Ban hành quy trình 9 bước kiểm soát tàu cá nước ngoài cập cảng Việt Nam

Theo quyết định, quy trình kiểm soát được áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh thủy sản và sản phẩm thủy sản có nguồn gốc khai thác qua lãnh thổ Việt Nam. Đối tượng áp dụng bao gồm các đơn vị quản lý cảng biển được chỉ định tiếp nhận tàu cá nước ngoài cập cảng, các tàu khai thác, vận chuyển, chuyển tải, tàu hậu cần nghề cá nước ngoài vào cảng để thực hiện hoạt động nêu trên hoặc sử dụng dịch vụ cảng, cùng các doanh nghiệp nhập khẩu thủy sản có nguồn gốc từ khai thác.

Quy trình được xây dựng trên cơ sở thực hiện Hiệp định về Biện pháp quốc gia có cảng nhằm ngăn chặn, chống lại khai thác IUU của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), hướng tới tăng cường kiểm soát tàu cá nước ngoài ngay từ khâu thông báo cập cảng, thẩm định hồ sơ, kiểm tra thực tế đến xử lý và báo cáo kết quả. Điều này góp phần đảm bảo thủy sản có nguồn gốc hợp pháp khi đi qua lãnh thổ Việt Nam, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong chuỗi cung ứng thủy sản.

Ảnh minh họa. Nguồn: Báo Xây dựng

Quy trình gồm 9 bước sau:

Bước 1: Thông báo trước khi cập cảng. Ít nhất 72 giờ trước khi cập cảng, tổ chức, cá nhân có tàu cá, tàu vận chuyển, chuyển tải hoặc tàu hậu cần nghề cá nước ngoài phải gửi thông báo đến Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) theo mẫu quy định, kèm hồ sơ như: đăng ký tàu, giấy phép khai thác/chuyển tải, báo cáo liên quan, sơ đồ hầm hàng và giấy phép CITES (nếu có). Tài liệu bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh.

Bước 2: Thẩm định hồ sơ. Trong 72 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ, cơ quan thẩm quyền tiến hành thẩm định: kiểm tra tàu có thuộc danh sách IUU; đối chiếu thông số kỹ thuật, chủ tàu; xác minh hành trình qua VMS/AIS; kiểm tra giấy phép hoạt động, nhật ký khai thác và các thông tin liên quan. Kết quả được tổng hợp, báo cáo để xem xét quyết định.

Bước 3: Từ chối cho tàu cập cảng. Căn cứ kết quả thẩm định, Cục Thủy sản và Kiểm ngư thông báo từ chối tàu vi phạm IUU cập cảng tới chủ tàu/đại diện, cơ quan tại cảng, các lực lượng liên quan và quốc gia tàu mang cờ, tổ chức nghề cá khu vực, FAO.

Bước 4: Cho phép tàu cập cảng. Với tàu không vi phạm, cơ quan thẩm quyền thông báo chấp thuận cho cập cảng tới chủ tàu/đại diện và Cảng vụ hàng hải theo mẫu quy định.

Bước 5: Thành lập đoàn kiểm tra. Cơ quan thẩm quyền thành lập đoàn kiểm tra thực tế khi tàu cập cảng, gồm công chức, viên chức của Cục Thủy sản và Kiểm ngư; khi cần có thể mời các đơn vị liên quan tham gia.

Bước 6: Kiểm tra thực tế trên tàu. Đoàn kiểm tra xuất trình công vụ, nêu mục đích và yêu cầu thuyền trưởng cung cấp hồ sơ liên quan (đăng ký tàu, giấy phép, báo cáo, sơ đồ hầm hàng, giấy phép CITES nếu có…). Nội dung kiểm tra gồm: đối chiếu thông tin khai báo với hồ sơ trên tàu; kiểm tra chủng loại, khối lượng thủy sản, ngư cụ; đối chiếu sản lượng bốc dỡ thực tế để lập biên bản.

Bước 7: Lập biên bản. Biên bản kiểm tra được lập thành 2 bản theo mẫu quy định. Thuyền trưởng và đơn vị kiểm tra mỗi bên giữ 1 bản.

Bước 8: Thông báo và xử lý kết quả. Với tàu không vi phạm IUU sẽ cho phép cập cảng, bốc dỡ hàng theo quy định.

Với tàu vi phạm IUU: Từ chối bốc dỡ, yêu cầu rời khỏi lãnh thổ Việt Nam (trừ trường hợp nhân đạo) nếu phát hiện vi phạm về giấy phép, khai thác sai quy định, vượt hạn ngạch, hoặc tàu thuộc danh sách IUU; đồng thời thông báo cho các cơ quan liên quan và quốc gia, tổ chức quốc tế liên quan.

Có thể rút quyết định từ chối thủy sản, sản phẩm thủy sản lên cảng nếu có đủ căn cứ chứng minh kết luận trước đó chưa chính xác hoặc căn cứ đó không còn được áp dụng; thông báo lại cho các bên liên quan.

Bước 9: Tổng hợp, báo cáo và lưu hồ sơ. Trưởng đoàn kiểm tra lập báo cáo bằng văn bản gửi Cục Thủy sản và Kiểm ngư. Biên bản kiểm tra được gửi tới đầu mối quốc gia về PSMA để cập nhật lên hệ thống GIES của FAO, đồng thời chia sẻ cho quốc gia treo cờ, các tổ chức nghề cá khu vực và bên liên quan. Hồ sơ chuyến kiểm tra được lưu trữ theo quy định.

Quyết định cũng quy định rõ trách nhiệm của thuyền trưởng, chủ tàu, chủ hàng và doanh nghiệp nhập khẩu thủy sản có nguồn gốc từ khai thác trong việc tuân thủ kiểm tra, kiểm soát, cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu theo yêu cầu của cơ quan chức năng. Chủ hàng phải cung cấp các giấy tờ liên quan để phục vụ công tác kiểm soát và quản lý theo chuỗi, bảo đảm nguồn gốc thủy sản hợp pháp.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Quyết định số 1111/QĐ-BNNMT có hiệu lực thay thế Quyết định số 617/QĐ-BNNMT ngày 13/2/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quy trình kiểm soát tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản cập cảng để tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam kể từ ngày 31/3/2026.

Khánh Nguyễn