Khoa học công nghệ tạo động lực cho thủy sản phát triển bền vững

Hội nghị được tổ chức nhằm cụ thể hóa mục tiêu tăng trưởng hằng năm 4–5% của ngành thủy sản, đồng thời định hướng xây dựng Chương trình khoa học công nghệ trọng tâm giai đoạn 2026–2030. Trọng tâm là phục vụ phát triển thủy sản bền vững, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn ngành.

Hội nghị thu hút sự tham gia của đông đảo nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức trong nước và quốc tế.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, trong bối cảnh năm 2025 tiếp tục đối mặt nhiều khó khăn, thách thức, ngành nông nghiệp nói chung và thủy sản nói riêng vẫn đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Dù chịu thiệt hại lớn do thiên tai, sản lượng thủy sản vẫn đạt 9,5 triệu tấn – mức cao nhất từ trước đến nay; kim ngạch xuất khẩu đạt 11,32 tỷ USD.

Đáng chú ý, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành nông nghiệp đạt 70,61 tỷ USD, trong đó nhóm nông, lâm, thủy sản đóng góp 21,3 tỷ USD. Những con số này cho thấy vai trò quan trọng của ngành trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt trong bối cảnh nhiều biến động toàn cầu.

Theo Thứ trưởng, tại phiên tổng kết năm 2025 trước Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định, nông nghiệp và môi trường là “trụ đỡ” của nền kinh tế. Tuy nhiên, để phát huy vai trò này, cần có sự đầu tư nguồn lực tương xứng, ước khoảng 186,5 nghìn tỷ đồng. Trong khi đó, kế hoạch hiện mới dừng ở mức 127 nghìn tỷ đồng theo định hướng triển khai Nghị quyết 19 và Kết luận 29, với tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến phát biểu khai mạc hội nghị.

Nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, ông Tiến cho biết, lĩnh vực này đã đóng góp quan trọng vào những thành tựu của ngành trong thời gian qua, từ phát triển hệ thống thủy lợi, nâng cao độ che phủ rừng, đến tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, khoa học công nghệ vẫn chưa thực sự trở thành động lực then chốt của ngành. Nhiều đề tài nghiên cứu còn nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết chuỗi, chưa gắn với nhu cầu thực tiễn sản xuất. Trong khi đó, yêu cầu hiện nay là phải chuyển sang tư duy phát triển theo chuỗi giá trị, gắn với kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Theo Thứ trưởng, các sản phẩm quốc gia như lúa gạo, nấm, cà phê, thủy sản cần tiếp tục được nâng tầm về chất lượng và thương hiệu. Trong đó, giống được xác định là yếu tố quyết định năng suất và chất lượng, nhưng thực tế nhiều sản phẩm vẫn chưa đủ sức cạnh tranh. Nghiên cứu về thức ăn và dinh dưỡng cũng còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

Ngành thủy sản mỗi năm tiêu thụ khoảng 5,9 triệu tấn thức ăn, song vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu, kéo theo chi phí logistics cao. Đây là một trong những yếu tố làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, vấn đề môi trường trong nuôi trồng thủy sản đang trở nên đáng lo ngại trong bối cảnh đô thị hóa nhanh. Khảo sát tại Đồng bằng sông Cửu Long cho thấy nhiều vùng nuôi không còn hiệu quả do ô nhiễm, dịch bệnh, môi trường suy giảm. Hệ số thức ăn cao, tốc độ tăng trưởng thấp ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất. Mặc dù đã có hệ thống quan trắc môi trường, song việc xử lý và ứng dụng dữ liệu vào sản xuất còn hạn chế, chưa phục vụ hiệu quả các chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật. Đây là điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ để nâng cao hiệu quả nuôi trồng.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, để giải quyết những điểm nghẽn này, cần tiếp cận theo chuỗi ngành hàng, tăng cường liên kết giữa các khâu từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Hội nghị lần này là dịp để kết nối các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp, hướng tới các sản phẩm khoa học có giá trị thực tiễn cao, phục vụ trực tiếp sản xuất.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cũng thẳng thắn chỉ ra thực trạng nhiều đề tài nghiên cứu sau nghiệm thu chưa đi vào cuộc sống; cơ chế phân bổ kinh phí còn bất cập; hiệu quả sử dụng nguồn lực khoa học công nghệ chưa tương xứng với tiềm năng.

Toàn ngành hiện có 12.427 cán bộ nghiên cứu khoa học và 44 giáo sư, song việc khai thác nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn chưa đạt kỳ vọng. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp cho thấy hiệu quả vận hành tốt hơn dù phải tự chủ toàn bộ chi phí.

Từ thực tế trên, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học công nghệ, tạo động lực để đội ngũ nhà khoa học sáng tạo, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và làm giàu chính đáng từ tri thức. Đồng thời, phát triển thị trường khoa học công nghệ, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và đẩy mạnh hội nhập quốc tế.

Với nhiều tham luận có tính thực tiễn cao tại hội nghị, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường bày tỏ tin tưởng khoa học công nghệ sẽ trở thành động lực trực tiếp, góp phần đưa ngành thủy sản Việt Nam phát triển xứng tầm tiềm năng trong giai đoạn mới.

Bình Nguyên