàu cá – cảng cá – doanh nghiệp – cơ quan quản lý.

Cùng với việc hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện eCDT và eLogbook; kiên quyết xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ theo quy định.

Việc xử lý vi phạm không chỉ nhằm bảo đảm kỷ cương pháp luật trong quản lý nghề cá, mà còn nhằm chấm dứt tư duy đối phó, vốn đã gây nhiều khó khăn trong công tác truy xuất nguồn gốc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật và hướng dẫn kỹ thuật về eCDT và eLogbook; gắn trách nhiệm cụ thể của chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, lực lượng chức năng và chủ tàu cá trong tổ chức thực hiện. Việc triển khai hệ thống nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc điện tử cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, lâu dài trong công tác chống khai thác IUU tại địa phương, không chỉ phục vụ một đợt kiểm tra hay một mục tiêu ngắn hạn.

Ở cấp trung ương, Bộ giao Cục Thủy sản và Kiểm ngư chủ trì, phối hợp với Cục Chuyển đổi số bảo đảm điều kiện kỹ thuật để vận hành ổn định hệ thống eCDT và eLogbook; đồng thời hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị cung cấp dịch vụ eLogbook triển khai dịch vụ cho ngư dân và doanh nghiệp, bảo đảm hệ thống hoạt động thông suốt 24/7 trên toàn quốc.

Triển khai bắt buộc eCDT và eLogbook không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU, mà còn là bước đi quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số ngành thủy sản. Khi dữ liệu khai thác được số hóa, kết nối và kiểm soát chặt chẽ, công tác quản lý nghề cá sẽ ngày càng minh bạch, hiệu quả hơn; đồng thời tạo nền tảng để xây dựng nghề cá có trách nhiệm, phát triển bền vững.

Đây không chỉ là yêu cầu về mặt kỹ thuật hay hành chính, mà là bước đi có ý nghĩa chiến lược trong tiến trình hiện đại hóa quản lý nghề cá, tăng cường minh bạch chuỗi khai thác – tiêu thụ thủy sản, đáp ứng các khuyến nghị quốc tế về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Hồng Hà