Các địa phương quyết liệt chống khai thác IUU, gỡ thẻ vàng EC

Đợt thanh tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu (EC), dự kiến từ ngày 9 đến 19/3/2026, mang tính chất quyết định đối với việc gỡ cảnh báo “thẻ vàng” cho ngành thủy sản Việt Nam. Yêu cầu của EC đặt ra rất khắt khe, đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối và tuân thủ pháp luật nghiêm ngặt trong mọi khâu khai thác, chế biến hải sản. Để đáp ứng tiêu chuẩn này, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến đề nghị các tỉnh, thành phố tập trung trực diện vào 4 nội dung cốt lõi: quản lý đội tàu; giám sát hành trình; truy xuất nguồn gốc hải sản; và xử lý các vi phạm của ngư dân.

Giai đoạn hiện tại được xem là thời điểm chuẩn bị mang tính “nước rút”. Nhiệm vụ này không chỉ nhằm tháo gỡ thẻ vàng IUU mà còn đặt nền móng kiến tạo cho một ngành nghề cá phát triển bền vững, có trách nhiệm, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số của cả nước trong năm 2026.

Ảnh: Báo Hà Tĩnh

Bám sát chỉ đạo từ Trung ương, các tỉnh thành đã đồng loạt triển khai các biện pháp quyết liệt, liên tục.

Hà Tĩnh

Tỉnh Hà Tĩnh đã xác định 2025 là năm “nước rút” để dồn lực chuẩn bị cho đợt thanh tra của EC với 19 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chống khai thác IUU. Về quản lý tàu cá và số hóa dữ liệu, toàn tỉnh hiện có 3.969 tàu cá được đăng ký, cập nhật đầy đủ trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia, trong đó 3.967 tàu đủ điều kiện tham gia hoạt động khai thác hải sản. Tỷ lệ lắp thiết bị giám sát hành trình (VMS) đối với các tàu cá khai thác vùng khơi của địa phương đã đạt 100%.

Biện pháp kiểm soát hoạt động khai thác, giám sát tàu xuất và cập bến được tỉnh thực hiện gắt gao. Nhờ đó, Hà Tĩnh không có tàu cá, ngư dân vi phạm khai thác hải sản trái phép tại vùng biển nước ngoài. Kết quả, địa phương đã hoàn thành việc xác minh và xử lý 100% các trường hợp mất kết nối VMS, tiến hành xử phạt 39 tàu cá vi phạm với tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng. Để làm tốt công tác tiếp đón EC, tỉnh cũng đang vận hành hiệu quả 3 cảng cá và 4 âu trú bão nhằm quản lý truy xuất nguồn gốc.

Tại Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng ghi nhận sự chuyển biến lớn khi ngư dân ngày càng nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Tính đến thời điểm hiện tại, Đà Nẵng đã hoàn thành việc cập nhật đầy đủ dữ liệu của 4.045 tàu cá đã đăng ký vào cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Biện pháp kiểm soát tại cảng được siết chặt nề nếp; tất cả tàu cá ra vào âu thuyền và cảng cá Thọ Quang đều phải thực hiện thủ tục xuất nhập cảng nghiêm ngặt trên hệ thống truy xuất điện tử (eCDT).

Sự quyết liệt trong quản lý nhà nước tại Đà Nẵng thể hiện qua việc xử lý vi phạm hành chính 96 vụ tàu cá trong năm 2025 với tổng số tiền xử phạt hơn 7,6 tỷ đồng, giúp thành phố duy trì thành tích không có tàu cá bị nước ngoài bắt giữ. Chuẩn bị đón đoàn thanh tra EC, ngành chức năng cam kết quản lý chặt, kiên quyết không để phát sinh nhóm tàu cá “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép).

Tại Đắk Lắk

Toàn tỉnh hiện có gần 2.600 tàu cá đăng ký trên hệ thống dữ liệu quốc gia, với 100% tàu thuộc diện bắt buộc (hơn 680 tàu từ 15m trở lên) đã hoàn thành lắp đặt VMS theo quy định. Tỉnh kiên quyết làm sạch dữ liệu, từ năm 2024 đến nay đã xóa đăng ký gần 650 tàu cá không đủ điều kiện.

Việc kiểm soát nguồn gốc là “mắt xích” trọng tâm: 100% tàu ra vào cảng được kiểm soát chặt chẽ, với hơn 700 lượt tàu thực hiện thủ tục qua hệ thống eCDT. Nhằm chuẩn bị cho thanh tra EC, tỉnh đã phối hợp cùng đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát khắt khe tình trạng vận hành VMS và xác nhận nguồn gốc hải sản bốc dỡ tại cảng cá Đông Tác thuộc địa bàn.

Tại Lâm Đồng

Ngày 6/3/2026, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên đã ký văn bản chỉ đạo khẩn trương để khắc phục những tồn tại về IUU. Tỉnh tập trung quản lý đội tàu quy mô 8.207 tàu cá, trong đó 100% đã được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia và 7.234 tàu còn hạn giấy phép khai thác (đạt 88,14%). Công tác tuyên truyền tại đây mang lại hiệu quả cao khi trong 2 tháng đầu năm 2026 đã vận động được 330 chủ tàu ký cam kết chấp hành, đồng thời cấp 7 giấy chứng nhận nguồn gốc nguyên liệu cho hơn 22 tấn hải sản,.

Nhằm đón đầu đợt thanh tra, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương trình ban hành quy chế xử lý thông tin tàu mất kết nối VMS theo Nghị định số 41/2026/NĐ-CP để tránh chồng chéo trách nhiệm. Tỉnh cũng quyết liệt rà soát, xử lý dứt điểm các hồ sơ vi phạm quá thời hiệu xử phạt còn tồn đọng.

Tại TP Hồ Chí Minh

Trong ngày 5/3/2026, Phó chủ tịch UBND TP Hoàng Nguyên Dinh đã liên tiếp ban hành 2 công văn hỏa tốc nhằm siết chặt kỷ cương nghề cá. Lãnh đạo Thành phố đề nghị Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng bố trí lực lượng kiểm soát chặt chẽ tàu cá đang neo đậu, tuyệt đối không giải quyết xuất bến cho tàu chưa đủ điều kiện ra khơi.

Giám đốc các cảng cá phải khẩn trương rà soát sổ sách bốc dỡ và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ xác nhận nguồn gốc nguyên liệu. Đáng chú ý, Công an Thành phố được giao phối hợp rà soát công tác truy xuất nguồn gốc, cấp Giấy xác nhận (SC) và Giấy chứng nhận thủy sản khai thác (CC) của các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu vào EU. Ngoài ra, UBND các phường ven biển và đặc khu Côn Đảo được chỉ đạo nắm vững vị trí các tàu cá không đủ điều kiện để báo cáo kịp thời khi có yêu cầu từ đoàn kiểm tra.

Hướng đến đợt thanh tra của EC, sự phối hợp giữa các cơ quan ban ngành địa phương và sự chỉ đạo từ trung ương đang diễn ra khẩn trương, minh bạch. Các mục tiêu gỡ thẻ vàng IUU được cụ thể hóa thông qua việc số hóa 100% dữ liệu tàu cá, kiểm soát chặt chẽ từng thiết bị VMS mất kết nối và yêu cầu truy xuất nguồn gốc điện tử liên thông. Không dừng lại ở nỗ lực đối phó tạm thời, các biện pháp này đáp ứng yêu cầu quản lý nghề cá bền vững, chuyển từ tư duy khai thác tự do sang kiến tạo giá trị, bảo tồn nguồn lợi kinh tế biển dài hạn.

Minh Hiếu