Hoàn thiện quy định xử phạt thủy sản, tăng hiệu quả chống khai thác IUU

Tại cuộc họp, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, dự thảo Nghị định được xây dựng nhằm quy định cụ thể các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản; đối tượng bị xử phạt; hình thức, mức xử phạt; biện pháp khắc phục hậu quả; thẩm quyền lập biên bản, thẩm quyền xử phạt và tổ chức thi hành các quyết định xử phạt.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đồng chủ trì cuộc họp. Ảnh VGP

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong quá trình hoàn thiện dự thảo, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung góp ý của Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương cùng các thành viên Chính phủ liên quan đến thẩm quyền xử phạt, hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả và kỹ thuật xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Các bộ, ngành tham dự cuộc họp cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành nghị định mới nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực thủy sản, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng, chống khai thác IUU theo các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC).

Thảo luận tại cuộc họp, nhiều đại biểu tập trung làm rõ một số nội dung còn có ý kiến khác nhau trong dự thảo Nghị định, đặc biệt liên quan đến khái niệm “vùng biển được phép khai thác thủy sản”; sử dụng dữ liệu từ hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) làm căn cứ xử lý vi phạm và quy định sử dụng bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài hoặc xác nhận của cơ quan ngoại giao để phục vụ xác minh, xử lý vi phạm hành chính.

Đại diện Văn phòng Chính phủ đề xuất, cần tiếp tục rà soát, đối chiếu giữa khái niệm “vùng biển được phép khai thác thủy sản” trong dự thảo Nghị định với khái niệm “vùng khai thác thủy sản trên biển” đã được quy định trong Luật Thủy sản và Nghị định số 41/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản. Theo đại diện Văn phòng Chính phủ, việc sử dụng thống nhất thuật ngữ là cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ, tránh chồng chéo và hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi pháp luật.

Bên cạnh đó, Văn phòng Chính phủ cũng đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của dữ liệu từ hệ thống giám sát hành trình tàu cá khi được sử dụng để xác định hành vi vi phạm. Theo đó, cần xác định rõ dữ liệu VMS là căn cứ pháp lý trực tiếp để xử phạt hay chỉ là nguồn dữ liệu phục vụ xác minh vi phạm.

Liên quan đến quy định sử dụng bản án, quyết định của cơ quan nước ngoài hoặc văn bản xác nhận của cơ quan ngoại giao, đại diện Bộ Tư pháp cho rằng, đây chỉ nên được xem là một trong các nguồn chứng cứ phục vụ quá trình xác minh hành vi vi phạm, không phải căn cứ pháp lý trực tiếp để xử phạt vi phạm hành chính.

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đề nghị, tiếp tục sử dụng khái niệm “vùng khai thác thủy sản trên biển” theo đúng quy định của Luật Thủy sản và Nghị định số 41 thay cho khái niệm “vùng biển được phép khai thác thủy sản” như dự thảo hiện nay. Theo Phó Thủ tướng, việc sử dụng thống nhất thuật ngữ pháp lý là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo thuận lợi trong quá trình áp dụng tại thực tiễn.

Đối với quy định sử dụng dữ liệu VMS, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng sử dụng dữ liệu này làm căn cứ xử lý vi phạm hành chính, song cần tính đến các tình huống phát sinh như lỗi kỹ thuật, mất tín hiệu, sai lệch tọa độ hoặc khả năng bị can thiệp dữ liệu.

Phó Thủ tướng lưu ý, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý nghề cá là xu hướng tất yếu nhưng phải đi kèm cơ chế kiểm chứng chặt chẽ để bảo đảm tính khách quan, chính xác và tránh phát sinh tranh chấp trong quá trình xử lý vi phạm.

Về quy định liên quan đến bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài và xác nhận của cơ quan ngoại giao, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu tiếp thu theo hướng coi đây là nguồn thông tin tham khảo phục vụ xác minh, không phải căn cứ pháp lý trực tiếp để xử phạt.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc bản án, quyết định của cơ quan nước ngoài không thể thay thế quá trình điều tra, xác minh và xử lý vi phạm của cơ quan có thẩm quyền Việt Nam. Theo đó, cần xây dựng quy trình xử lý phù hợp, bao gồm tiếp nhận thông tin từ phía nước ngoài, tổ chức xác minh độc lập bởi cơ quan chức năng trong nước và thực hiện xử lý theo đúng quy định pháp luật Việt Nam.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát các khuyến nghị của EC để nghiên cứu tiếp thu các nội dung phù hợp, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung nghị định nhiều lần sau khi ban hành.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng kết luận cuộc họp. Ảnh: VGP

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ghi nhận nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Nghị định. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đây là nghị định có ý nghĩa quan trọng trong tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước về thủy sản, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung triển khai các giải pháp chống khai thác IUU theo khuyến nghị của EC.

Trên cơ sở các ý kiến góp ý tại cuộc họp, đặc biệt là ý kiến của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát kỹ các nội dung còn có ý kiến khác nhau để hoàn thiện dự thảo.

Đối với quy định liên quan đến dữ liệu VMS, Phó Thủ tướng yêu cầu làm rõ cơ chế kiểm chứng và xác định rõ vai trò pháp lý của loại dữ liệu này trong quá trình xử lý vi phạm. Theo Phó Thủ tướng, cần quy định cụ thể trong dự thảo Nghị định nhằm tránh cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan thực thi và bảo đảm tính khả thi khi áp dụng trên thực tế.

Đối với quy định sử dụng bản án, quyết định của cơ quan nước ngoài, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị tiếp thu ý kiến của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu và Bộ Tư pháp vì đây là vấn đề liên quan đến chủ quyền và quyền tài phán quốc gia. Theo đó, các tài liệu từ phía nước ngoài chỉ nên được xem là nguồn thông tin phục vụ quá trình xác minh, điều tra và xử lý vi phạm, không phải căn cứ pháp lý trực tiếp để xử phạt.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng lưu ý Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục nghiên cứu đầy đủ các khuyến nghị phù hợp của EC để bổ sung, hoàn thiện dự thảo Nghị định ngay từ đầu, hạn chế tình trạng phải sửa đổi nhiều lần sau khi ban hành. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao khẩn trương tiếp thu các ý kiến, hoàn thiện dự thảo Nghị định để kịp thời trao đổi với EC về những nỗ lực của Việt Nam trong tháo gỡ “thẻ vàng” IUU theo khuyến nghị của đoàn thanh tra EC. Trên cơ sở đó, Bộ tiếp tục rà soát, thống nhất các nội dung còn lại và hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị định để báo cáo Thường trực Chính phủ xem xét.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Ngoại giao nghiên cứu, công bố sơ đồ ranh giới các vùng biển nhằm phục vụ công tác tuyên truyền cho ngư dân. Theo Phó Thủ tướng, việc công khai rõ ràng phạm vi các vùng biển khai thác sẽ giúp ngư dân nhận diện chính xác khu vực hoạt động, hạn chế nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài và nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá. Cùng với đó, dữ liệu về ranh giới vùng biển cần được tích hợp vào hệ thống giám sát hành trình tàu cá để hỗ trợ cơ quan quản lý và ngư dân trong quá trình khai thác trên biển.

Vũ Hải