Chuyển đổi sinh kế ngư dân Hướng đi bền vững cho kinh tế biển Đắk Lắk

Áp lực từ khai thác ven bờ

Khai thác thủy sản nhiều năm qua đã trở thành sinh kế của hàng nghìn hộ dân ven biển Đắk Lắk, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế địa phương. Tuy nhiên, trước sức ép suy giảm nguồn lợi ven bờ, yêu cầu chống khai thác bất hợp pháp và mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững, ngành thủy sản của tỉnh đang đứng trước yêu cầu phải tái cơ cấu mạnh mẽ, bắt đầu từ việc sắp xếp lại đội tàu khai thác.

Trong 6 tháng đầu năm, tổng sản lượng khai thác thủy sản của tỉnh đạt hơn 49.100 tấn, trong đó khai thác biển đạt trên 28.170 tấn. Toàn tỉnh hiện có 2.556 tàu cá với sản lượng khai thác biển bình quân khoảng 68.000 tấn mỗi năm.

Đến năm 2030, tỉnh Đắk Lắk sẽ chuyển đổi dứt điểm 1.273 tàu cá hoạt động ven bờ. Nguồn: ST

Mặc dù sản lượng khai thác vẫn duy trì ở mức khá, nhưng cơ cấu đội tàu đang bộc lộ nhiều bất cập. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 1.293 tàu hoạt động ven bờ, chiếm hơn 50% tổng số tàu cá. Cường lực khai thác tập trung quá lớn tại vùng ven bờ khiến nguồn lợi thủy sản ngày càng suy giảm, hệ sinh thái biển chịu nhiều áp lực, trong khi hiệu quả khai thác của ngư dân cũng giảm theo.
Bên cạnh đó, việc thực hiện các quy định chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với ngành thủy sản. Hiện 99% tàu cá của tỉnh đủ điều kiện đã được cấp phép hoạt động và 100% tàu khai thác xa bờ được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Đây là những bước đi quan trọng để Đắk Lắk xây dựng nghề cá có trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Thực tế cho thấy, nếu tiếp tục duy trì số lượng lớn tàu khai thác ven bờ, nguồn lợi thủy sản sẽ ngày càng cạn kiệt, thu nhập của ngư dân khó được duy trì. Vì vậy, giảm áp lực khai thác gắn với tái cơ cấu đội tàu đang trở thành yêu cầu cấp thiết, tạo tiền đề cho giai đoạn phát triển mới của ngành thủy sản tỉnh.

Tất yếu cần chuyển đổi sinh kế

Nhận thức rõ việc giảm tàu khai thác chỉ có thể thành công khi người dân có sinh kế ổn định, Đắk Lắk đã xây dựng lộ trình chuyển đổi nghề cho ngư dân với nhiều chính sách hỗ trợ đồng bộ. Mục tiêu không chỉ là bảo vệ nguồn lợi thủy sản mà còn tạo việc làm bền vững, nâng cao thu nhập cho ngư dân và từng bước hình thành nền kinh tế biển hiện đại.

Để hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế biển, đầu năm 2026, UBND tỉnh Đắk Lắk đã phê duyệt Dự án “Chuyển đổi nghề trong khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh” với tổng kinh phí dự kiến hơn 727,5 tỷ đồng được huy động từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác và được triển khai theo lộ trình từ năm 2025 đến 2030.

Mục tiêu mà tỉnh đặt ra là đến năm 2030 sẽ chuyển đổi dứt điểm 1.273 tàu cá hoạt động ven bờ và 92 tàu làm nghề lưới kéo, lưới rê sang các nghề khai thác thân thiện với môi trường hoặc chuyển sang các lĩnh vực sản xuất khác như nuôi biển, dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến thủy sản, du lịch cộng đồng và các ngành nghề phi nông nghiệp phù hợp.

Tỉnh Đắk Lắk chú trọng đẩy mạnh phát triển nuôi biển. Nguồn: Báo Đắk Lắk

Để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, tỉnh triển khai nhiều chính sách như hỗ trợ 70% giá trị ngư cụ khi chuyển đổi nghề; hỗ trợ chi phí đào tạo (tối đa 2,5 triệu đồng/người/khóa học) cùng các khoản hỗ trợ tiền ăn, đi lại; hỗ trợ đầu tư ban đầu như trang thiết bị, vật tư, cơ sở hạ tầng, giống nuôi… để người dân yên tâm với nghề mới chuyển đổi, được thực hiện theo Nghị định số 67/2014/NĐ-CP ngày 07/7/2014 của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản.

Ngoài ra, trong thời gian chuyển đổi, các thành viên thuộc hộ gia đình còn được trợ cấp mức tương đương 30 kg gạo/người/tháng trong 12 tháng nhằm bảo đảm ổn định đời sống.

Tiếp đó, ngày 2/7/2026, HĐND tỉnh Đắk Lắk ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản đối với tàu cá không có nhu cầu tiếp tục hoạt động khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh đến năm 2030. Mức hỗ trợ tối đa là từ 50 đến 200 triệu đồng mỗi tàu tùy kích cỡ. Chính sách này vừa góp phần giảm áp lực khai thác, vừa tạo nguồn lực để ngư dân đầu tư vào nghề mới.

Nghị quyết này cũng thực hiệc chính sách hỗ trợ nhằm ổn định đời sống hộ gia đình chủ sở hữu tàu cá bị giải bản. Cụ thể, hỗ trợ bằng tiền tương đương 30 kg gạo/người/tháng, quy đổi thành tiền theo mức 15.000 đồng/kg và kéo dài trong 12 tháng. Cùng đó là chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho các chủ tàu và thuyền viên là lao động trên các tàu cá bị giải bản khi tuân thủ đầy đủ các quy định…

Trong chiến lược phát triển, tỉnh Đắk Lắk hướng tới mục tiêu xây dựng ngành thủy sản hiện đại, nâng tỷ lệ cơ giới hóa trong khai thác và bảo quản sản phẩm trên tàu cá lên 95%, đồng thời phát triển mạnh nuôi biển, dịch vụ hậu cần, chế biến sâu và kinh tế biển đa ngành.

Chính vì thế, khi người dân được bảo đảm sinh kế lâu dài, việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản sẽ không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn trở thành lợi ích thiết thực của chính ngư dân. Đây được xem là nền tảng để tỉnh xây dựng nền kinh tế biển xanh, phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cộng đồng ven biển.

Hồng Hà