Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy chuyển đổi ngành thủy sản bền vững

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng nhấn mạnh, thủy sản là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, có dư địa phát triển lớn nhờ lợi thế tự nhiên với bờ biển dài 3.260 km và vùng biển rộng hơn 3 triệu km². Ngành thủy sản đã đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản, riêng năm 2023 đạt 11,3 tỷ USD, chiếm khoảng 15–17% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Mục tiêu đến năm 2030, ngành hướng tới kim ngạch xuất khẩu từ 14–16 tỷ USD.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, ông cho rằng, ngành thủy sản cần thay đổi căn bản tư duy phát triển và quản lý. Thực tế cho thấy, hoạt động khai thác đang tiệm cận ngưỡng sinh thái, nguồn lợi thủy sản suy giảm rõ rệt do áp lực khai thác quá mức trong thời gian dài. Điều này đòi hỏi ngành phải chuyển mạnh từ mô hình khai thác tự do sang khai thác có trách nhiệm, kiểm soát chặt chẽ sản lượng và gắn với bảo tồn nguồn lợi.

Theo báo cáo tại buổi làm việc, cả nước hiện có khoảng 80.200 tàu cá, trong đó tàu cá có chiều dài từ 6 đến 12 mét hoạt động ven bờ chiếm tới 47%. Sự tập trung quá lớn của đội tàu nhỏ tại khu vực ven bờ đang gây áp lực nghiêm trọng lên hệ sinh thái biển, đặc biệt là các bãi đẻ và khu vực sinh sản tự nhiên.

Thứ trưởng yêu cầu, Cục Thủy sản và Kiểm ngư phải rà soát lại quy mô đội tàu, kiểm soát hạn ngạch khai thác và phân vùng hoạt động rõ ràng nhằm phục hồi nguồn lợi thủy sản. Việc bảo vệ rạn san hô, thảm cỏ biển cần được xem là nhiệm vụ quan trọng, bởi đây không chỉ là nền tảng của hệ sinh thái mà còn tạo ra giá trị đa mục tiêu, bao gồm phát triển du lịch sinh thái, bảo tồn và sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng chỉ đạo tại buổi làm việc. 

Một trong những vấn đề lớn được ông nêu ra là hệ thống hạ tầng thủy sản còn nhiều bất cập. Hiện cả nước có 83 cảng cá cùng các khu neo đậu trú bão nhưng chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Nhiều cảng cá bị bồi lắng luồng lạch, khiến tàu thuyền ra vào khó khăn, đồng thời ảnh hưởng đến công tác kiểm soát sản lượng và truy xuất nguồn gốc.

Trước thực trạng này, ông đề nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư đánh giá lại vai trò của khu vực tư nhân trong đầu tư hạ tầng thủy sản, bao gồm cảng cá, bến bãi và khu bảo tồn biển. Việc huy động doanh nghiệp tham gia quản lý và khai thác khu bảo tồn kết hợp du lịch lặn biển được xem là hướng đi tiềm năng, có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với khai thác hải sản truyền thống, đồng thời góp phần bảo vệ hệ sinh thái biển.

Trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh, cần tập trung tháo gỡ các rào cản về con giống, thức ăn và cơ chế thuê mặt nước. Hiện nay, con giống tôm thẻ chân trắng gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nhập khẩu, trong khi giá thức ăn thủy sản chịu sự chi phối của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Điều này làm giảm tính chủ động và sức cạnh tranh của ngành nuôi trồng trong nước.

Ông yêu cầu, nghiên cứu cơ chế đặt hàng doanh nghiệp Việt Nam tham gia sản xuất con giống và thức ăn thủy sản nhằm từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Đồng thời, cơ chế thuê mặt nước cũng cần điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Việc yêu cầu doanh nghiệp nộp tiền thuê một lần cho cả thời hạn 30 năm để được cấp giấy chứng nhận thế chấp vay vốn đang trở thành rào cản lớn đối với đầu tư nuôi biển. Thứ trưởng gợi ý phương án miễn hoặc giảm tiền thuê trong một đến hai chu kỳ đầu để tạo động lực thu hút nhà đầu tư.

Về hội nhập quốc tế và thực thi pháp luật, ông nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là giải quyết dứt điểm các khuyến nghị liên quan đến thẻ vàng IUU của Ủy ban châu Âu và các yêu cầu của Hoa Kỳ đối với cá tra. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến uy tín quốc gia và khả năng duy trì thị trường xuất khẩu.

Thứ trưởng đề nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư làm rõ trách nhiệm của từng địa phương trong quản lý tàu cá, gắn sai phạm với trách nhiệm chính quyền cấp tỉnh, cấp huyện. Công tác quản lý cần chuyển mạnh từ phương thức thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu công nghệ, thông qua hệ thống VNFishbase, nhằm đảm bảo tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản.

Đối với lực lượng Kiểm ngư, ông chỉ đạo kiện toàn tổ chức theo hướng hiện đại, tăng cường giám sát bằng công nghệ thay vì chỉ dựa vào tuần tra trên biển. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Kiểm ngư với Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển và các lực lượng liên quan để kiểm soát vi phạm trên biển.

Về hoàn thiện thể chế, ông cho rằng cần triển khai ngay các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, đặc biệt là các nghị định về chính sách và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản. Cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng cần sớm xây dựng lộ trình tổng kết việc thực hiện Luật Thủy sản năm 2017, chuẩn bị cơ sở cho việc sửa đổi luật vào năm 2028, bảo đảm phù hợp với thực tiễn và yêu cầu hội nhập quốc tế.

Kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh tinh thần làm việc tập trung, hiệu quả, tránh dàn trải, ưu tiên các nhiệm vụ trọng tâm để tạo ra sản phẩm cụ thể phục vụ người dân và doanh nghiệp. Lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư cần phân công nhiệm vụ rõ ràng, gắn trách nhiệm với quyền lợi để khuyến khích cán bộ phát huy sáng kiến, nâng cao hiệu quả quản lý.

Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng, với truyền thống của ngành và sự quyết tâm của tập thể cán bộ, Cục Thủy sản và Kiểm ngư sẽ tháo gỡ được các điểm nghẽn hiện nay, góp phần chuyển đổi ngành thủy sản từ phát triển dựa trên sản lượng sang phát triển dựa trên giá trị, hệ sinh thái và cộng đồng bền vững, qua đó đóng góp tích cực vào chiến lược phát triển kinh tế biển của đất nước trong giai đoạn mới.

Thùy Khánh